Adhyaya 170

Verse 1

ऑपन--हू< बक। ] अति्शशा:< चतुःषष्ट्यधिकशततमो< ध्याय: भीष्मका शुभाशु भ कर्मोको ही सुख-दुःखकी प्राप्तिमें कारण हुए धर्मके अनुष्ठानपर जोर देना भीष्म उवाच कार्यते यच्च क्रियते सच्चासच्च कृताकृतम्‌ । तत्राश्वसीत सत्कृत्वा असत्कृत्वा न विश्वसेत्‌

ភីស្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «កូនអើយ! អ្វីដែលមនុស្សបញ្ជាឲ្យគេធ្វើ និងអ្វីដែលខ្លួនឯងធ្វើ—ទាំងល្អទាំងអាក្រក់ ទាំងធ្វើទាំងមិនធ្វើ—ក្នុងនោះ បើបានប្រព្រឹត្តកុសល គួរតែមានចិត្តមាំមួនថា វានឹងផ្តល់ផលមង្គល។ តែបើបានប្រព្រឹត្តអកុសល មិនគួរជឿថានឹងមានផលល្អណាមួយកើតឡើងពីវាទេ។»

Verse 2

काल एव सर्वकाले निग्रहानुग्रहौ ददत्‌ । बुद्धिमाविश्य भूतानां धर्माधर्मो प्रवर्तते,काल ही सदा निग्रह और अनुग्रह करता हुआ प्राणियोंकी बुद्धिमें प्रविष्ट हो धर्म और अधर्मका फल देता रहता है

ភីស្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «កាលៈតែមួយគត់ នៅគ្រប់ពេលវេលា ផ្តល់ទាំងការទប់ស្កាត់ និងការអនុគ្រោះ។ វាចូលទៅក្នុងបញ្ញារបស់សត្វលោក ហើយធ្វើឲ្យធម៌ និងអធម៌ដំណើរការ ព្រមទាំងចែកចាយផលរបស់វាជានិច្ច។ ដូច្នេះ កាលៈដែលសកម្មជានិច្ច ធ្វើការតាមរយៈចិត្តរបស់សត្វទាំងឡាយ ដើម្បីនាំមកនូវផលនៃធម៌ និងអធម៌។»

Verse 3

तदा त्वस्य भवेद्‌ बुद्धिर्धर्मार्थस्य प्रदर्शनात्‌ । तदाश्वसीत धर्मात्मा दृढबुद्धिर्न विश्वसेत्‌

ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ «នៅពេលដែលមនុស្សត្រូវបានបង្ហាញអំពីគោលបំណងពិត និងផលនៃធម៌ នោះបញ្ញារបស់គេភ្ញាក់ឡើងដឹងច្បាស់ពីតម្លៃនៃធម៌។ ពេលនោះ អ្នកមានចិត្តសុចរិតក៏បានសេចក្តីស្ងប់ចិត្ត ហើយសេចក្តីជឿលើធម៌ក៏កើនឡើង; ទើបចិត្តរបស់គេតាំងនៅក្នុងធម៌។ ដរាបណាការវិនិច្ឆ័យមិនទាន់រឹងមាំ មិនមាននរណាអាចដាក់ជំនឿលើធម៌បានពិតប្រាកដទេ»។

Verse 4

एतावन्मात्रमेतद्धि भूतानां प्राज्ञलक्षणम्‌ | कालयुक्तो5प्युभयविच्छेषं॑ युक्त समाचरेत्‌

ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ «នេះហើយជាសញ្ញានៃប្រាជ្ញារបស់សត្វលោក៖ ដោយជឿលើផលនៃធម៌ ពួកគេចូលរួមប្រតិបត្តិធម៌។ ទោះបីត្រូវចងក្រងដោយកាលៈទេសៈ និងវាសនាដែលប្រឆាំងក៏ដោយ បុរសដែលដឹងទាំងអ្វីគួរធ្វើ និងអ្វីមិនគួរធ្វើ គួរតែប្រព្រឹត្តតាមសមគួរ—ជ្រើសធម៌ និងរស់នៅតាមធម៌ឲ្យបានតាមដែលស្ថានការណ៍អនុញ្ញាត»។

Verse 5

यथा ह्ुपस्थितैश्वर्या: प्रजायन्ते न राजसा: । एवमेवात्मना5७त्मानं पूजयन्तीह धार्मिका:

ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចជាអ្នកដែលមានអធិបតេយ្យភាពរឹងមាំរួចហើយ មិនស្វែងរកការកើតឡើងវិញដោយការខិតខំដែលជំរុញដោយរាជស (រាជសគុណ) ទេ ដូច្នោះដែរ អ្នកមានធម៌នៅទីនេះ គោរពអាត្មា​ដោយអាត្មា។ ដោយការអនុវត្តធម៌យ៉ាងមានវិន័យ ពួកគេលើកតម្កើងខ្លួនខាងក្នុងឲ្យឈានទៅស្ថានភាពខ្ពស់ ប្រយ័ត្នមិនឲ្យរាជសគុណនាំឲ្យធ្លាក់ចូលវដ្តកំណើត និងមរណៈម្ដងទៀត»។

Verse 6

न हाधर्मतयाधर्म दद्यात्‌ काल: कथंचन । तस्माद्‌ विशुद्धमात्मानं जानीयाद्‌ धर्मचारिणम्‌

ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ «កាលៈមិនអាចធ្វើឲ្យធម៌ក្លាយជាអធម៌បានឡើយ—មិនអាចធ្វើឲ្យសេចក្តីសុចរិតក្លាយជាសេចក្តីអសុចរិតបានទេ។ ដូច្នេះ គួរតែស្គាល់អ្នកប្រតិបត្តិធម៌ថាមានអាត្មាបរិសុទ្ធ—អ្នកដែលទុក្ខ និងការប្រែប្រួលអាក្រក់នៃកាលៈ មិនអាចធ្វើឲ្យសៅហ្មងតាមលំដាប់ធម៌បានពិតប្រាកដ»។

Verse 7

स्प्रष्टमप्पसमर्थो हि ज्वलन्तमिव पावकम्‌ । अधर्म: संततो धर्म कालेन परिरक्षितम्‌

ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ «អធម៌គ្មានកម្លាំងសូម្បីតែប៉ះវា—ដូចជាមនុស្សមិនអាចប៉ះភ្លើងដែលកំពុងឆេះរលោងបាន។ ព្រោះធម៌តែងតាំងមាំមួន ហើយត្រូវបានកាលៈការពារពីគ្រប់ទិស។ ដូច្នេះ អធម៌មិនអាចឈានទៅប៉ះ ឬបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ធម៌បានឡើយ»។

Verse 8

कायवितौ हि धर्मेण धर्मो हि विजयावह: । त्रयाणामपि लोकानामालोक: कारणं भवेत्‌

ភីស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ពេលដែលអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សត្រូវបានបង្រៀន និងគ្រប់គ្រងដោយធម៌ នោះធម៌ខ្លួនឯងក្លាយជាអ្នកនាំមកនូវជ័យជម្នះ។ វាជាពន្លឺបំភ្លឺទាំងបីលោក ហើយក្លាយជាមូលហេតុនៃការការពារនៅក្នុងលោកនេះ—បង្កើតភាពបរិសុទ្ធ និងរារាំងការប៉ះពាល់នៃបាប។

Verse 9

नतु वक्षिन्नयेत्‌ प्राज्ञो गृहीत्वैव करे नरम्‌ । उच्यमानस्तु धर्मेण धर्मलोकभयच्छले

ភីស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ទោះជាមនុស្សមានប្រាជ្ញាខ្លាំងប៉ុនណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចចាប់ដៃអ្នកណាម្នាក់ហើយបង្ខំឲ្យគាត់ដើរតាមផ្លូវធម៌បានទេ។ ប៉ុន្តែដោយនិយាយតាមយុត្តិធម៌—យោងទៅធម៌ ហើយសូម្បីតែយកការភ័យខ្លាចចំពោះការរិះគន់របស់សង្គមមកជាហេតុ—គាត់អាចជំរុញឲ្យមនុស្សនោះឆ្ពោះទៅកាន់ការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវបាន។

Verse 10

शूद्रो5हं नाधिकारो मे चातुराश्रम्यसेवने । इति विज्ञानमपरे नात्मन्युपदधत्युत

ភីស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «មនុស្សខ្លះគិតថា ‘ខ្ញុំជាស៊ូទ្រៈ ដូច្នេះខ្ញុំមិនមានសិទ្ធិអនុវត្តអាស្រមទាំងបួន (ដូចជា ព្រហ្មចារីយៈ) ទេ।’ ប៉ុន្តែអ្នកមានគុណធម៌ពិតក្នុងចំណោមទ្វិជៈ មិនដាក់ចិត្តឲ្យមានការកំណត់ខ្លួនដោយល្បិចបែបនេះនៅក្នុងខ្លួនឡើយ»។

Verse 11

विशेषेण च वक्ष्यामि चातुर्वर्ण्यस्य लिड्ल्‍भत: । पज्चभूतशरीराणां सर्वेषां सदृशात्मनाम्‌

ភីṣma បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពោលជាពិសេសអំពីលក្ខណៈកំណត់នៃរបបសង្គមបួនវណ្ណៈ។ រាងកាយរបស់មនុស្សទាំងអស់—ទោះត្រូវចាត់ថ្នាក់ជា ព្រាហ្មណៈ ក្សត្រិយៈ វៃស្យៈ និងស៊ូទ្រៈ—កើតពីធាតុធំទាំងប្រាំដូចគ្នា ហើយអាត្មានៅក្នុងពួកគេក៏ដូចគ្នា។ ទោះយ៉ាងណា ការបែងចែកត្រូវបានកំណត់ក្នុងកាតព្វកិច្ចលោកិយ និងកាតព្វកិច្ចពិសេស ដើម្បីឲ្យមនុស្សទាំងអស់ ដោយគោរពធម៌របស់ខ្លួន ឈានទៅរកឯកភាពវិញ»។

Verse 12

लोकथर्मे च धर्मे च विशेषकरणं कृतम्‌ । यथैकत्वं पुनर्यान्ति प्राणिनस्तत्र विस्तर:

ភីស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ការបែងចែកត្រូវបានកំណត់រវាងកាតព្វកិច្ចលោកិយ និងកាតព្វកិច្ចសក្ការៈ។ ហេតុផលគឺនេះ៖ សត្វមានជីវិត ដោយអនុវត្តកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនៗ អាចឈានទៅរកឯកភាពវិញ; អំពីរឿងនេះ គម្ពីរបានពណ៌នាយ៉ាងលម្អិត។

Verse 13

अध्रुवो हि कथं लोक: स्मृतो धर्म: कथं ध्रुव: । यत्र कालो ध्रुवस्तात तत्र धर्म: सनातन:

ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បើលោកទាំងឡាយត្រូវបានចងចាំថាមិនថេរ តើធម៌អាចត្រូវហៅថាថេរបានដូចម្តេច? ប៉ុន្តែ កូនអើយ នៅទីដែលកាលៈ (ពេលវេលា) ខ្លួនវាឯងជាសច្ចៈថេរ មិនរអាក់រអួល ទីនោះធម៌ជាសនាតនៈ។» ដោយចេតនាធម៌ ភីṣ្មៈបញ្ជាក់ថា ផលដែលស្វែងរកក្នុងលោកអនិត្យអាចរលាយទៅបាន ប៉ុន្តែធម៌—ដែលឈរលើលំដាប់មិនខុសឆ្គងនៃកាលៈ និងសច្ចៈ—នៅតែថេរ; ពេលអនុវត្តដោយមិនចងចិត្តនឹងរង្វាន់ដែលរលាយ វានាំឲ្យឆ្លងផុតពីអស្ថិរភាពទៅកាន់អ្វីដែលពិតជាអចិន្ត្រៃយ៍។

Verse 14

सर्वेषां तुल्यदेहानां सर्वेषां सदृशात्मनाम्‌ । कालो धर्मेण संयुक्त: शेष एव स्वयं गुरु:

សម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ រាងកាយស្មើគ្នា ហើយអាត្មានៅក្នុងក៏ស្រដៀងគ្នា; ប៉ុន្តែចេតនាដែលភ្ជាប់នឹងធម៌ និងកាលៈប៉ុណ្ណោះដែលនៅសល់—អ្វីផ្សេងមិននៅសល់ទេ។ ចេតនានោះឯងជាគ្រូ ដោយកម្លាំងធម៌វាអាចកើតឡើងដោយខ្លួនឯង។

Verse 15

एवं सति न दोषो<स्ति भूतानां धर्मसेवने । तिर्यग्योनावषि सतां लोक एव मतो गुरु:

ក្នុងស្ថានភាពដូច្នេះ សម្រាប់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ ការបម្រើធម៌តាមផ្លូវរបស់ខ្លួនៗ មិនមានទោសអ្វីឡើយ។ សូម្បីតែសត្វនៅក្នុងយោនិតិរយគ—សត្វព្រៃ បក្សី និងជាតិដទៃ—ក៏លោកនេះឯងជាគ្រូ បង្ហាញអ្វីគួរធ្វើ និងអ្វីមិនគួរធ្វើ។

Verse 164

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि धर्मप्रशंसायां चतुःषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:

នៅក្នុង «មហាភារត» ដ៏គួរគោរព នៃ «អនុសាសនបវ៌» ក្នុងផ្នែក «ទានធម៌» ក្នុងជំពូក «សរសើរធម៌» នេះ ជំពូកទីមួយរយហុកសិបបួន បានបញ្ចប់ដូច្នេះ។