
भृगुवंश-प्रसववर्णनम् (Genealogical Emanations in the Bhṛgu Line)
ជំពូកនេះបង្ហាញបញ្ជីវង្សត្រកូលខ្លីៗក្នុងខ្សែពូជពាក់ព័ន្ធនឹងភೃគុ និងបុព្វបុរសជាប់ទាក់ទង តាមស៊ូតៈ។ ដើមឡើងដោយធាត្រ និងវិធាត្រ ជាអ្នកចែកចាយផលល្អអាក្រក់ និងថែរក្សាលំដាប់មន្វន្តរៈ។ ពីវង្សនោះកើតស្រី (លក្ខ្មី) ជាបងស្រីធំ រួមជាមួយនារាយណៈ បង្កើតកម្លាំងបុគ្គលិកដូចជា បល និងអុន្មាទៈ ហើយមានកូនកើតពីចិត្តដែលធ្វើដំណើរតាមមេឃ និងពាក់ព័ន្ធនឹងវីមានទេវៈ។ បន្តទៅអាយតិ និងនិយតិ និងកូនបួស ប្រាណ និងម្រឹកណ្ឌៈ ដាក់ទីតាំងឥសីមារកណ្ឌេយ្យក្នុងខ្សែពូជនេះ។ មានសាខាផ្សេងៗដូចជា វេទសិរៈ ការដាក់ឈ្មោះឥសីពាក់ព័ន្ធមារកណ្ឌេយ្យ បន្ទាប់មកតាមពូណ្ឌរីកា ទៅឌ្យុតិមាន ហើយទៅគ្រួសារមារីចិ (សម្ភូតិ) ពូណមាសជាមួយសរស្វតី និងកូនវីរាជ និងបរវសៈ។ ចុងក្រោយលើកសុធាមា ជាលោកបាលធម្មិក ទិសខាងកើត បង្ហាញវង្សត្រកូលជាសន្ទស្សន៍កោសមូស និងតួនាទីក្នុងកាលចក្រវាល។
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे महादेवविभूतिवर्णनं ना दशामो ऽध्योयः सूत उवाच भृगोः ख्यातिर्विजज्ञे वै ईश्वरौ सुखदुःखयोः / शुभाशुभप्रदातारौ सर्वप्राणभृतामिह
ដូច្នេះ ក្នុងស្រីព្រហ្មាណ្ឌមហាបុរាណ ដែលវាយុបានពោល ក្នុងភាគដើម អនុសង្គបាទទីពីរ ជំពូកទីដប់ មាននាមថា «ពិពណ៌នាវិភូតិរបស់មហាទេវៈ»។ សូតបាននិយាយថា—ខ្យាតិ ភរិយារបស់ភೃគុ បានដឹងអីស្វរៈទាំងពីរនៃសុខ និងទុក្ខ ដែលជាអ្នកប្រទានផលល្អ និងអាក្រក់ដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់នៅទីនេះ។
Verse 2
देवौ धातृविधातारौ मन्वन्तरविचारिणौ / तयार्ज्येष्ठा तु भगिनी देवी श्रीर्लोकभाविनी
ទេវតាទាំងពីរនោះគឺ ធាតា និង វិធាតា ជាអ្នកពិចារណាអំពីមន្វន្តរ។ បងស្រីច្បងរបស់ពួកគេគឺទេវី ស្រី ដែលបង្កើតសេចក្តីមង្គលដល់លោក។
Verse 3
सा तु नारायणं देवं पति मासद्य शोभना / नारायणात्मजौ तस्यां बलोन्मादौव्यजायताम्
នាង សោភនា បានទទួលព្រះនារាយណៈជាស្វាមី; ក្នុងគភ៌នាងបានប្រសូតកូនប្រុសរបស់ព្រះនារាយណៈ គឺ បល និង អុន្មាទ។
Verse 4
बलस्य तेजः पुत्रस्तु उन्मादस्य तु संशयः / तस्यान्ये मानसाः पुत्रा आसन् व्योमविचारिणः
កូនប្រុសរបស់ បល គឺ តេជស; កូនប្រុសរបស់ អុន្មាទ គឺ សំស័យ។ គាត់មានកូនប្រុសផ្សេងទៀតដែលកើតពីចិត្ត ជាអ្នកដើរលេងក្នុងមេឃ។
Verse 5
ये वहन्ति विमानानि देवानां पुण्यकर्मणाम् / मेरुकल्पे स्मृते भार्ये विधातुर्धातुरेव च
អ្នកណាដែលដឹកជញ្ជូនវិមានរបស់ទេវតាអ្នកមានកុសលកម្ម; ក្នុងមេរុកល្បៈ គេរំលឹកថាពួកគេពាក់ព័ន្ធនឹង ‘ស្ម្រឹតិ’ ភរិយារបស់ វិធាតា និង ធាតា។
Verse 6
आयतिर्नियतिश्चैव तयोः पुत्रौ दृढव्रतौ / प्राणश्चैव मृकण्डश्च ब्रह्मकोशौ सनातनौ
អាយតិ និង និយតិ មានកូនប្រុសអ្នកមានវ្រតដ៏មាំមួន គឺ ប្រាណ និង ម្រឹកណ្ឌ; ពួកគេត្រូវបានហៅថា ‘ព្រហ្មកោស’ អស់កល្បជានិច្ច។
Verse 7
मनस्विन्यां मृकण्डस्य मार्कण्डेयो बभूव ह / सुतो वेदशिरास्तस्य धूम्रपत्न्यामजायत
ពី នាង មនស្វិនី ភរិយារបស់ ម្រឹកណ្ឌ បានកើត មារកណ្ឌេយ; ហើយពីភរិយាឈ្មោះ ធូម្រា បានកើតកូនប្រុសឈ្មោះ វេទសិរា។
Verse 8
पीवर्यां वेदशिरसः पुत्रा वशकराः स्मृताः / मार्कण्डेयाः समाख्याता ऋषयो वेदपारगाः
នៅទីពീവរី កូនៗរបស់ វេទសិរៈ ត្រូវបានចងចាំថា ‘វសករ’; ពួកគេត្រូវហៅថា ‘មារកណ្ឌេយ’ ជាឥសីអ្នកជំនាញវេទ។
Verse 9
प्राणस्य पुण्डरीकायां द्युतिमानात्मजो ऽभवत् / उन्नतश्चद्युतिमतः स्वनवातश्च तावुभौ
ពី ពុណ្ឌរីកា ភរិយារបស់ ប្រាណៈ បានកើតកូនប្រុសឈ្មោះ ‘ទ្យុតិមាន’; ហើយ ទ្យុតិមាន មានកូនប្រុសពីរ គឺ ‘ឧន្នត’ និង ‘ស្វនវាត’។
Verse 10
तयोः पुत्राश्च पौत्राश्च भार्गवाणां परस्परात् / स्वायंभुवेन्तरे ऽतीता मरीचेः शृणुत प्रजाः
កូន និងចៅរបស់ពួកគេ បានកើតស្នងតាមគ្នា ក្នុងពូជភារគវៈ; អ្នកទាំងឡាយ ចូរស្តាប់ពូជវង្សរបស់ មារីចិ ដែលបានកន្លងទៅក្នុងស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ។
Verse 11
पत्नी मरीचेः संभूतिर्विजज्ञे ह्यात्मसंभंवम् / प्रजापतेः पूर्णमासं कन्याश्चेमा निबोधत
សំភូតិ ភរិយារបស់ មារីចិ បានប្រសូត ‘ពូរណមាស’ សម្រាប់ ព្រះប្រជាបតិ អ្នកកើតពីខ្លួនឯង; ហើយចូរយល់ដឹងអំពីកូនស្រីទាំងនេះផង។
Verse 12
कृषिर्वृष्टिस्त्विषा चैव तथा चोपचितिः शुभा / पूर्णमासः सरस्वत्यां पुत्रौ द्वावुदपादयत्
ក្រឹសិ វ្រឹស្តិ ទ្វិษា និង ឧបចិតិ ដ៏មង្គល; ហើយ ពូរណមាស បានបង្កើតកូនប្រុសពីរ តាមរយៈ សរស្វតី។
Verse 13
विरजं चैव धर्मिष्ठं पर्वशं चैव तावुभौ / विरजस्यात्मजो विद्वान् सुधामा नाम विश्रुतः
វិរាជ និង បរវស—ទាំងពីរជាអ្នកមាំមួនក្នុងធម៌។ កូនប្រុសដ៏ប្រាជ្ញារបស់វិរាជ មាននាមថា សុធាមា ដែលល្បីល្បាញ។
Verse 14
सुधामा स तु वैराजः प्राचीं दिशमुपा श्रितः / लोकपालः स धर्मात्मा गौरीपुत्रः प्रतापवान्
សុធាមា ដែលមានគោរមងារ វៃរាជ បានស្ថិតនៅទិសខាងកើត។ គាត់ជាលោកបាល មានចិត្តធម៌ ជាបុត្ររបស់ គោរី និងមានអំណាចក្លាហាន។
Verse 15
पर्वशः पर्वगणनां प्रविष्टः स महायशाः / पर्वशः पर्वशायां तु जनया मास वै सुतौ
បរវស ដែលមានកិត្តិយសធំ បានចូលរួមក្នុងការរាប់លំដាប់បរវៈ។ ហើយបរវស បានបង្កើតកូនប្រុសពីរនាក់ជាមួយ បរវសា។
Verse 16
यजुर्धाम च धीमन्तं स्तंभकाश्यपमेव च / तयोर्गोत्रकरौ पुत्रौ जातौ संन्यासनिश्चितौ
បានកើតកូនប្រុសពីរនាក់ គឺ យជុរធាម (អ្នកមានប្រាជ្ញា) និង ស្តម្ភកាស្យប។ ទាំងពីរជាអ្នកបង្កើតគោត្រ និងមានចិត្តមុតមាំក្នុងផ្លូវសន្យាស។
Verse 17
स्मृतस्त्वं गिरसः पत्नी जज्ञे सा ह्यात्मसंभवान् / पुत्रो कन्याश्चतस्रश्च पुण्यास्ता लोकविश्रुताः
អ្នកត្រូវបានចងចាំថាជាប្រពន្ធរបស់ គិរស។ នាងជាអាត្មសម្ភវា (កើតពីខ្លួនឯង)។ ពីនាងបានកើតកូនប្រុសមួយ និងកូនស្រីបួននាក់ដ៏បរិសុទ្ធ ដែលល្បីល្បាញក្នុងលោក។
Verse 18
सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा / तथैव भरताग्निं च कीर्तिमन्तं च तावुभौ
សិនីវាលី កុហូ រាកា និង អនុមតិ—ទាំងអស់នេះ; ដូចគ្នានេះដែរ ភរតាគ្និ និង គីរតិមាន—ទាំងពីរនោះក៏ (ល្បីល្បាញ)។
Verse 19
अग्नेः पुत्रं च पर्जन्यं सद्वती सुषुवे तथा / हिरण्यरोमा पर्जन्यो मारीच्यामुदपद्यत
សទ្វតីបានប្រសូត្រ បរជន្យៈ ដែលជាព្រះបុត្រានៃ អគ្និ ផងដែរ; ហើយ បរជន្យៈ នាម ហិរណ្យរោមា ក៏កើតពី មរីចី។
Verse 20
आभूतसंप्लवस्थायी लोकपालः स वै स्मृतः / यज्ञे कीर्त्तिमतश्चापि धेनुका वीतकल्मषौ
អ្នកដែលឋិតថេររហូតដល់សម័យប្រល័យ ត្រូវបានចងចាំថាជា លោកបាលៈ; ហើយក្នុងយជ្ញៈ ពី គីរតិមាន (កើតមាន) ធេនុការនិង វីតកល្មෂ—ទាំងពីរ។
Verse 21
चरिष्णुं धृतिमन्तं च उभावङ्गिरसां वरौ / तयोः पुत्राश्च पौत्राश्च अतीता वै सहस्रशः
ចរិෂ្ណុ និង ធ្រឹតិមាន—ទាំងពីរនេះជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោម អង្គិរសៈ; កូន និង ចៅរបស់ពួកគេ មានចំនួនរាប់ពាន់ (បានកន្លងទៅ)។
Verse 22
अनसूया विजज्ञे वै पञ्चात्रेयानकल्मषान् / कन्यां चैव श्रुतिं नाम माता शङ्खपदस्य सा
អនសូយា បានប្រសូត្រ កូនប្រុសអាត្រេយៈ ប្រាំនាក់ ដែលគ្មានមលិន; ហើយក៏មានកូនស្រីមួយនាម ‘ស្រុតិ’—នាងជាមាតារបស់ សង្ខបដៈ។
Verse 23
कर्दसस्य तु पत्नी सा पौलहस्य प्रजापतेः / सत्यनेत्रश्च हव्यश्च आपो मूर्त्तिः शनैश्चरः
ភរិយារបស់ កර්ទស នោះ ជារបស់ ព្រាជាបតិ បោលហៈ។ សត្យនេត្រ ហវ្យ អាបៈ មូរតិ និង សណៃឝ្ចរ ត្រូវបានគេកោតសរសើរថា ជា (កូន) របស់នាង។
Verse 24
सोमश्च पञ्चमस्तेषामासीत्स्वायंभुवेन्तरे / यामदेवैस्सहातीताः पञ्चात्रेयाः प्रकीर्त्तिताः
ក្នុង ស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ អ្នកទីប្រាំក្នុងចំណោមពួកគេគឺ សោមៈ។ អ្នកដែលបានកន្លងទៅជាមួយយាមទេវៈ ត្រូវបានហៅថា «អាត្រេយៈទាំងប្រាំ»។
Verse 25
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च आत्रेयाणां महात्मनाम् / स्वायंभुवे ऽन्तरे ऽतीताः शतशो ऽथ सहस्रशः
កូនប្រុស និងចៅប្រុសរបស់អាត្រេយៈមហាត្មាទាំងនោះ ក្នុង ស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ បានកន្លងទៅជាច្រើនរយ ហើយជាច្រើនពាន់។
Verse 26
प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दाना ग्निस्तत्सुतो ऽभवत् / पूर्वजन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे
ក្នុងព្រីតិ ភរិយារបស់ ពុលស្ត្យៈ មានកូនប្រុសឈ្មោះ «ដានាគ្និ» កើតឡើង។ ក្នុង ស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ គាត់ត្រូវបានចងចាំថា ជា អគស្ត្យៈ ក្នុងជាតិមុន។
Verse 27
मध्यमो देवबाहुश्च अत्रिनामा च ते त्रयः / स्वमा यवीयसी तेषां सद्वती नाम विश्रुता
ក្នុងចំណោមបីនាក់នោះ អ្នកកណ្ដាលគឺ ទេវបាហុ ហើយម្នាក់ទៀតមាននាម អត្រី។ ប្អូនស្រីក្មេងបំផុតរបស់ពួកគេ ល្បីឈ្មោះថា «សទ្វតី»។
Verse 28
पर्जन्यजननी शुभ्रा पत्नी चाग्नेः स्मृता शुभा / पौलस्त्यस्य च ब्रह्मर्षेः प्रीतिपुत्रस्य धीमतः
សុភ្រា មាតារបស់បរជន្យ ត្រូវបានចងចាំថាបរិសុទ្ធ និងជាមង្គល; នាងត្រូវបានគេនិយាយថាជាព្រះភរិយារបស់ព្រះអគ្គនី ហើយក៏ជាព្រះភរិយារបស់ព្រហ្មឫសី បោលស្ត្យៈ បុត្ររបស់ព្រីតិ អ្នកមានប្រាជ្ញា។
Verse 29
दानाच्च सुषुवे पत्नी सुजङ्घी चं बहून्सुतान् / पौलस्त्या इति विख्याताः स्मृताः स्वायंभुवे ऽन्तरे
ដោយដានា ភរិយានាម សុជង្គ្ហី បានប្រសូតកូនប្រុសជាច្រើន; ក្នុងមន្វន្តរ ស្វាយម្ភូវ ពួកគេត្រូវបានចងចាំថាល្បីក្នុងនាម ‘បោលស្ត្យៈ’។
Verse 30
क्षमा तु सुषुवे पुत्रान्पुलस्त्यस्य प्रजापतेः / त्रेताग्निवर्चसः सर्वे येषां कीर्त्तिः प्रतिष्ठिता
ក្សមា បានប្រសូតកូនប្រុសរបស់ប្រជាបតិ ពុលស្ត្យៈ; ពួកគេទាំងអស់ភ្លឺរលោងដោយពន្លឺនៃ ត្រេតាគ្នី ហើយកិត្តិយសរបស់ពួកគេត្រូវបានបង្កើតយ៉ាងមាំមួន។
Verse 31
कर्दमश्चोर्वरीवांश्च सहिष्णुश्चेति ते त्रयः / ऋषिः कनकपीठश्च शुभा कन्या च पीवरी
ករទមៈ អុរវរីវាន និង សហិษ្ណុ—គឺបីនាក់នោះ; ហើយមានឫសីឈ្មោះ កនកពីឋ និងកូនស្រី ពីវរី នាម សុភា ផងដែរ។
Verse 32
कर्दमस्य श्रुतिः पत्नी आत्रेय्यजनयत्स्वयम् / पुत्रं शङ्खपदं नाम कन्यां काम्यां तथैव च
ស្រុតិ ភរិយារបស់ករទមៈ តាមរយៈ អាត្រេយី បានប្រសូតដោយខ្លួនឯង កូនប្រុសឈ្មោះ សង្ខបដៈ និងកូនស្រីឈ្មោះ កាម្យា ផងដែរ។
Verse 33
स वै शङ्खपदः श्रीमांल्लोकपालः प्रजापतिः / दक्षिणस्यां दिशि रतः काम्या दत्ता प्रियव्रते
ព្រះអង្គនោះគឺ សង្ខបដៈ ដ៏រុងរឿង ជាលោកបាល និងប្រជាបតិ។ ព្រះអង្គស្ថិតនៅទិសខាងត្បូង ហើយ កាម្យា ត្រូវបានប្រគល់ដល់ ព្រីយវ្រត។
Verse 34
काम्या प्रियव्रताल्लेभे स्वायंभुवसमान्सुतान् / दश कन्याद्वयं चैव यैः क्षत्रं सम्प्रवर्त्तितम्
កាម្យា បានទទួលព្រះបុត្រពី ព្រីយវ្រត ដែលស្មើនឹង ស្វាយម្ភូវៈ។ មានបុត្រ ១០ និងកូនស្រី ២; ដោយពួកគេនេះ វង្សក្សត្រិយៈបានចាប់ផ្តើមរីកចម្រើន។
Verse 35
पुत्रं कनकपीठस्य सहिष्णुं नाम विश्रुतम् / यशोधरा विजज्ञे वै कामदेवं सुमध्यामा
ព្រះបុត្ររបស់ កនកពីឋៈ មាននាមថា សហិษ្ណុ ដែលល្បីល្បាញ។ យសោធរា អ្នកមានចង្កេះស្រស់ស្អាត បានប្រសូត កាមទេវ។
Verse 36
क्रतोः क्रतुसमान्पु त्रान् विजज्ञे संनतिः शुभान् / तेषां न भार्या पुत्रो वा सर्वे ते उर्द्धरेतसः
សន្នតិ ភរិយារបស់ ក្រតុ បានប្រសូតបុត្រដ៏មង្គល ស្មើនឹង ក្រតុ។ ពួកគេគ្មានភរិយា ឬកូនឡើយ; ពួកគេទាំងអស់ជា ឧរធ្វរេតសៈ (ព្រហ្មចារី)។
Verse 37
तानि षष्टिसहस्राणि वालखिल्या इति श्रुताः / अरुणस्याग्रतो यान्ति परिवार्य दिवाकरम्
ពួកគេមានចំនួន ហុកសិបពាន់ ហៅថា វាលខិល្យៈ ដូចដែលបានលឺ។ ពួកគេដើរនាំមុខ អរុណៈ ហើយព័ទ្ធជុំវិញ ដិវាករ ព្រះអាទិត្យ ដើម្បីអមដំណើរ។
Verse 38
आभूतसंप्लवात्सर्वेपतङ्गसहचारिणः / स्वसारौ तद्यवीयस्यौ पुण्या सत्यवती चते
នៅកាលមហាប្រល័យ ពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានហៅថា ជាសហចារីរបស់ បតង្គៈ; ប្អូនប្រុសក្មេងមានបងស្រីពីរនាក់ គឺ ពុណ្យា និង សត្យវតី។
Verse 39
पर्वशस्य स्नुवे ते वै पूर्णमास सुतस्य तु / ऊर्जायां तु वसिष्ठस्य वासिष्ठाः सप्त जज्ञिरे
ពួកនាងជាកូនប្រសាររបស់ បរវសៈ ហើយក៏ត្រូវបាននិយាយថាជាកូនប្រុសរបស់ ពូរណមាសៈ; ពី ឩរជា វសិឋៈបានកើតមាន វាសិឋៈ ចំនួនប្រាំពីរ។
Verse 40
ज्यायसी च सुता तेषां पुण्डरीका सुमध्यमा / जननी सा द्युतिमतः प्राणस्य महिषी प्रियाः
កូនស្រីច្បងរបស់ពួកគេ គឺ ពុណ្ឌរីកា អ្នកមានចង្កេះស្រស់ស្អាត; នាងបានក្លាយជាមហេសីជាទីស្រឡាញ់ និងជាមាតារបស់ ប្រាណៈ អ្នកមានពន្លឺ។
Verse 41
तस्यास्तु ये यवीयांसो वासिष्ठाः सप्त विश्रुताः / रक्षो गर्त्तोर्द्धबा हुश्च सवनः पवनश्च यः
ចំណែកអ្នកក្មេងជាងនាង ដែលល្បីថាជា វាសិឋៈ ប្រាំពីរ គឺ រក្សោ, គរត្ត, ឧទ្ធបា, ហុ, សវន, និង បវន ជាដើម។
Verse 42
सुतपाः संकुरित्येते सर्वे सप्तर्षयः समृताः / रत्नो वराङ्ग्यजनयन्मार्कण्डेयी यशस्विनी
សុតបា និង សង្គុ ជាដើម ពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានចងចាំថាជា សប្តឫសី; រត្នៈ បានបង្កើត មារកណ្ឌេយី អ្នកមានកិត្តិយស តាមរយៈ វរាង្គី។
Verse 43
प्रतीच्यां दिशि राजानं केतुमन्तं प्रजापतिम् / गोत्राणि नामभिस्तेषां वासिष्ठानां महात्मनाम्
នៅទិសខាងលិច មានព្រះរាជា ប្រជាបតិ នាម កេតុមាន; គោត្ររបស់មហាត្មាវាសិឋ្ឋ ត្រូវបានពោលជាមួយនាមទាំងឡាយ។
Verse 44
स्वायंभुवे ऽन्तरेतीतान्यग्नेस्तु शृणुत प्रजाः / इत्येष ऋषिसर्गस्तु सानुबन्धः प्रकीर्त्तितः
ឱ ប្រជាជនទាំងឡាយ ចូរស្តាប់រឿងរ៉ាវអតីតអំពី អគ្និ ក្នុងស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ; ដូច្នេះ ការបង្កើតឫសីនេះ ត្រូវបានប្រកាសជាមួយអនុបន្ធ។
A Bhṛgu-associated genealogical network is foregrounded, branching through Dhātṛ–Vidhātṛ and their relational field (including Śrī and Nārāyaṇa), then through abstractions and ṛṣi-descents (Āyati/Niyati → Prāṇa/Mṛkaṇḍa → Mārkaṇḍeya; plus Marīci → Pūṇamāsa → Viraja/Parvaśa), showing how multiple lines interlock.
Mārkaṇḍeya is explicitly placed as Mṛkaṇḍa’s son; Vedaśiras and the “Mārkaṇḍeya-named” ṛṣis are also mentioned, while Sudhāmā is identified as a dharmic lokapāla associated with the eastern direction.
It contributes to cosmology through genealogy: offices (lokapāla), directional assignment (east), Manvantara-awareness, and functional personifications (e.g., Bala, Unmāda, Tejas, Saṃśaya) encode how cosmic administration and moral causality are distributed across beings.