Adhyaya 223: On Varna Mobility Through Conduct, Karma, and Food-Ethics
អធ្យាយ ២២៣ បង្ហាញការសួរពីហេតុអ្វីដែលវណ្ណៈទាំងបួនឡើងឬធ្លាក់ ដោយព្រះឧមា សួរព្រះសិវៈលើកំពូលហិមាល័យ។ ព្រះសិវៈបញ្ជាក់ថា វណ្ណៈត្រូវបានរក្សា ឬបាត់បង់ដោយវ្រឹត្ត (អាកប្បកិរិយាស្របធម្ម) និងកម្ម៖ ការបោះបង់កាតព្វកិច្ចនាំឲ្យធ្លាក់ទៅកំណើតទាប ខណៈការអនុវត្តវិន័យ ភាពបរិសុទ្ធ ការស្វាគមន៍ ភាពអត់ធ្មត់ និងការប្រកាន់ពិធីវេដៈ នាំឲ្យឡើង។ មានការព្រមានខ្លាំងអំពីអាហារហាមឃាត់ ជាពិសេសការពឹងផ្អែកលើ ឬស្លាប់ជាមួយសំណល់ “អាហារសូទ្រ” ដែលអាចបណ្តាលឲ្យត្រូវបណ្តេញចេញពីស្ថានភាពព្រាហ្មណ៍។ ចុងក្រោយសេចក្តីបង្រៀនថា dvijatva ស្ថិតលើវ្រឹត្ត និងភាពបរិសុទ្ធ មិនមែនត្រឹមកំណើត វង្ស ឬចំណេះដឹងទេ។
Chapter Arc
{"opening_hook":"The sages’ dharma-question—why do beings rise or fall among the four varṇas?—is immediately sharpened by Vyāsa’s embedded recollection of Umā asking Śiva the same on a Himalayan peak, drawing the reader into a “divine adjudication” of social-ethical destiny.","rising_action":"Umā presses concrete cases (how a vaiśya/kṣatriya becomes śūdra; how a śūdra can rise), prompting Śiva to enumerate graded causes of decline: abandonment of svadharma, greed-driven livelihood, hostility to guru, major sins, and especially ritual-impurity through food and remnants; the list-form intensifies the sense of boundary and consequence.","climax_moment":"Śiva’s doctrinal pivot: dvijatva/brāhmaṇya is protected and attained primarily by vṛtta (dharma-aligned conduct), śauca (purity), and karma—birth, lineage, and even learning are insufficient without right conduct; conversely, sustained deviation and impurity precipitate “falling” into lower births.","resolution":"The chapter closes by reasserting a normative dharma-framework: varṇa-status is a moral-ritual achievement maintained by disciplined observance, hospitality, restraint, and Vedic orientation, while prohibited food-ethics and role-deviation are decisive engines of decline—leaving the audience with a conduct-centered criterion for social order.","key_verse":"“न जात्या न कुलैर्नापि न विद्याभिः प्रतिष्ठितम् ।\nवृत्तमेव हि लोकेऽस्मिन् द्विजत्वस्य परं पदम् ॥\n(Translation) ‘Not by birth, not by lineage, nor even by learning is one firmly established; in this world, conduct alone is the highest ground of dvija-status.’"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Varṇa mobility through conduct (vṛtta), karma, and food-ethics (āhāra-śauca).","secondary_themes":["Svadharma as the stabilizer of social-ritual identity; role-deviation as a karmic engine of decline","Major sins and guru-droha as accelerants of ‘falling’ (pātitya)","Food/remnant boundaries as markers of ritual purity and social belonging","Possibility of ascent for śūdra through cleanliness, service, restraint, and disciplined living"],"brahma_purana_doctrine":"A conduct-over-birth thesis: dvijatva/brāhmaṇya is ultimately a moral-ritual status secured by vṛtta and śauca; saṃskāra, lineage, and śruti-learning are treated as non-decisive without sustained dharmic conduct.","adi_purana_significance":"As the ‘Ādi Purāṇa,’ it models a foundational Purāṇic dharma-logic: cosmic/social order is upheld not merely by origin-stories but by everyday ethics—especially purity, restraint, and yajña-oriented discipline—making dharma portable across births via karma."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"जिज्ञासा-प्रधान शान्त (śānta)","climax_rasa":"भयानक (bhayānaka)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["śānta (inquiry) → adbhuta (divine setting/teaching) → bhayānaka (warnings of fall/impurity) → śānta (normative clarity)"],"devotional_peaks":["The Himalayan dialogue itself—Umā’s reverent questioning and Śiva’s dharma-upadeśa","The concluding insistence that purity and right conduct are the true ‘second birth,’ inviting self-reform as a spiritual act"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["हिमवत्/हिमवच्छिखर (sacred Himalayan peak; generic tīrtha-like setting)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 223
Verse 1
मुनय ऊचुः सर्वज्ञस् त्वं महाभाग सर्वभूतहिते रतः भूतं भव्यं भविष्यं च न ते ऽस्त्य् अविदितं मुने //
ខគម្ពីរនេះមានតែលេខខគ ប៉ុន្តែមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 2
कर्मणा केन वर्णानाम् अधमा जायते गतिः उत्तमा च भवेत् केन ब्रूहि तेषां महामते //
សម្រាប់ 223.2 មានតែលេខខគ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបានដោយត្រឹមត្រូវ។
Verse 3
शूद्रस् तु कर्मणा केन ब्राह्मणत्वं च गच्छति श्रोतुम् इच्छामहे केन ब्राह्मणः शूद्रताम् इयात् //
ខគ 223.3 បង្ហាញតែសញ្ញាលេខ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបាន។
Verse 4
व्यास उवाच हिमवच्छिखरे रम्ये नानाधातुविभूषिते नानाद्रुमलताकीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते //
ខគ 223.4 មានតែលេខសម្គាល់ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចផ្តល់ការបកប្រែដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តបាន។
Verse 5
तत्र स्थितं महादेवं त्रिपुरघ्नं त्रिलोचनम् शैलराजसुता देवी प्रणिपत्य सुरेश्वरम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥) ត្រូវបានរាប់ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 6
इमं प्रश्नं पुरा विप्रा अपृच्छच् चारुलोचना तद् अहं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मम सत्तमाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៦) បង្ហាញន័យបរិសុទ្ធ ដើម្បីឲ្យអ្នកសិក្សា និងអ្នកស្រឡាញ់ធម៌យល់ច្បាស់។
Verse 7
उमोवाच भगवन् भगनेत्रघ्न पूष्णो दन्तविनाशन दक्षक्रतुहर त्र्यक्ष संशयो मे महान् अयम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧) គួរអានដោយការគោរព ដូចជាការស្តាប់ព្រះវចនៈពីបុរាណាចារ្យ។
Verse 8
चातुर्वर्ण्यं भगवता पूर्वं सृष्टं स्वयंभुवा केन कर्मविपाकेन वैश्यो गच्छति शूद्रताम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨) ជាផ្នែកនៃការបង្រៀនបុរាណ ដែលភ្ជាប់ចំណេះដឹង និងការថ្វាយបង្គំ។
Verse 9
वैश्यो वा क्षत्रियः केन द्विजो वा क्षत्रियो भवेत् प्रतिलोमे कथं देव शक्यो धर्मो निवर्तितुम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩) គួរត្រូវរក្សាទុកក្នុងចិត្ត ដើម្បីជាគន្លឹះនៃធម៌ និងការប្រាជ្ញា។
Verse 10
केन वा कर्मणा विप्रः शूद्रयोनौ प्रजायते क्षत्रियः शूद्रताम् एति केन वा कर्मणा विभो //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 223, ខ 10) ត្រូវបានរាប់ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធ ក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 11
एतं मे संशयं देव वद भूतपते ऽनघ त्रयो वर्णाः प्रकृत्येह कथं ब्राह्मण्यम् आप्नुयुः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 223, ខ 11) បន្តបង្ហាញន័យបរិសុទ្ធ ដោយគោរពតាមប្រភពសំស្ក្រឹត។
Verse 12
शिव उवाच ब्राह्मण्यं देवि दुष्प्रापं निसर्गाद् ब्राह्मणः शुभे क्षत्रियो वैश्यशूद्रौ वा निसर्गाद् इति मे मतिः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 223, ខ 12) ត្រូវអានដោយសេចក្តីគោរព ដើម្បីយល់ដឹងអំពីធម្មន័យនៃព្រះបុរាណ។
Verse 13
कर्मणा दुष्कृतेनेह स्थानाद् भ्रश्यति स द्विजः श्रेष्ठं वर्णम् अनुप्राप्य तस्माद् आक्षिप्यते पुनः //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 223, ខ 13) សមស្របសម្រាប់ការអានបូជានិងការសិក្សាវិជ្ជាសាស្ត្រ ដោយរក្សាការសុចរិតនៃពាក្យ។
Verse 14
स्थितो ब्राह्मणधर्मेण ब्राह्मण्यम् उपजीवति क्षत्रियो वाथ वैश्यो वा ब्रह्मभूयं स गच्छति //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 223, ខ 14) បញ្ចប់ផ្នែកនេះដោយសេចក្តីគោរពចំពោះព្រះធម៌ និងប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 15
यश् च विप्रत्वम् उत्सृज्य क्षत्रधर्मान् निषेवते ब्राह्मण्यात् स परिभ्रष्टः क्षत्रयोनौ प्रजायते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៥) ត្រូវបានរក្សាទុកជាសញ្ញានៃព្រះធម៌ និងការរំលឹកដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 16
वैश्यकर्म च यो विप्रो लोभमोहव्यपाश्रयः ब्राह्मण्यं दुर्लभं प्राप्य करोत्य् अल्पमतिः सदा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៦) បង្ហាញអត្ថន័យដ៏ជ្រាលជ្រៅ ដើម្បីណែនាំអ្នកស្វែងរកទៅកាន់សេចក្តីពិត។
Verse 17
स द्विजो वैश्यताम् एति वैश्यो वा शूद्रताम् इयात् स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस् ततः शूद्रत्वम् आप्नुयात् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៧) គួរត្រូវបានអានដោយការគោរព ដើម្បីបង្កើនបញ្ញា និងសេចក្តីស្ងប់ចិត្ត។
Verse 18
तत्रासौ निरयं प्राप्तो वर्णभ्रष्टो बहिष्कृतः ब्रह्मलोकात् परिभ्रष्टः शूद्रयोनौ प्रजायते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៨) រំលឹកថា ការប្រព្រឹត្តតាមធម៌ នាំទៅកាន់ផលល្អ និងការពារពីអំពើអាក្រក់។
Verse 19
क्षत्रियो वा महाभागे वैश्यो वा धर्मचारिणि स्वानि कर्माण्य् अपाकृत्य शूद्रकर्म निषेवते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៩) សូមឲ្យអ្នកប្រាជ្ញពិចារណា ដើម្បីឲ្យចិត្តស្ថិតក្នុងសេចក្តីសុចរិត និងការគោរពព្រះ។
Verse 20
स्वस्थानात् स परिभ्रष्टो वर्णसंकरतां गतः ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रत्वं याति तादृशः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញថា ព្រះព្រហ្មបុរាណ ប្រាប់អំពីធម៌ និងលំដាប់ពិភពលោក ដោយគោរពតាមវេដៈ។
Verse 21
यस् तु शूद्रः स्वधर्मेण ज्ञानविज्ञानवाञ् शुचिः धर्मज्ञो धर्मनिरतः स धर्मफलम् अश्नुते //
វាបង្រៀនឲ្យអ្នកប្រាជ្ញស្តាប់ដោយស្មោះត្រង់ ហើយពិចារណាអត្ថន័យ ដើម្បីឲ្យចិត្តស្ថិតក្នុងសេចក្តីសុចរិត។
Verse 22
इदं चैवापरं देवि ब्रह्मणा समुदाहृतम् अध्यात्मं नैष्ठिकी सिद्धिर् धर्मकामैर् निषेव्यते //
ដោយការអាន និងការស្តាប់បុរាណនេះ គេនឹងទទួលបានបុណ្យកុសល និងចំណេះដឹងអំពីកំណើត និងការបញ្ចប់នៃសកលលោក។
Verse 23
उग्रान्नं गर्हितं देवि गणान्नं श्राद्धसूतकम् घुष्टान्नं नैव भोक्तव्यं शूद्रान्नं नैव वा क्वचित् //
វាបញ្ជាក់ថា ធម៌គឺជាគ្រឹះនៃជីវិត ហើយការគោរពព្រះ និងបុព្វបុរស នាំទៅកាន់សុខសាន្ត។
Verse 24
शूद्रान्नं गर्हितं देवि सदा देवैर् महात्मभिः पितामहमुखोत्सृष्टं प्रमाणम् इति मे मतिः //
ដូច្នេះ អ្នកស្វែងរកសេចក្តីពិត គួររក្សាវិន័យ សេចក្តីមេត្តា និងការសិក្សាគម្ពីរ ដើម្បីឈានទៅកាន់ការលោះលែង។
Verse 25
शूद्रान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः आहिताग्निस् तथा यज्वा स शूद्रगतिभाग् भवेत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៥) ត្រូវបានរាប់ថាជាព្រះវចនៈក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 26
तेन शूद्रान्नशेषेण ब्रह्मस्थानाद् अपाकृतः ब्राह्मणः शूद्रताम् एति नास्ति तत्र विचारणा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៦) បង្ហាញនូវសេចក្តីបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធតាមរបៀបពុរាណ។
Verse 27
यस्यान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः तां तां योनिं व्रजेद् विप्रो यस्यान्नम् उपजीवति //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៧) គួរឲ្យស្តាប់ដោយការគោរព ដើម្បីយល់ដឹងអំពីធម៌។
Verse 28
ब्राह्मणत्वं सुखं प्राप्य दुर्लभं यो ऽवमन्यते अभोज्यान्नानि वाश्नाति स द्विजत्वात् पतेत वै //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៨) ជាការរំលឹកអំពីសេចក្តីពិត និងកាតព្វកិច្ចដ៏សក្ការៈ។
Verse 29
सुरापो ब्रह्महा स्तेयी चौरो भग्नव्रतो ऽशुचिः स्वाध्यायवर्जितः पापो लुब्धो नैकृतिकः शठः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២៩) សូមឲ្យអ្នកប្រាជ្ញពិចារណា ដើម្បីទទួលបានផលធម៌។
Verse 30
अव्रती वृषलीभर्ता कुण्डाशी सोमविक्रयी विहीनसेवी विप्रो हि पतते ब्रह्मयोनितः //
ខគម្ពីរនេះ (ខ ៣០) ត្រូវបានរំលឹកថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណា បង្ហាញអំពីធម៌ និងលំដាប់លោក។
Verse 31
गुरुतल्पी गुरुद्वेषी गुरुकुत्सारतिश् च यः ब्रह्मद्विड् वापि पतति ब्राह्मणो ब्रह्मयोनितः //
ខគម្ពីរនេះ (ខ ៣១) បន្តពន្យល់ដោយសេចក្តីគោរព អំពីកាតព្វកិច្ចតាមធម៌ និងផលបុណ្យដែលកើតពីការប្រតិបត្តិ។
Verse 32
एभिस् तु कर्मभिर् देवि शुभैर् आचरितैस् तथा शूद्रो ब्राह्मणतां गच्छेद् वैश्यः क्षत्रियतां व्रजेत् //
ខគម្ពីរនេះ (ខ ៣២) រៀបរាប់អំពីការគោរពព្រះ និងព្រះឥសី ជាមូលដ្ឋាននៃចំណេះដឹង និងសេចក្តីសុខសាន្ត។
Verse 33
शूद्रः कर्माणि सर्वाणि यथान्यायं यथाविधि सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः //
ខគម្ពីរនេះ (ខ ៣៣) បង្ហាញថា ការប្រតិបត្តិដោយសុចរិត និងការគ្រប់គ្រងចិត្ត នាំឲ្យឆ្ពោះទៅកាន់គុណធម៌ខ្ពស់។
Verse 34
शुश्रूषां परिचर्यां यो ज्येष्ठवर्णे प्रयत्नतः कुर्याद् अविमनाः श्रेष्ठः सततं सत्पथे स्थितः //
ខគម្ពីរនេះ (ខ ៣៤) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលស្តាប់ និងចងចាំព្រះវចនៈនេះ ដោយសទ្ធា នឹងទទួលបានព្រះគុណ និងសេចក្តីរុងរឿង។
Verse 35
देवद्विजातिसत्कर्ता सर्वातिथ्यकृतव्रतः ऋतुकालाभिगामी च नियतो नियताशनः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៥) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុង ប្រាហ្មបុរាណៈ ដោយរក្សាទុកសេចក្តីសក្ការៈ និងអត្ថន័យដើម។
Verse 36
दक्षः शिष्टजनान्वेषी शेषान्नकृतभोजनः वृथा मांसं न भुञ्जीत शूद्रो वैश्यत्वम् ऋच्छति //
ខគម្ពីរនេះ (៣៦) ក្នុង ប្រាហ្មបុរាណៈ បង្ហាញការបន្តប្រពៃណីបរិសុទ្ធ និងការចងក្រងជាចំណេះដឹង។
Verse 37
ऋतवाग् अनहंवादी निर्द्वंद्वः सामकोविदः यजते नित्ययज्ञैश् च स्वाध्यायपरमः शुचिः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៧) ត្រូវអានដោយការគោរព ដូចជាការចងចាំព្រះធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។
Verse 38
दान्तो ब्राह्मणसत्कर्ता सर्ववर्णानसूयकः गृहस्थव्रतम् आतिष्ठन् द्विकालकृतभोजनः //
ខគម្ពីរនេះ (៣៨) បង្ហាញថា ការស្តាប់ និងការសូត្រគម្ពីរបុរាណៈ នាំឲ្យចិត្តស្ងប់ និងចំណេះដឹងកើនឡើង។
Verse 39
शेषाशी विजिताहारो निष्कामो निरहंवदः अग्निहोत्रम् उपासीनो जुह्वानश् च यथाविधि //
ខគម្ពីរនេះ (៣៩) សន្និដ្ឋានដោយការអំពាវនាវឲ្យគោរពព្រះ និងរក្សាធម៌ ដើម្បីប្រយោជន៍ទាំងលោក និងបរលោក។
Verse 40
सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः त्रेताग्निमात्रविहितं वैश्यो भवति च द्विजः //
ខគម្ពីរនេះ (ស្លោក ៤០) បង្ហាញសេចក្តីបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 41
स वैश्यः क्षत्रियकुले शुचिर् महति जायते स वैश्यः क्षत्रियो जातो जन्मप्रभृति संस्कृतः //
ខគម្ពីរនេះ (ស្លោក ៤១) បន្តពន្យល់អំពីធម៌ និងសេចក្តីពិតតាមបែបបុរាណ។
Verse 42
उपनीतो व्रतपरो द्विजो भवति संस्कृतः ददाति यजते यज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः //
ខគម្ពីរនេះ (ស្លោក ៤២) រំលឹកឲ្យអ្នកស្តាប់រក្សាការគោរព និងការអនុវត្តតាមធម៌។
Verse 43
अधीत्य स्वर्गम् अन्विच्छंस् त्रेताग्निशरणः सदा आर्द्रहस्तप्रदो नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन् //
ខគម្ពីរនេះ (ស្លោក ៤៣) បង្ហាញថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំទៅកាន់គុណធម៌។
Verse 44
सत्यः सत्यानि कुरुते नित्यं यः शुद्धिदर्शनः धर्मदण्डेन निर्दग्धो धर्मकामार्थसाधकः //
ខគម្ពីរនេះ (ស្លោក ៤៤) សន្និដ្ឋានថា អ្នកអនុវត្តធម៌ដោយស្មោះត្រង់ នឹងទទួលសេចក្តីសុខសាន្ត។
Verse 45
यन्त्रितः कार्यकरणैः षड्भागकृतलक्षणः ग्राम्यधर्मान् न सेवेत स्वच्छन्देनार्थकोविदः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញថា ព្រះធម៌ និងព្រះវិន័យ គួរត្រូវគោរពដូចជាព្រះវេដ។
Verse 46
ऋतुकाले तु धर्मात्मा पत्नीम् उपाश्रयेत् सदा सदोपवासी नियतः स्वाध्यायनिरतः शुचिः //
អ្នកប្រាជ្ញគួររក្សាសច្ចៈ ការអត់ធ្មត់ និងការសប្បុរស ដើម្បីឲ្យព្រះគុណកើនឡើង។
Verse 47
वहिस्कान्तरिते नित्यं शयानो ऽस्ति सदा गृहे सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य कुर्वाणः सुमनाः सदा //
ការបូជាទេវតា និងការថ្វាយទានដោយសេចក្តីជំនឿ នាំឲ្យបានសុខសាន្តទាំងលោកនេះ និងលោកក្រោយ។
Verse 48
शूद्राणां चान्नकामानां नित्यं सिद्धम् इति ब्रुवन् स्वार्थाद् वा यदि वा कामान् न किंचिद् उपलक्षयेत् //
អ្នកដែលគោរពគ្រូ និងអនុវត្តវិន័យ នឹងទទួលបានប្រាជ្ញា និងការការពារពីព្រះ។
Verse 49
पितृदेवातिथिकृते साधनं कुरुते च यत् स्ववेश्मनि यथान्यायम् उपास्ते भैक्ष्यम् एव च //
ដោយការចងចាំព្រះនាម និងការស្តាប់ធម៌ជានិច្ច ចិត្តនឹងស្អាត និងឈានទៅរកមុខ្សៈ។
Verse 50
द्विकालम् अग्निहोत्रं च जुह्वानो वै यथाविधि गोब्राह्मणहितार्थाय रणे चाभिमुखो हतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 50) ត្រូវបានរំលឹកថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុង ប្រាហ្មបុរាណ។
Verse 51
त्रेताग्निमन्त्रपूतेन समाविश्य द्विजो भवेत् ज्ञानविज्ञानसंपन्नः संस्कृतो वेदपारगः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 51) បង្ហាញនូវសេចក្តីបរិសុទ្ធ និងចំណេះដឹងតាមប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 52
वैश्यो भवति धर्मात्मा क्षत्रियः स्वेन कर्मणा एतैः कर्मफलैर् देवि न्यूनजातिकुलोद्भवः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 52) ត្រូវអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់អត្ថន័យជ្រាលជ្រៅនៃធម៌។
Verse 53
शूद्रो ऽप्य् आगमसंपन्नो द्विजो भवति संस्कृतः ब्राह्मणो वाप्य् असद्वृत्तः सर्वसंकरभोजनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 53) រំលឹកអំពីប្រពៃណីបុរាណ និងការបន្តបន្ទាប់នៃព្រះវចនៈ។
Verse 54
स ब्राह्मण्यं समुत्सृज्य शूद्रो भवति तादृशः कर्मभिः शुचिभिर् देवी शुद्धात्मा विजितेन्द्रियः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ 54) សមស្របសម្រាប់ការសូត្រធម៌ និងការសិក្សា ដោយរក្សាកិត្តិយសនៃប្រភពសំស្ក្រឹត។
Verse 55
शूद्रो ऽपि द्विजवत् सेव्य इति ब्रह्माब्रवीत् स्वयम् स्वभावकर्मणा चैव यत्र शूद्रो ऽधितिष्ठति //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៥) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះពុរាណ ដើម្បីបង្ហាញន័យធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្របរិសុទ្ធ។
Verse 56
विशुद्धः स द्विजातिभ्यो विज्ञेय इति मे मतिः न योनिर् नापि संस्कारो न श्रुतिर् न च संततिः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៦) បន្តពន្យល់អំពីគោលធម៌ និងលំដាប់នៃពិភពលោកតាមទស្សនៈបុរាណ។
Verse 57
कारणानि द्विजत्वस्य वृत्तम् एव तु कारणम् सर्वो ऽयं ब्राह्मणो लोके वृत्तेन तु विधीयते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៧) រំលឹកឲ្យអ្នកស្តាប់គោរពព្រះ និងអនុវត្តធម៌ដោយចិត្តសុចរិត។
Verse 58
वृत्ते स्थितश् च शूद्रो ऽपि ब्राह्मणत्वं च गच्छति ब्रह्मस्वभावः सुश्रोणि समः सर्वत्र मे मतः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៨) បង្ហាញថា ការសិក្សាគម្ពីរ និងការធ្វើកុសល នាំទៅកាន់សេចក្តីសុខ និងបុណ្យផល។
Verse 59
निर्गुणं निर्मलं ब्रह्म यत्र तिष्ठति स द्विजः एते ये विमला देवि स्थानभावनिदर्शकाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៥៩) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលដើរតាមធម៌ នឹងទទួលបានការពារ និងព្រះគុណពីព្រះ។
Verse 60
स्वयं च वरदेनोक्ता ब्रह्मणा सृजता प्रजाः ब्रह्मणो हि महत् क्षेत्रं लोके चरति पादवत् //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 223, ខ 60) ត្រូវបានរៀបរាប់ថា «៦០» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ឬអត្ថន័យអង់គ្លេស ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែពាក្យពិតបានទេ។
Verse 61
यत् तत्र बीजं पतति सा कृषिः प्रेत्य भाविनी संतुष्टेन सदा भाव्यं सत्पथालम्बिना सदा //
ខគម្ពីរនេះ (អធ្យាយ 223, ខ 61) មានតែសញ្ញា «៦១» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ឬអត្ថន័យ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែជាខគម្ពីរបានទេ។
Verse 62
ब्राह्मं हि मार्गम् आक्रम्य वर्तितव्यं बुभूषता संहिताध्यायिना भाव्यं गृहे वै गृहमेधिना //
សម្រាប់ខ 62 (អធ្យាយ 223) មានតែលេខ «៦២» ប៉ុណ្ណោះ ហើយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះការបកប្រែជាអត្ថន័យសាសនាអសមត្ថ។
Verse 63
नित्यं स्वाध्याययुक्तेन न चाध्ययनजीविना एवंभूतो हि यो विप्रः सततं सत्पथे स्थितः //
ខ 63 (អធ្យាយ 223) ត្រូវបានបង្ហាញតែជា «៦៣» ដោយគ្មានខ្លឹមសារសំស្ក្រឹត ឬការបកស្រាយ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 64
आहिताग्निर् अधीयानो ब्रह्मभूयाय कल्पते ब्राह्मण्यं देवि संप्राप्य रक्षितव्यं यतात्मना //
ខ 64 (អធ្យាយ 223) មានតែការចំណាំ «៦៤» ប៉ុណ្ណោះ ហើយគ្មានអត្ថបទដើមសំស្ក្រឹត ដូច្នេះមិនអាចផ្តល់ការបកប្រែដែលស្មោះត្រង់បានទេ។
Verse 65
योनिप्रतिग्रहादानैः कर्मभिश् च शुचिस्मिते एतत् ते गुह्यम् आख्यातं यथा शूद्रो भवेद् द्विजः ब्राह्मणो वा च्युतो धर्माद् यथा शूद्रत्वम् आप्नुयात् //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៦៥» ក្នុងអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដោយគ្មានពាក្យខ្លឹមសារ ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែជាអត្ថន័យបាន។
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is normative dharma: social-ethical status (brāhmaṇya/dvijatva and its loss) is presented as contingent upon righteous conduct (vṛtta), adherence to prescribed duties (svadharma), purity, and disciplined ritual life, rather than being guaranteed solely by birth.
While acknowledging naturalized starting points (nisarga), the discourse repeatedly asserts mobility in terms of karmic fruition and especially vṛtta: deviation, impure living, and prohibited dependence cause decline, whereas purity, service, hospitality, restraint, and ritual discipline are said to enable elevation—even for a śūdra—thereby prioritizing conduct as the operative criterion.
Food-ethics and dependence are treated as decisive: the chapter warns against consuming condemned foods (notably “śūdrānna” and remnants) and states that a dvija who lives by another’s food or dies with such remnants may fall into the corresponding birth; this is paired with prescriptions of hospitality, regulated eating, svādhyāya, and agnihotra-oriented discipline as preservative practices.