Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 42
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
परुषाण्यपि चोक्ता या दृष्टा दृष्टेन चक्षुषा । सुप्रसन्नमुखी भर्तुर्या नारी सा पतिव्रता
paruṣāṇy api coktā yā dṛṣṭā dṛṣṭena cakṣuṣā | suprasannamukhī bhartur yā nārī sā pativratā ||
ព្រះមហាទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ទោះបីស្វាមីនិយាយពាក្យរឹងមាំ ឬមើលដោយភ្នែកស្វែងរកកំហុសក៏ដោយ ស្ត្រីណាដែលនៅតែរក្សាមុខមាត់ស្ងប់ស្ងាត់ រីករាយ និងសុភាពចំពោះស្វាមី មិនរង្គើចិត្ត មិនបាត់បង់មេត្តាករុណា—ស្ត្រីនោះគេគួរដឹងថាជា «បតិវ្រតា» គឺភរិយាដែលឈរជាប់ក្នុងវ្រតនៃភាពស្មោះត្រង់ និងការប្រព្រឹត្តដោយធម៌។ វាមិនមែនជាការស្តាប់បង្គាប់តែខាងក្រៅទេ ប៉ុន្តែជាវិន័យនៃចិត្ត ដែលរក្សាការបម្រើ និងចិត្តល្អក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ដោយស្ថិរភាព។
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines pativratā-dharma as steadfastness and gracious composure toward one’s husband even under provocation—harsh speech or a critical look—presenting inner restraint and constancy as the ethical hallmark of devoted marital conduct.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrīmahēśvara (Mahādeva) is speaking in a prescriptive, moral-register voice, offering a criterion by which a woman is recognized as pativratā: her unwavering, serene demeanor toward her husband despite unpleasant treatment.