Shloka 16
Adhyāya 39 — Yudhiṣṭhira’s inquiry on attachment (saṅga) and relational restraint
भूमिरेतो निगिरति सर्पो बिलशयानिव । राजानं चाप्ययोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्,जैसे साँप बिलमें रहनेवाले छोटे जीवोंको निगल जाता है, उसी प्रकार युद्ध न करनेवाले क्षत्रिय और विद्याके लिये प्रवास न करनेवाले ब्राह्मणको यह पृथ्वी निगल जाती है
bhūmir eto nigirati sarpo bilaśayān iva | rājānaṃ cāpy ayoddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam ||
សោមបាននិយាយថា៖ «ដូចពស់លេបសត្វតូចៗដែលរស់នៅក្នុងរន្ធដី ដូច្នោះដែរ ផែនដីនេះក៏ ‘លេប’ (នាំទៅកាន់ការបាត់បង់ និងភាពអស្ចារ្យ) ស្តេចដែលមិនចេញសង្គ្រាម និងព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលមិនចេញដំណើរដើម្បីស្វែងរកវិជ្ជា។ នោះមានន័យថា ការធ្វេសប្រហែសកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន—សេចក្តីក្លាហាន និងការការពារសម្រាប់ក្សត្រីយៈ; ការសិក្សាដោយវិន័យតាមការធ្វើដំណើរ និងការបណ្តុះបណ្តាលសម្រាប់ព្រាហ្មណ៍—នាំទៅកាន់ការធ្លាក់ចុះ ដូចជាសត្វព្រៃត្រូវពស់ស៊ីដែរ»។
सोम उवाच
Educational Q&A
The verse teaches svadharma: a Kshatriya who refuses rightful battle and a Brahmin who refuses the disciplined pursuit of learning (including necessary travel/sojourn for study) both fall into decline. Neglect of one’s ordained responsibilities leads to being ‘consumed’ by worldly consequences.
Soma delivers a moral analogy: just as a snake devours small burrow-dwelling creatures, the earth metaphorically devours those who abandon their social and ethical duties—specifically, the non-fighting king and the non-studying (non-traveling for learning) Brahmin.