Shloka 263
Go-mahātmyam: Pavitrāṇāṃ Pavitraṃ
Cows and Ghee as Supreme Purifiers
आसामैश्वर्यमिच्छन्ति सर्वेडमृतमयं शुभम् | 'जैसे वायु
āsām aiśvaryam icchanti sarve ’mṛtamayaṃ śubham | yathā vāyur agniḥ suvarṇaṃ samudro devatābhiḥ pītam amṛtaṃ ca na ucchiṣṭaṃ bhavati, tathā vatsānāṃ pāne ’pi vatsasnehavatī gauḥ na dūṣyate na ucchiṣṭā bhavati | (tātparyam: pāne vatsamukhāt patitaḥ phenakaḥ aśuddhaḥ na manyate) etā gāvaḥ svadugdhaghṛtābhyāṃ idaṃ sarvaṃ jagat pālayiṣyanti | sarve icchanti etāsāṃ gāṃ madhye maṅgalakārī amṛtamaya-dugdha-sampad avicchinnā tiṣṭhet |
ភីष្មបានពន្យល់ថា មនុស្សទាំងអស់ប្រាថ្នាឲ្យគោទាំងនេះមានសម្បត្តិមង្គលដូចអម្រឹតជានិច្ច។ ដូចជាខ្យល់ ភ្លើង មាស សមុទ្រ ហើយសូម្បីតែអម្រឹតដែលទេវតាបានផឹក ក៏មិនត្រូវចាត់ថា «សល់/កខ្វក់» ដូច្នោះដែរ គោដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះកូនគោ ហើយបំបៅកូនដោយទឹកដោះ មិនក្លាយជាមិនបរិសុទ្ធឡើយ។ ដូច្នេះ ពពុះដែលធ្លាក់ពីមាត់កូនគោពេលផឹក មិនត្រូវចាត់ថាមិនស្អាតទេ។ គោទាំងនេះដោយទឹកដោះ និងឃី (ghee) របស់ខ្លួន នឹងចិញ្ចឹមពិភពលោកទាំងមូល; ហេតុនេះហើយ មនុស្សទាំងឡាយប្រាថ្នាឲ្យសម្បត្តិទឹកដោះដ៏ពិសិដ្ឋដូចអម្រឹតរបស់ពួកវា សម្បូរបែបជានិច្ច។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that a cow’s nurturing act is intrinsically pure: even if a calf’s mouth-contact produces foam or remnants, it is not treated as ucchiṣṭa (defiling leftover). This supports a dharmic ethic that honors the cow as a sustaining, auspicious source of nourishment for society.
In Bhishma’s instruction on dharma, he addresses concerns about impurity connected with calves drinking. He uses analogies (wind, fire, gold, ocean, divine nectar) to argue that certain sustaining or inherently pure substances are not defiled, and concludes by praising cows whose milk and ghee maintain the world and whose abundance everyone wishes to preserve.