Adhyaya 176: The Ananta-Vasudeva Image: From Brahma’s Commission to Puruṣottama Kṣetra
អធ្យាយ ១៧៦ បង្ហាញមាហាត្ម្យរបស់ អនន្ត-វាសុទេវ តាមប្រវត្តិរូបបដិមាបរិសុទ្ធ ដែលភ្ជាប់សិល្បកម្មទេវៈ ជម្លោះរាជ និងភូមិសាស្ត្រសង្គ្រោះ។ ព្រះព្រហ្មា ប្រាប់ថា ក្នុងវដ្តកំណើតលោកដើមៗ ទ្រង់បញ្ជា វិស្វកರ್ಮា ឲ្យចម្លាក់រូប វាសុទេវ ពីថ្មភ្នំ មានសញ្ញាគ្រប់គ្រាន់ ដូចជា ស័ង្ខ ចក្រ និងគទា។ បន្ទាប់មក ឥន្ទ្រា គោរពបូជា ហើយទទួលសុវត្ថិភាព និងអធិបតេយ្យ។ ក្រោយមក រាវណៈ បន្ទាប់ពីឈ្នះទេវតា និងអាណាព្យាបាលលោក បានជួប និងយករូបបដិមា ហើយចុងក្រោយប្រគល់ឲ្យ វិភីសណៈ អ្នកសទ្ធា។ រឿងបត់ទៅសង្គ្រាមរាមាយណៈ ដល់ពេល ព្រះរាម ត្រឡប់វិញ ហើយប្រគល់រូបបដិមា ដល់សមុទ្រ។ ក្នុងយុគទ្វាបរ សមុទ្រ បង្ហាញរូបបដិមា នៅ បុរុសោត្តមក្សេត្រ ដ៏កម្រនិងផ្តល់មុក្សៈ ដែលក្លាយជាទីសក្ការៈថេរ។ ចុងក្រោយ ពន្យល់ផលនៃ អនន្ត-ទស្សន និងបូជា៖ បុណ្យយជ្ញកើនគុណ ចូលដល់លោកវិෂ್ಣុ និងចុងក្រោយបានមុក្សៈ តាមវៃಷ്ണវយោគ។
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages press for a fuller account of the Ananta–Vāsudeva māhātmya; the narration pivots to Brahmā’s own memory of an earlier cosmic cycle, immediately lending primordial authority to the image’s origin.","rising_action":"Brahmā commissions Viśvakarman to carve a śailamayī (mountain-stone) Vāsudeva image with canonical marks (śaṅkha–cakra–gadā, Śrīvatsa, vanamālā, pītāmbara). Indra’s repeated worship yields fearlessness and sovereignty; then Rāvaṇa’s tapas, boons, and conquest—capped by Meghanāda’s “Indrajit” victory—creates the crisis of displacement as the image is seized and carried toward Laṅkā, only to be entrusted to the devout Vibhīṣaṇa.","climax_moment":"The transmission motif reaches its theological peak when Rāma, after the Laṅkā campaign and restoration of dharma, entrusts the Ananta–Vāsudeva image to Samudreśa (the Ocean), shifting custody from royal possession to cosmic guardianship—preparing its destined manifestation in Puruṣottama Kṣetra as a mukti-prada locus.","resolution":"In Dvāpara, the Ocean reveals the image in Puruṣottama Kṣetra, establishing it as a permanent salvific center. The chapter closes with a merit-doctrine: single-minded darśana and pūjā surpass great Vedic sacrifices, uplift ancestors, grant Viṣṇuloka, and culminate in mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","key_verse":"\"एकाग्रचित्तो यो भक्त्या अनन्तं वासुदेवकम् ।\nदृष्ट्वा पूजयते नित्यं स याति विष्णुसद्म तत् ॥\" (teaching-summary)\nTranslation: “Whoever, with one-pointed mind and devotion, beholds and worships Ananta–Vāsudeva daily—he attains the abode of Viṣṇu.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Puruṣottama-kṣetra māhātmya via the sacred biography (pratimā-carita) of Ananta–Vāsudeva","secondary_themes":["Canonical Vaiṣṇava iconography as theology-in-form (lakṣaṇa → sannidhāna)","Royal power subordinated to bhakti (Indra/Vibhīṣaṇa vs. Rāvaṇa)","Translocation of the divine image as a providential map toward the destined tīrtha","Darśana-pūjā soteriology: merit, ancestor-liberation, Viṣṇuloka, and mokṣa through Vaiṣṇava-yoga"],"brahma_purana_doctrine":"This chapter crystallizes a Brahma-Purāṇa hallmark: Puruṣottama Kṣetra is not merely holy by mythic association but by a divinely guarded, age-spanning installation of the Lord’s form—making darśana there functionally superior to large-scale śrauta sacrifices and directly linked to mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it legitimizes later historical pilgrimage practice by rooting Jagannātha/Puruṣottama sanctity in a primordial commission (Brahmā → Viśvakarman) and a cosmic chain of custody (Indra → Vibhīṣaṇa → Rāma → Ocean → Kṣetra)."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"वीर (vīra)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → vīra → raudra → adbhuta → śānta"],"devotional_peaks":["Brahmā’s commissioning of the fully-marked Vāsudeva image (form as presence)","Indra’s sustained abhiṣeka–dāna worship yielding fearlessness","Vibhīṣaṇa’s long-term, single-hearted service contrasted with Rāvaṇa’s seizure","Ocean’s age-delayed revelation of the image in Puruṣottama Kṣetra as mukti-prada","Final phalaśruti: darśana/pūjā surpassing sacrifices and culminating in mokṣa via Vaiṣṇava-yoga"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["अमरावती (Amarāvatī)","लङ्का (Laṅkā)","अयोध्या (Ayodhyā)","महोदधि/समुद्र (the Great Ocean)","पुरुषोत्तम-क्षेत्र (Puruṣottama Kṣetra)"],"jagannath_content":"Puruṣottama Kṣetra is explicitly framed as mukti-prada; the Ananta–Vāsudeva image is revealed there by the Ocean and becomes a permanent locus of darśana and worship, with the Lord referenced through epithets such as Jagannātha/Janārdana/Hari.","surya_content":null,"cosmology_content":"A prior cosmogonic cycle is invoked to ground the image’s origin (Brahmā’s commission), and the narrative spans yuga-time, culminating in a Dvāpara manifestation—linking sacred geography to cosmic temporality."}
Shlokas in Adhyaya 176
Verse 1
मुनय ऊचुः नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां भगवत्कथाम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
ខគម្ពីរនេះ៖ «១» — សេចក្តីបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 2
अनन्तवासुदेवस्य न सम्यग् वर्णितं त्वया श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण वदस्व नः //
ខគម្ពីរនេះ៖ «២» — ជាចំណាត់ថ្នាក់នៃព្រះវចនៈ ដើម្បីអាន និងសិក្សាដោយគោរព។
Verse 3
ब्रह्मोवाच प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः सारात् सारतरं परम् अनन्तवासुदेवस्य माहात्म्यं भुवि दुर्लभम् //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៣» — បង្ហាញលំដាប់នៃអត្ថន័យ ដូចដែលព្រះបុរាណបានបន្តបន្ទាប់។
Verse 4
आदिकल्पे पुरा विप्रास् त्व् अहम् अव्यक्तजन्मवान् विश्वकर्माणम् आहूय वचनं प्रोक्तवान् इदम् //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៤» — ជាសញ្ញាសម្រាប់ការចងក្រង និងការពន្យល់តាមប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 5
वरिष्ठं देवशिल्पीन्द्रं विश्वकर्माग्रकर्मिणम् प्रतिमां वासुदेवस्य कुरु शैलमयीं भुवि //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៥» — សូមឲ្យអ្នកអានទទួលយកដោយសទ្ធា និងយល់ដឹង ដើម្បីគោរពព្រះធម៌។
Verse 6
यां प्रेक्ष्य विधिवद् भक्ताः सेन्द्रा वै मानुषादयः येन दानवरक्षोभ्यो विज्ञाय सुमहद् भयम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦) ត្រូវបានរក្សាទុកជាសេចក្តីបរិសុទ្ធក្នុងពុរាណ។
Verse 7
त्रिदिवं समनुप्राप्य सुमेरुशिखरं चिरम् वासुदेवं समाराध्य निरातङ्का वसन्ति ते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧) បង្ហាញនូវព្រះបន្ទូលដ៏គួរគោរពតាមរបៀបពុរាណ។
Verse 8
मम तद् वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा तु तत्क्षणात् चकार प्रतिमां शुद्धां शङ्खचक्रगदाधराम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨) ជាសេចក្តីរំលឹកឲ្យគោរពធម៌ និងរក្សាប្រពៃណីបរិសុទ្ធ។
Verse 9
सर्वलक्षणसंयुक्तां पुण्डरीकायतेक्षणाम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्ताम् अत्युग्रां प्रतिमोत्तमाम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩) ប្រាប់អំពីសេចក្តីពិតដែលត្រូវស្តាប់ដោយចិត្តស្ងប់ និងការគោរព។
Verse 10
वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदधारिणीम् पीतवस्त्रां सुपीनांसां कुण्डलाभ्याम् अलंकृताम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១០) សន្និដ្ឋានថា ការសិក្សា និងការអនុវត្តធម៌ នាំទៅកាន់សេចក្តីល្អប្រសើរ។
Verse 11
एवं सा प्रतिमा दिव्या गुह्यमन्त्रैस् तदा स्वयम् प्रतिष्ठाकालम् आसाद्य मयासौ निर्मिता पुरा //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.១១) ត្រូវបានរាប់ថាជាវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 12
तस्मिन् काले तदा शक्रो देवराट् खेचरैः सह जगाम ब्रह्मसदनम् आरुह्य गजम् उत्तमम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.១២) បង្ហាញនូវសេចក្តីបរិសុទ្ធតាមប្រពៃណីពុរាណ។
Verse 13
प्रसाद्य प्रतिमां शक्रः स्नानदानैः पुनः पुनः प्रतिमां तां समाराध्य स्वपुरं पुनर् आगमत् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.១៣) គួរឲ្យអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់ន័យជ្រាលជ្រៅ។
Verse 14
तां समाराध्य सुचिरं यतवाक्कायमानसः वृत्राद्यान् असुरान् क्रूरान् नमुचिप्रमुखान् स च //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.១៤) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងប្រពៃណីជាអត្ថបទសម្រាប់សិក្សា និងបូជា។
Verse 15
निहत्य दानवान् भीमान् भुक्तवान् भुवनत्रयम् द्वितीये च युगे प्राप्ते त्रेतायां राक्षसाधिपः //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.១៥) គួរឲ្យគោរពជាវចនៈបុរាណ ដែលនាំទៅកាន់ការយល់ដឹង និងសេចក្តីសុខ។
Verse 16
बभूव सुमहावीर्यो दशग्रीवः प्रतापवान् दश वर्षसहस्राणि निराहारो जितेन्द्रियः //
ខគម្ពីរនេះ (១៦) បង្ហាញតែលេខខគម្ពីរ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតឬអត្ថន័យបន្ថែម។
Verse 17
चचार व्रतम् अत्युग्रं तपः परमदुश्चरम् तपसा तेन तुष्टो ऽहं वरं तस्मै प्रदत्तवान् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧) មានតែការបញ្ជាក់លេខខគម្ពីរ ប៉ុណ្ណោះ មិនមានអត្ថបទដើមឬការបកស្រាយ។
Verse 18
अवध्यः सर्वदेवानां स दैत्योरगरक्षसाम् शापप्रहरणैर् उग्रैर् अवध्यो यमकिंकरैः //
ខគម្ពីរ (១៨) នេះបង្ហាញតែលេខខគម្ពីរ ហើយមិនមានពាក្យសំស្ក្រឹត ឬអត្ថន័យសង្ខេប។
Verse 19
वरं प्राप्य तदा रक्षो यक्षान् सर्वगणान् इमान् धनाध्यक्षं विनिर्जित्य शक्रं जेतुं समुद्यतः //
ខគម្ពីរ (១៩) មានតែសញ្ញាលេខប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទដើមសំស្ក្រឹត និងគ្មានការបកស្រាយ។
Verse 20
संग्रामं सुमहाघोरं कृत्वा देवैः स राक्षसः देवराजं विनिर्जित्य तदा इन्द्रजितेति वै //
ខគម្ពីរ (២០) បញ្ជាក់តែលេខខគម្ពីរ ប៉ុណ្ណោះ; មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ឬអត្ថន័យសាសនាដែលអាចបកប្រែបាន។
Verse 21
राक्षसस् तत्सुतो नाम मेघनादः प्रलब्धवान् अमरावतीं ततः प्राप्य देवराजगृहे शुभे //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.២១) ត្រូវបានរាយការណ៍ថា «២១» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 22
ददर्शाञ्जनसंकाशां रावणस् तु बलान्वितः प्रतिमां वासुदेवस्य सर्वलक्षणसंयुताम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.២២) មានតែសញ្ញា «២២» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែជាអត្ថន័យបាន។
Verse 23
श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदभूषिताम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.២៣) ត្រូវបានបង្ហាញតែជា «២៣» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 24
शङ्खचक्रगदाहस्तां पीतवस्त्रां चतुर्भुजाम् सर्वाभरणसंयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.២៤) មានតែ «២៤» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 25
विहाय रत्नसंघांश् च प्रतिमां शुभलक्षणाम् पुष्पकेण विमानेन लङ्कां प्रास्थापयद् द्रुतम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.២៥) ត្រូវបានរាយថា «២៥» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានដោយសុចរិត។
Verse 26
पुराध्यक्षः स्थितः श्रीमान् धर्मात्मा स विभीषणः रावणस्यानुजो मन्त्री नारायणपरायणः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញលេខ ២៦ ក្នុងបរិបទបុរាណ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនត្រូវបានផ្តល់។
Verse 27
दृष्ट्वा तां प्रतिमां दिव्यां देवेन्द्रभवनच्युताम् रोमाञ्चिततनुर् भूत्वा विस्मयं समपद्यत //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញលេខ ២៧ ប៉ុណ្ណោះ; គ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 28
प्रणम्य शिरसा देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः //
នៅទីនេះមានតែលេខ ២៨; ដោយគ្មានសំស្ក្រឹតដើម មិនអាចបកប្រែជាខគម្ពីរបានទេ។
Verse 29
इत्य् उक्त्वा स तु धर्मात्मा प्रणिपत्य मुहुर् मुहुः ज्येष्ठं भ्रातरम् आसाद्य कृताञ्जलिर् अभाषत //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ ២៩; សូមផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹតដើម ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 30
राजन् प्रतिमया त्वं मे प्रसादं कर्तुम् अर्हसि याम् आराध्य जगन्नाथ निस्तरेयं भवार्णवम् //
នៅទីនេះបង្ហាញតែលេខ ៣០; ដោយគ្មានសំស្ក្រឹតដើម មិនអាចបកប្រែជាអត្ថន័យបានទេ។
Verse 31
भ्रातुर् वचनम् आकर्ण्य रावणस् तं तदाब्रवीत् गृहाण प्रतिमां वीर त्व् अनया किं करोम्य् अहम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.៣១) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្ញើខសំស្ក្រឹតពេញ ដើម្បីបកប្រែដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 32
स्वयंभुवं समाराध्य त्रैलोक्यं विजये त्व् अहम् नानाश्चर्यमयं देवं सर्वभूतभवोद्भवम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.៣២) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់; សូមផ្ញើខសំស្ក្រឹតពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 33
विभीषणो महाबुद्धिस् तदा तां प्रतिमां शुभाम् शतम् अष्टोत्तरं चाब्दं समाराध्य जनार्दनम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.៣៣) មិនបានផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្ញើខសំស្ក្រឹតពេញ ដើម្បីអាចបកប្រែដោយសេចក្តីគោរព។
Verse 34
अजरामरणं प्राप्तम् अणिमादिगुणैर् युतम् राज्यं लङ्काधिपत्यं च भोगान् भुङ्क्ते यथेप्सितान् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.៣៤) មិនមានខសំស្ក្រឹត; សូមផ្តល់អត្ថបទដើមពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានសមរម្យតាមបែបព្រះគម្ពីរ។
Verse 35
मुनय ऊचुः अहो नो विस्मयो जातः श्रुत्वेदं परमामृतम् अनन्तवासुदेवस्य संभवं भुवि दुर्लभम् //
ខគម្ពីរនេះ (១៧៦.៣៥) មិនបានផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្ញើខសំស្ក្រឹតពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងមានសក្ការៈ។
Verse 36
श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण यथातथम् तस्य देवस्य माहात्म्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៦) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុង ប្រាហ្មបុរាណៈ ដើម្បីបង្ហាញអត្ថន័យធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 37
ब्रह्मोवाच तदा स राक्षसः क्रूरो देवगन्धर्वकिंनरान् लोकपालान् समनुजान् मुनिसिद्धांश् च पापकृत् //
ខគម្ពីរនេះ (៣៧) បន្តការពិពណ៌នាអំពីធម៌ និងវិធីសាស្ត្រដែលបុរាណាចារ្យបានបង្រៀនសម្រាប់ការរស់នៅដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 38
विजित्य समरे सर्वान् आजहार तदङ्गनाः संस्थाप्य नगरीं लङ्कां पुनः सीतार्थमोहितः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៨) រំលឹកថា ការគោរពព្រះ និងការអនុវត្តធម៌ ជាគ្រឹះនៃសេចក្តីសុខ និងសេចក្តីរុងរឿង។
Verse 39
शङ्कितो मृगरूपेण सौवर्णेन च रावणः ततः क्रुद्धेन रामेण रणे सौमित्रिणा सह //
ខគម្ពីរនេះ (៣៩) បង្ហាញថា ការស្តាប់ ការចងចាំ និងការអនុវត្តតាមព្រះវចនៈ នាំឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធ និងបញ្ញាភ្លឺថ្លា។
Verse 40
रावणस्य वधार्थाय हत्वा वालिं मनोजवम् अभिषिक्तश् च सुग्रीवो युवराजो ऽङ्गदस् तथा //
ខគម្ពីរនេះ (៤០) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលឈរជាប់ក្នុងធម៌ និងសេចក្តីសច្ចៈ នឹងឈានទៅកាន់គោលដៅខ្ពង់ខ្ពស់ និងសេចក្តីរួចផុត។
Verse 41
हनुमान् नलनीलश् च जाम्बवान् पनसस् तथा गवयश् च गवाक्षश् च पाठीनः परमौजसः //
ខគម្ពីរនេះត្រូវបានរាប់ថាជាខទី ៤១ ក្នុងជំពូកនេះ នៃព្រះពុរាណ។
Verse 42
एतैश् चान्यैश् च बहुभिर् वानरैः समहाबलैः समावृतो महाघोरै रामो राजीवलोचनः //
ខគម្ពីរនេះត្រូវបានរាប់ថាជាខទី ៤២ ក្នុងជំពូកនេះ នៃព្រះពុរាណ។
Verse 43
गिरीणां सर्वसंघातैः सेतुं बद्ध्वा महोदधौ बलेन महता रामः समुत्तीर्य महोदधिम् //
ខគម្ពីរនេះត្រូវបានរាប់ថាជាខទី ៤៣ ក្នុងជំពូកនេះ នៃព្រះពុរាណ។
Verse 44
संग्रामम् अतुलं चक्रे रक्षोगणसमन्वितः यमहस्तं प्रहस्तं च निकुम्भं कुम्भम् एव च //
ខគម្ពីរនេះត្រូវបានរាប់ថាជាខទី ៤៤ ក្នុងជំពូកនេះ នៃព្រះពុរាណ។
Verse 45
नरान्तकं महावीर्यं तथा चैव यमान्तकम् मालाढ्यं मालिकाढ्यं च हत्वा रामस् तु वीर्यवान् //
ខគម្ពីរនេះត្រូវបានរាប់ថាជាខទី ៤៥ ក្នុងជំពូកនេះ នៃព្រះពុរាណ។
Verse 46
पुनर् इन्द्रजितं हत्वा कुम्भकर्णं सरावणम् वैदेहीं चाग्निनाशोध्य दत्त्वा राज्यं विभीषणे //
ខគម្ពីរនេះមិនបានផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹតទេ; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែដោយសុចរិតបានឡើយ។
Verse 47
वासुदेवं समादाय यानं पुष्पकम् आरुहत् लीलया समनुप्रापद् अयोध्यां पूर्वपालिताम् //
ខគម្ពីរនេះមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតភ្ជាប់មកទេ; ដូច្នេះការបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវមិនអាចធ្វើបាន។
Verse 48
कनिष्ठं भरतं स्नेहाच् छत्रुघ्नं भक्तवत्सलः अभिषिच्य तदा रामः सर्वराज्ये ऽधिराजवत् //
ដោយសារមិនបានផ្តល់ពាក្យសំស្ក្រឹតនៃខនេះ ការបកប្រែបែបគោរពតាមមូលដ្ឋានមិនអាចធ្វើបានទេ។
Verse 49
पुरातनीं स्वमूर्तिं च समाराध्य ततो हरिः दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च //
គ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់ខនេះទេ; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែឲ្យមានន័យសាសនាបរិសុទ្ធបានឡើយ។
Verse 50
भुक्त्वा सागरपर्यन्तां मेदिनीं स तु राघवः राज्यम् आसाद्य सुगतिं वैष्णवं पदम् आविशत् //
ព្រោះមិនបានផ្តល់មូលអត្ថបទសំស្ក្រឹតនៃខនេះ ការបកប្រែសម្រាប់ការសិក្សា និងការអធិស្ឋានមិនអាចធ្វើបាន។
Verse 51
तां चापि प्रतिमां रामः समुद्रेशाय दत्तवान् धन्यो रक्षयितासि त्वं तोयरत्नसमन्वितः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៥១» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 52
द्वापरं युगम् आसाद्य यदा देवो जगत्पतिः धरण्याश् चानुरोधेन भावशैथिल्यकारणात् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៥២» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 53
अवतीर्णः स भगवान् वसुदेवकुले प्रभुः कंसादीनां वधार्थाय संकर्षणसहायवान् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៥៣» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 54
तदा तां प्रतिमां विप्राः सर्ववाञ्छाफलप्रदाम् सर्वलोकहितार्थाय कस्यचित् कारणान्तरे //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៥៤» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 55
तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे उज्जहार स्वयं तोयात् समुद्रः सरितां पतिः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៥៥» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; សូមផ្តល់ខគម្ពីរពេញ ដើម្បីបកប្រែឲ្យត្រឹមត្រូវ។
Verse 56
तदा प्रभृति तत्रैव क्षेत्रे मुक्तिप्रदे द्विजाः आस्ते स देवो देवानां सर्वकामफलप्रदः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៦) ត្រូវបានរំលឹកក្នុងព្រះបុរាណៈ ដោយសេចក្តីគោរព និងអធិប្បាយតាមប្រពៃណី។
Verse 57
ये संश्रयन्ति चानन्तं भक्त्या सर्वेश्वरं प्रभुम् वाङ्मनःकर्मभिर् नित्यं ते यान्ति परमं पदम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៧) បង្ហាញអត្ថន័យបុរាណៈ ដើម្បីឲ្យអ្នកសិក្សា និងអ្នកបូជាអានដោយសេចក្តីសក្ការៈ។
Verse 58
दृष्ट्वानन्तं सकृद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं दशगुणं लभेत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៨) គួរត្រូវបានអានជាមួយការសមាធិ និងការយល់ដឹង ដើម្បីរក្សាកិត្តិយសនៃព្រះវចនៈ។
Verse 59
सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा विमानेनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៩) ជាផ្នែកនៃការបង្រៀនបុរាណៈ ដែលណែនាំឲ្យស្តាប់ និងចងចាំដោយសេចក្តីជំនឿ។
Verse 60
त्रिःसप्तकुलम् उद्धृत्य दिव्यस्त्रीगणसेवितः उपगीयमानो गन्धर्वैर् नरो विष्णुपुरं व्रजेत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦០) បញ្ចប់លំដាប់នៃការរំលឹកបុរាណៈ ដោយអំពាវនាវឲ្យគោរពធម៌ និងរក្សាប្រពៃណី។
Verse 61
तत्र भुक्त्वा वरान् भोगाञ् जरामरणवर्जितः दिव्यरूपधरः श्रीमान् यावद् आभूतसंप्लवम् //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៦១» ប៉ុណ្ណោះ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់។
Verse 62
पुण्यक्षयाद् इहायातश् चतुर्वेदी द्विजोत्तमः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៦២» ប៉ុណ្ណោះ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់។
Verse 63
एवं मया त्व् अनन्तो ऽसौ कीर्तितो मुनिसत्तमाः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तस्य वर्षशतैर् अपि //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខ «៦៣» ប៉ុណ្ណោះ; អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់។
Frequently Asked Questions
The chapter centers on bhakti mediated through sacred presence (pratimā), presenting Ananta-Vāsudeva worship as protective, victory-conferring, and ultimately liberative. It contrasts coercive power (Rāvaṇa’s boon-driven conquest) with devotional fidelity (Vibhīṣaṇa’s sustained worship), culminating in a doctrine of darśana and pūjā that yields both worldly stability and final mokṣa.
It anchors later epic-historical time (Rāmāyaṇa episodes and Dvāpara descent) within an earlier cosmogonic frame (“ādikalpa”), thereby modeling the Purāṇic method of linking primordial creation, divine craftsmanship, and trans-yuga continuity. By tracing a single icon across ages and realms, the chapter reinforces Purāṇic chronology as a continuous sacred record rather than a discrete mythic episode.
The text effectively inaugurates Ananta-darśana and worship at Puruṣottama Kṣetra by identifying the site as mukti-prada and the image as sarva-kāma-phala-prada. It prescribes a devotional regime—seeing the deity with faith, performing pūjā, and prostration—whose merit is said to surpass major śrauta sacrifices, thus framing the kṣetra as a pilgrimage destination oriented to salvation.