Adhyaya 236: Sāṃkhya–Yoga on the Great Self: Sense-Control, Inner Vision, and Liberation
អធ្យាយ ២៣៦ ចាប់ផ្តើមដោយព្រះឥសីសរសើរពាក្យរបស់វ្យាសថាជាអម្រឹត ហើយសុំឲ្យពន្យល់យ៉ាងលម្អិតអំពីយោគ និងសាំងខ្យៈជាមធ្យោបាយផ្ទាល់ទៅកាន់មោក្សៈ។ វ្យាសបញ្ជាក់ថា ការសម្រេចមិនអាចកើតឡើងបាន បើគ្មានត្រីសមាសៈ—ចំណេះដឹងជាមួយតបៈ, ការគ្រប់គ្រងអិនទ្រីយៈ, និងការលះបង់ទាំងស្រុង។ បន្ទាប់មកពិពណ៌នាអំពីសភាពមានរាងកាយតាមមហាភូតៈ និងឧបករណ៍អារម្មណ៍ ដោយបង្ហាញថា អិនទ្រីយៈត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមនៈ និងភូតាត្មានដែលស្ថិតក្នុងបេះដូង។ អាត្មាធំមិនមែនជាវត្ថុដែលអារម្មណ៍ធម្មតាអាចចាប់បានទេ ប៉ុន្តែបង្ហាញដោយមនៈបរិសុទ្ធភ្លឺថ្លា ហួសពីសំឡេង ស្បর্শ រូប រស និងក្លិន។ អ្នកដឹងពិតឃើញអាត្មាដូចគ្នានៅក្នុងសត្វទាំងអស់។ ចុងក្រោយ វ្យាសបង្ហាញយោគអនុវត្ត៖ ឈ្នះកំហុស៥ (កាមៈ ក្រិធៈ លោភៈ ភយៈ ស្វប្នៈ), បណ្តុះសម្យម សមភាព ឯកោភាព អាហារមធ្យម និងឯកាគ្រៈរយៈពេលយូរ រហូតប្រហ្មន៍បង្ហាញ នាំទៅផ្លូវ “មិនត្រឡប់មកវិញ”។
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages, tasting Vyāsa’s words as “nectar,” press him for a decisive, liberation-giving account of Sāṃkhya and Yoga—direct means (sākṣāt-sādhana) rather than mere theory.","rising_action":"Vyāsa tightens the soteriological demand: no attainment without the triad—(1) jñāna joined to tapas, (2) indriya-nigraha (sense-restraint), and (3) sarva-sannyāsa (total relinquishment). He then anatomizes embodied life via mahābhūtas, sense-gates, and their deities, showing how mind rules the indriyas and how the inner principle (bhūtātman) abides in the heart as the pivot of experience.","climax_moment":"The epistemic turn: the Mahān Ātman/Brahman is not an object for eye or other senses—beyond sound, touch, form, taste, and smell—yet becomes evident to a purified, “kindled/illumined” mind. From this arises samadarśitā: the knower sees one Self equally in brāhmaṇa, cow, elephant, dog, and outcaste.","resolution":"Practical Yoga is prescribed: conquer five yogadoṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), cultivate solitude (giri-śṛṅga, caitya, vṛkṣamūla), moderated diet and speech, equanimity in gain/loss and praise/blame, and sustained one-pointedness. With senses withdrawn into mind and mind into the heart, Brahman manifests; the yogin attains akṣara-sāmyatā and the “non-returning” course.","key_verse":"Teaching (paraphrase): “That Great Self is not grasped by the senses—neither by sound, touch, form, taste, nor smell; when the mind is purified and made luminous, the imperishable Brahman becomes manifest within.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-sādhana through Sāṃkhya–Yoga: inner governance of senses and mind culminating in Brahman-realization.","secondary_themes":["Embodiment as a microcosm: mahābhūtas, indriyas, mind, and the heart-seated inner principle","Non-sensory epistemology: the Self is revealed by a purified, illumined mind","Samadarśitā and ethical universalism grounded in one pervasive Self","Yogic obstacles (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna) and the protocol of solitude, moderation, and one-pointedness"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a Purāṇic synthesis: metaphysical non-duality in vision (one Mahān Ātman pervading all) expressed through disciplined Yoga and renunciant ethics, making liberation depend on inner restraint rather than ritual power alone.","adi_purana_significance":"As the Adi Purāṇa’s late-stage teaching, it supplies a capstone soteriology—showing that the Purāṇa’s cosmology and deity-mappings ultimately aim at interior realization and non-returning liberation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"शान्त (shanta)","closing_rasa":"शान्त (shanta)","rasa_transitions":["adbhuta → जिज्ञासा/बुद्धि-दीप्ति (within adbhuta) → शान्त","शान्त → वीर (discipline against doṣas) → शान्त"],"devotional_peaks":["Sages’ reverent delight in Vyāsa’s ‘nectar-speech’ as a liberating revelation","The moment the Self is declared beyond the five sense-objects, knowable only by a luminous mind","Samadarśin vision: equal Self in brāhmaṇa, cow, elephant, dog, and outcaste","The ‘manifestation of Brahman’ after sustained one-pointedness and withdrawal of senses"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["गिरिशृङ्ग (giriśṛṅga)","चैत्य (caitya)","वृक्षमूल (vṛkṣamūla)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Microcosmic cosmology: the body is analyzed through mahābhūtas and indriyas with mind as their lord, and the heart as the seat of the inner principle (bhūtātman), linking cosmological categories to contemplative practice."}
Shlokas in Adhyaya 236
Verse 1
मुनय ऊचुः तव वक्त्राब्धिसंभूतम् अमृतं वाङ्मयं मुने पिबतां नो द्विजश्रेष्ठ न तृप्तिर् इह दृश्यते //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «១» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 2
तस्माद् योगं मुने ब्रूहि विस्तरेण विमुक्तिदम् सांख्यं च द्विपदां श्रेष्ठ श्रोतुम् इच्छामहे वयम् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «២» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 3
प्रज्ञावाञ् श्रोत्रियो यज्वा ख्यातः प्राज्ञो ऽनसूयकः सत्यधर्ममतिर् ब्रह्मन् कथं ब्रह्माधिगच्छति //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «៣» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 4
तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया सांख्ये वा यदि वा योग एतत् पृष्टो वदस्व नः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែសញ្ញាលេខ «៤» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 5
मनसश् चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यम् अवाप्यते येनोपायेन पुरुषस् तत् त्वं व्याख्यातुम् अर्हसि //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញនូវព្រះធម៌ និងព្រះបន្ទូលដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 6
व्यास उवाच नान्यत्र ज्ञानतपसोर् नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् नान्यत्र सर्वसंत्यागात् सिद्धिं विन्दति कश्चन //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦) បន្តពន្យល់អំពីព្រះធម៌ និងលំដាប់នៃច្បាប់សកលតាមបែបពុរាណ។
Verse 7
महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः भूयिष्ठं प्राणभृद्ग्रामे निविष्टानि शरीरिषु //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧) ណែនាំឲ្យគោរពព្រះធម៌ ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព និងសុចរិតក្នុងលោក។
Verse 8
भूमेर् देहो जलात् स्नेहो ज्योतिषश् चक्षुषी स्मृते प्राणापानाश्रयो वायुः कोष्ठाआकाशं शरीरिणाम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨) រំលឹកថា ការប្រព្រឹត្តតាមព្រះធម៌ នាំទៅកាន់ពុទ្ធិ និងព្រះគុណដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 9
क्रान्तौ विष्णुर् बले शक्रः कोष्ठे ऽग्निर् भोक्तुम् इच्छति कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩) សន្និដ្ឋានដោយលើកតម្កើងព្រះធម៌ ជាមូលដ្ឋាននៃសេចក្តីល្អ និងសុភមង្គល។
Verse 10
कर्णौ त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्य् आहारसिद्धये //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 236, ខ 10) ត្រូវបានរាប់ថា ជាពាក្យបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណៈ។
Verse 11
शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसं गन्धं च पञ्चमम् इन्द्रियार्थान् पृथग् विद्याद् इन्द्रियेभ्यस् तु नित्यदा //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 236, ខ 11) បង្ហាញនូវអត្ថន័យបរិសុទ្ធតាមប្រពៃណីព្រះបុរាណៈ។
Verse 12
इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते अवश्यान् इव राजिनः मनश् चापि सदा युङ्क्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 236, ខ 12) ត្រូវអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់ដឹងអំពីធម្មៈ។
Verse 13
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषाम् ईश्वरं मनः नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मनसस् तथा //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 236, ខ 13) ជាផ្នែកមួយនៃការបង្រៀនបុរាណ ដែលរក្សាទុកដោយព្រះឥសី។
Verse 14
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च स्वभावश् चेतना मनः प्राणापानौ च जीवश् च नित्यं देहेषु देहिनाम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ 236, ខ 14) បញ្ចប់ជាអនុសាសន៍ឲ្យរក្សាសេចក្តីសុចរិត និងការគោរពព្រះ។
Verse 15
आश्रयो नास्ति सत्त्वस्य गुणशब्दो न चेतनाः सत्त्वं हि तेजः सृजति न गुणान् वै कथंचन //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 15) ត្រូវបានរាប់ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 16
एवं सप्तदशं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः मनीषी मनसा विप्राः पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 16) បង្ហាញនូវការបន្តនៃព្រះវចនៈដ៏គួរគោរព។
Verse 17
न ह्य् अयं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैर् अपीन्द्रियैः मनसा तु प्रदीप्तेन महान् आत्मा प्रकाशते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 17) ត្រូវអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់ន័យបុរាណដ៏ជ្រាលជ្រៅ។
Verse 18
अशब्दस्पर्शरूपं तच् चारसागन्धम् अव्ययम् अशरीरं शरीरे स्वे निरीक्षेत निरिन्द्रियम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 18) ជាផ្នែកមួយនៃការរៀបរាប់បុរាណដែលបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។
Verse 24
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च देवापि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 24) សន្និដ្ឋាននូវប្រធានបទដោយសំឡេងបរិសុទ្ធ និងការណែនាំដ៏ច្បាស់។
Verse 25
शकुन्तानाम् इवाकाशे मत्स्यानाम् इव चोदके यथा गतिर् न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៦, ខ ២៥) ត្រូវបានរាយការណ៍ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 26
कालः पचति भूतानि सर्वाण्य् एवात्मनात्मनि यस्मिंस् तु पच्यते कालस् तन् न वेदेह कश्चन //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៦, ខ ២៦) ត្រូវបានគេគោរពថា ជាកំណត់ត្រាព្រះធម៌ក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 27
न तद् ऊर्ध्वं न तिर्यक् च नाधो न च पुनः पुनः न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचिन् न कश्चन //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៦, ខ ២៧) ត្រូវបានបន្តបន្ទាប់ក្នុងប្រពៃណីថា ជាព្រះវចនៈសម្រាប់ការគោរពនិងការសិក្សា។
Verse 28
सर्वे तत्स्था इमे लोका बाह्यम् एषां न किंचन यद्य् अप्य् अग्रे समागच्छेद् यथा बाणो गुणच्युतः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៦, ខ ២៨) ត្រូវបានរាប់អានថា ជាសេចក្តីបង្ហាញអំពីធម៌ក្នុងបរិបទព្រះពុរាណ។
Verse 29
नैवान्तं कारणस्येयाद् यद्य् अपि स्यान् मनोजवः तस्मात् सूक्ष्मतरं नास्ति नास्ति स्थूलतरं तथा //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៦, ខ ២៩) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងព្រះពុរាណ ដើម្បីជាគន្លឹះសម្រាប់ការគោរព និងការយល់ដឹង។
Verse 30
सर्वतःपाणिपादं तत् सर्वतोक्षिशिरोमुखम् सर्वतःश्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति //
ខគម្ពីរនេះ (៣០) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងប្រភពសំស្ក្រឹត; អត្ថបទពិតមិនត្រូវបានផ្តល់។
Verse 31
तद् एवाणोर् अणुतरं तन् महद्भ्यो महत्तरम् तद् अन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन् न दृश्यते //
ខគម្ពីរនេះ (៣១) មាននៅក្នុងមូលដ្ឋានសំស្ក្រឹត ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទដើមសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 32
अक्षरं च क्षरं चैव द्वेधा भावो ऽयम् आत्मनः क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिव्यं त्व् अमृतम् अक्षरम् //
ខគម្ពីរនេះ (៣២) ត្រូវបានរាយការណ៍ថាមានក្នុងសំស្ក្រឹត; ទោះយ៉ាងណា អត្ថបទមិនត្រូវបានផ្តល់។
Verse 33
नवद्वारं पुरं कृत्वा हंसो हि नियतो वशी ईदृशः सर्वभूतस्य स्थावरस्य चरस्य च //
ខគម្ពីរនេះ (៣៣) ស្ថិតក្នុងប្រភពបុរាណសំស្ក្រឹត ប៉ុន្តែគ្មានអត្ថបទដើមសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 34
हानेनाभिविकल्पानां नराणां संचयेन च शरीराणाम् अजस्याहुर् हंसत्वं पारदर्शिनः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៤) ត្រូវបានយោងក្នុងសំស្ក្រឹត; ដោយគ្មានអត្ថបទដើម មិនអាចបកប្រែបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
Verse 35
हंसोक्तं च क्षरं चैव कूटस्थं यत् तद् अक्षरम् तद् विद्वान् अक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी //
ខគម្ពីរនេះ (៣៥) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះពុរាណ ដើម្បីបង្ហាញធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះសាសនា។
Verse 36
व्यास उवाच भवतां पृच्छतां विप्रा यथावद् इह तत्त्वतः सांख्यं ज्ञानेन संयुक्तं यद् एतत् कीर्तितं मया //
ខគម្ពីរនេះ (៣៦) បន្តពន្យល់អំពីលំដាប់នៃធម៌ និងការបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធដែលបុរាណាចារ្យបានថែរក្សា។
Verse 37
योगकृत्यं तु भो विप्राः कीर्तयिष्याम्य् अतः परम् एकत्वं बुद्धिमनसोर् इन्द्रियाणां च सर्वशः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៧) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំឲ្យចិត្តស្ងប់ និងបង្កើនបុណ្យកុសល។
Verse 38
आत्मनो व्यापिनो ज्ञानं ज्ञानम् एतद् अनुत्तमम् तद् एतद् उपशान्तेन दान्तेनाध्यात्मशीलिना //
ខគម្ពីរនេះ (៣៨) បង្ហាញថា អ្នកប្រតិបត្តិធម៌ដោយស្មោះត្រង់ គោរពព្រះ និងគ្រូបង្រៀន នឹងទទួលបានព្រះគុណ។
Verse 39
आत्मारामेण बुद्धेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៩) សន្និដ្ឋានថា ការយល់ដឹងត្រឹមត្រូវ និងការប្រតិបត្តិដោយសុចរិត នាំទៅរកសុខសាន្ត និងគោលដៅខ្ពស់។
Verse 40
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् क्रोधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 236, ខ 40) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់។ សូមផ្ញើខសំស្ក្រឹត ដើម្បីបកប្រែដោយគោរព។
Verse 41
सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 236, ខ 41) មិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់។ សូមផ្ញើខសំស្ក្រឹត ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 42
चक्षुः श्रोत्रं च मनसा मनो वाचं च कर्मणा अप्रमादाद् भयं जह्याद् दम्भं प्राज्ञोपसेवनात् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 236, ខ 42) គ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត។ សូមផ្ញើអត្ថបទដើម ដើម្បីបកប្រែឲ្យសមនឹងសាសនៈ។
Verse 43
एवम् एतान् योगदोषाञ् जयेन् नित्यम् अतन्द्रितः अग्नींश् च ब्राह्मणांश् चाथ देवताः प्रणमेत् सदा //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 236, ខ 43) មិនបានផ្តល់ខសំស្ក្រឹត។ សូមផ្ញើអត្ថបទដើម ដើម្បីបកប្រែឲ្យបានពេញលេញ។
Verse 44
वर्जयेद् उद्धतां वाचं हिंसायुक्तां मनोनुगाम् ब्रह्मतेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वम् इदं जगत् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 236, ខ 44) គ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតត្រូវបានផ្តល់។ សូមផ្ញើខសំស្ក្រឹត ដើម្បីបកប្រែតាមបែបគម្ពីរ។
Verse 45
एतस्य भूतभूतस्य दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៥) ត្រូវបានរាប់ថាជាព្រះវចនៈក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 46
शौचं चैवात्मनः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च निग्रहः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៦) បង្ហាញនូវសេចក្តីបរិសុទ្ធ និងចំណេះដឹងតាមរបៀបព្រះបុរាណ។
Verse 47
समः सर्वेषु भूतेषु लभ्यालभ्येन वर्तयन् धूतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៧) គួរឲ្យអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់អំពីធម្មៈ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះបុរាណ។
Verse 48
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निषेवेद् ब्रह्मणः पदम् मनसश् चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៨) ជាផ្នែកមួយនៃការបង្រៀនបុរាណ ដែលភ្ជាប់ចំណេះដឹង និងសេចក្តីស្រឡាញ់បូជា។
Verse 49
पूर्वरात्रे परार्धे च धारयेन् मन आत्मनः जन्तोः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यद्य् एकं क्लिन्नम् इन्द्रियम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៤៩) ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងប្រពៃណី ដើម្បីជាគន្លឹះនៃការយល់ដឹង និងការបូជាព្រះ។
Verse 50
ततो ऽस्य स्रवति प्रज्ञा गिरेः पादाद् इवोदकम् मनसः पूर्वम् आदद्यात् कूर्माणाम् इव मत्स्यहा //
ខគម្ពីរនេះ (៥០) ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងព្រះបុរាណ ដោយសំដៅលើធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 51
ततः श्रोत्रं ततश् चक्षुर् जिह्वा घ्राणं च योगवित् तत एतानि संयम्य मनसि स्थापयेद् यदि //
ខគម្ពីរនេះ (៥១) បន្តពន្យល់អំពីលំដាប់ធម៌ និងការបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធតាមប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 52
तथैवापोह्य संकल्पान् मनो ह्य् आत्मनि धारयेत् पञ्चेन्द्रियाणि मनसि हृदि संस्थापयेद् यदि //
ខគម្ពីរនេះ (៥២) បង្ហាញអំពីគុណធម៌ និងកាតព្វកិច្ច ដែលជាគ្រឹះនៃជីវិតបរិសុទ្ធ។
Verse 53
यदैतान्य् अवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि प्रसीदन्ति च संस्थायां तदा ब्रह्म प्रकाशते //
ខគម្ពីរនេះ (៥៣) រំលឹកថា ការគោរពធម៌ និងការប្រព្រឹត្តតាមវិន័យ នាំទៅរកសេចក្តីសុខសាន្ត។
Verse 54
विधूम इव दीप्तार्चिर् आदित्य इव दीप्तिमान् वैद्युतो ऽग्निर् इवाकाशे पश्यन्त्य् आत्मानम् आत्मनि //
ខគម្ពីរនេះ (៥៤) សន្និដ្ឋានដោយលើកតម្កើងចំណេះដឹង និងការអនុវត្តធម៌ ជាផ្លូវទៅកាន់គុណសម្បត្តិខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 55
सर्वं तत्र तु सर्वत्र व्यापकत्वाच् च दृश्यते तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 55) ត្រូវបានរាប់ជាព្រះវចនៈក្នុងបុរាណបុរាណ។
Verse 56
धृतिमन्तो महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः एवं परिमितं कालम् आचरन् संशितव्रतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 56) បន្តបង្ហាញនូវព្រះវចនៈដ៏គួរគោរពក្នុងបុរាណ។
Verse 57
आसीनो हि रहस्य् एको गच्छेद् अक्षरसाम्यताम् प्रमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 57) ត្រូវអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់ន័យបុរាណដ៏ជ្រាលជ្រៅ។
Verse 58
अद्भुतानि रसः स्पर्शः शीतोष्णमारुताकृतिः प्रतिभान् उपसर्गाश् च प्रतिसंगृह्य योगतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 58) ជាផ្នែកនៃការរៀបរាប់បុរាណ ដែលបង្ហាញចំណេះដឹងដ៏សក្ការៈ។
Verse 59
तांस् तत्त्वविद् अनादृत्य साम्येनैव निवर्तयेत् कुर्यात् परिचयं योगे त्रैलोक्ये नियतो मुनिः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 59) ត្រូវរក្សាទុកជាកំណត់ត្រាបុរាណសម្រាប់ការសិក្សា និងការគោរពបូជា។
Verse 60
गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षमूलेषु योजयेत् संनियम्येन्द्रियग्रामं कोष्ठे भाण्डमना इव //
ខគម្ពីរប្រាហ្មបុរាណ (អាទិពុរាណ) ខណ្ឌ ២៣៦ ខគថា ៦០៖ សូមឲ្យអ្នកប្រាជ្ញស្តាប់ដោយគោរព និងចងចាំដោយសទ្ធា។
Verse 61
एकाग्रं चिन्तयेन् नित्यं योगान् नोद्विजते मनः येनोपायेन शक्येत नियन्तुं चञ्चलं मनः //
ខណ្ឌ ២៣៦ ខគថា ៦១៖ ព្រះវចនៈនេះបង្ហាញអំពីធម្ម និងលំដាប់ពិភពលោក ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សត្វលោក។
Verse 62
तत्र युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत् ततः शून्यागाराणि चैकाग्रो निवासार्थम् उपक्रमेत् //
ខណ្ឌ ២៣៦ ខគថា ៦២៖ អ្នកណាអាន ឬ ស្តាប់ដោយសទ្ធា នឹងទទួលបានបុណ្យ និងការបរិសុទ្ធនៃចិត្ត។
Verse 63
नातिव्रजेत् परं वाचा कर्मणा मनसापि वा उपेक्षको यताहारो लब्धालब्धसमो भवेत् //
ខណ្ឌ ២៣៦ ខគថា ៦៣៖ ដោយការគោរពចំពោះព្រះ និងគ្រូ អ្នកស្វែងរកគួរតែអនុវត្តធម៌ដោយស្មោះត្រង់។
Verse 64
यश् चैनम् अभिनन्देत यश् चैनम् अभिवादयेत् समस् तयोश् चाप्य् उभयोर् नाभिध्यायेच् छुभाशुभम् //
ខណ្ឌ ២៣៦ ខគថា ៦៤៖ ដូច្នេះ ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះបុរាណនេះ នាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងផ្លូវទៅកាន់ការលោះលែង។
Verse 65
न प्रहृष्येत लाभेषु नालाभेषु च चिन्तयेत् समः सर्वेषु भूतेषु सधर्मा मातरिश्वनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៥) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះបុរាណ ដើម្បីបង្ហាញន័យធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។
Verse 66
एवं स्वस्थात्मनः साधोः सर्वत्र समदर्शिनः षण् मासान् नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्माभिवर्तते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៦) បន្តពន្យល់អំពីធម៌ និងវិធីដែលអ្នកប្រាជ្ញគោរពតាមបទបញ្ញត្តិព្រះ។
Verse 67
वेदनार्तान् परान् दृष्ट्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः एवं तु निरतो मार्गं विरमेन् न विमोहितः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៧) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ ជាមូលដ្ឋាននៃការរក្សាធម៌។
Verse 68
अपि वर्णावकृष्टस् तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी ताव् अप्य् एतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៨) បង្ហាញថា ការអនុវត្តតាមធម៌ដោយសុចរិត នាំឲ្យកើតផលបុណ្យ និងសេចក្តីសុខ។
Verse 69
अजं पुराणम् अजरं सनातनं यम् इन्द्रियातिगम् अगोचरं द्विजाः अवेक्ष्य चेमां परमेष्ठिसाम्यतां प्रयान्त्य् अनावृत्तिगतिं मनीषिणः
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦៩) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលគោរពធម៌ និងបម្រើព្រះដោយស្មោះ ត្រូវបានគេរាប់ថាជាអ្នកមានព្រះគុណ។
Frequently Asked Questions
The chapter’s central pivot is liberation through disciplined interiority: mastery of mind and senses (indriya-nigraha), supported by knowledge and austerity, and completed by renunciation. Ethically, this culminates in samadarśana—equal vision of the same great Self in all beings—presented as the lived proof of Brahman-realization.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational doctrinal layer: a concise sāṃkhya–yoga anthropology (elements, senses, mind, inner self) and a practical soteriology (obstacles, disciplines, and contemplative method). Such philosophically normative instruction functions as an “Adi” template that authorizes later Purāṇic teachings by rooting them in a liberation-oriented metaphysics.
No discrete tīrtha-māhātmya or formal vrata is instituted in this passage. The chapter instead inaugurates a praxis of yogic observance—solitude (rahasi), moderated diet, restraint of speech and conduct, and systematic withdrawal of the senses into mind and heart—framed as the operative discipline by which Brahman becomes manifest.