Shloka 35
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
बलिदवीैरोचनिर्बद्धों धर्मपाशेन दैवतै: । विष्णो: पुरुषकारेण पातालसदन: कृत:,विरोचनकुमार बलिको देवताओंने धर्मपाशसे बाँध लिया और भगवान् विष्णुके पुरुषार्थसे वे पातालवासी बना दिये गये
Balir vairocanir baddho dharmapāśena daivataiḥ | Viṣṇoḥ puruṣakāreṇa pātālasadanaḥ kṛtaḥ ||
ភីෂ្មៈបានមានពាក្យថា៖ បាលី កូនប្រុសវិរោចនៈ ត្រូវទេវតាចងដោយខ្សែព្រ័ត្រនៃធម្មៈ; ហើយដោយព្រះវិෂ್ಣុប្រើព្រះបុរសារថ៍ដ៏ដាច់ខាត គេត្រូវបានកំណត់ឲ្យជាអ្នករស់នៅបាតាល (Pātāla)។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញថា សូម្បីអធិរាជដ៏ខ្លាំងក្លាក៏ត្រូវបានទប់ស្កាត់ពេលលើសលប់លំដាប់ត្រឹមត្រូវ ហើយការជ្រៀតចូលរបស់ទេវតានាំមកនូវសមតុល្យ—ជាញឹកញាប់ដោយការផ្លាស់ប្តូរអំណាច មិនមែនតែបំផ្លាញប៉ុណ្ណោះទេ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Power is not self-justifying: when authority violates dharma, it becomes legitimately restrainable (‘dharmapāśa’). The verse also highlights that divine agency (Viṣṇu’s puruṣakāra) restores equilibrium—sometimes by relocating and limiting a ruler’s domain rather than annihilating him.
Bhīṣma recalls the fate of Bali, son of Virocana: the gods bind him with the ‘noose of Dharma,’ and through Viṣṇu’s effective intervention Bali is made to dwell in Pātāla (the netherworld), indicating a divinely enforced curtailment and reassignment of his sovereignty.