Shloka 14
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
भू सत्तायां स्मृतो धातुस्तथासौ लोकदर्शने / भूतत्वाद्दर्शनाच्चैव भूर्लोको ऽयमभूत्ततः
Transliteration
bhū sattāyāṃ smṛto dhātustathāsau lokadarśane / bhūtatvāddarśanāccaiva bhūrloko 'yamabhūttataḥ
Translation
ធាតុ ‘bhū’ ត្រូវបានចងចាំថាមានន័យ ‘ការមានស្ថិតិ/អត្តស្ថាន’ ហើយក៏ល្បីក្នុងទស្សនៈលោក។ ដោយសារភាពជា ‘ភូត’ និងដោយសារការមើលឃើញ ភូរលោកនេះបានកើតឡើង។
Word by Word
भूthe root ‘bhū’
भू:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (धातु)
Formधातुनिर्देश (root citation), अव्ययवत् प्रयोग (as technical term); प्रथमा एकवचन (implicit)
सत्तायाम्in the sense of existence
सत्तायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसत्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
स्मृतःis considered/known
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातुः इत्यस्य विशेषण
धातुःroot (verbal root)
धातुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाthus, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
असौthat (one)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Rootअसद्/अदस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोक-दर्शनेin the manifestation/seeing of the world
लोक-दर्शने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष ('in the seeing/manifestation of the world'), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भूतत्वात्because of being (bhūta-ness)
भूतत्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootभूतत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
दर्शनात्because of (its) being seen/manifest
दर्शनात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
भूःBhū
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्came to be
अभूत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) + अभि (उपसर्ग)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःtherefore, from that
ततः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (ablatival adverb: 'therefore/from that')