Shloka 21
ईशान: प्राणद: प्राणो ज्येष्ठ: श्रेष्ठ: प्रजापति: । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवों मधुसूदन:
īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ | hiraṇyagarbho bhūgarbho mādhavo madhusūdanaḥ ||
ភីષ្មៈបានមានពាក្យថា៖ ព្រះអង្គជាអីឝានៈ ព្រះអធិបតីគ្រប់គ្រងសត្វទាំងឡាយ; ជាអ្នកប្រទានដង្ហើមជីវិត និងជាដង្ហើមជីវិតផ្ទាល់។ ដោយជាមូលហេតុដើម ព្រះអង្គជាអ្នកចាស់ជាងគេ; ដោយជាគុណល្អឧត្តម ព្រះអង្គជាអ្នកល្អបំផុត។ ព្រះអង្គជាប្រជាបតិ ព្រះម្ចាស់នៃសត្វលោក។ ព្រះអង្គជាហិរញ្ញគರ್ಭៈ ព្រះអង្គពេញលេញនៅក្នុងស៊ុតមាសនៃសកល ជាប្រភពនៃការបង្កើត; និងជាភូគರ್ಭៈ អ្នកកាន់ផែនដីនៅក្នុងគភ៌របស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គជាមាធវៈ ស្វាមីនៃលក្ខ្មី; និងជាមធុសូទនៈ អ្នកសម្លាប់អសុរ មធុ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches devotion grounded in understanding: the Divine is praised as ruler, life-giver, primal cause, cosmic source, world-supporter, and destroyer of evil. Remembering such names cultivates humility (dependence on the life-giver), ethical steadiness (aligning with the supreme), and trust in divine protection.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs and uplifts by reciting and explaining divine epithets. Here he continues a sequence of names (commonly associated with Viṣṇu/Kṛṣṇa) that describe the Lord’s sovereignty, creative pervasion, sustaining power, and heroic destruction of demonic forces.