Adhyaya 79
Balarāma Slays Balvala and Visits Sacred Tīrthas; He Attempts to Stop Bhīma–Duryodhana
នៅថ្ងៃអមាវាស្យានៅណៃមិសារណ្យ មានខ្យល់អាក្រក់ និងភ្លៀងកខ្វក់ បង្ហាញការមកដល់អសុរ បល្វលា ដែលរំខានព្រះព្រាហ្មណ៍ និងយជ្ញា។ ព្រះបលរាម គោរពទីលានបូជា ហៅអាវុធរបស់ព្រះ (ហល និងគដា) ដោយចិត្តតែមួយ ហើយសម្លាប់បល្វលា ឲ្យពិធីបូជាសុចរិតវិញ។ ព្រះឥសីសរសើរ និងធ្វើអភិសេកដល់ព្រះ ដូចឥន្ទ្រាបន្ទាប់ពីសម្លាប់វ្រឹត្រា ហើយប្រគេនអំណោយមង្គល។ បន្ទាប់មក ព្រះបលរាមធ្វើទៀរថយាត្រាទូទាំងភារតវರ್ಷៈ ងូតទឹកក្នុងទន្លេល្បីៗ ទស្សនាភ្នំ និងទេវតាបរិសុទ្ធ (បារាសុរាម ស្កន្ទ ក្សេត្រព្រះសិវៈ និងកញ្ញាកុមារី) និងបរិច្ចាគធំៗ បង្ហាញផ្លូវធម្មៈតាមភូមិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ។ ព្រះបានឮអំពីការបំផ្លាញនៅកុរុក្សេត្រា ហើយយល់ថាភារកិច្ចផែនដីបានស្រាល ទៅបញ្ឈប់ការប្រកួតគដាចុងក្រោយរវាងភីម និងទុរយោធន; ពេលពួកគេមិនស្តាប់ ព្រះទទួលយកការរៀបចំរបស់ដៃវៈ ហើយត្រឡប់ទៅទ្វារកា ហើយក្រោយមកទៅណៃមិសារណ្យវិញសម្រាប់យជ្ញា និងការបង្រៀនវិញ្ញាណ។ ចុងជំពូកសរសើរថា ការចងចាំកិច្ចការអស្ចារ្យរបស់ព្រះបលរាម ធ្វើឲ្យមនុស្សក្លាយជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះវិෂ್ಣុ។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तत: पर्वण्युपावृत्ते प्रचण्ड: पांशुवर्षण: । भीमो वायुरभूद् राजन्पूयगन्धस्तु सर्वश: ॥ १ ॥
ព្រះឝុកទេវ គោស្វាមី មានព្រះបន្ទូលថា៖ បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃសីល ឱ ព្រះរាជាអើយ ខ្យល់ដ៏កាចសាហាវ និងគួរឱ្យភ័យខ្លាចបានកើតឡើង បាចសាចធូលីដីទៅគ្រប់ទិសទី និងសាយភាយក្លិនខ្ទុះទៅគ្រប់កន្លែង។
Verse 2
ततोऽमेध्यमयं वर्षं बल्वलेन विनिर्मितम् । अभवद् यज्ञशालायां सोऽन्वदृश्यत शूलधृक् ॥ २ ॥
បន្ទាប់មក ភ្លៀងនៃវត្ថុគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមដែលផ្ញើដោយពលវល បានធ្លាក់ចុះមកលើទីលានបូជានោះ ហើយក្រោយមកបិសាចនោះក៏បានបង្ហាញខ្លួនដោយកាន់ត្រីសូល៍នៅក្នុងដៃ។
Verse 3
तं विलोक्य बृहत्कायं भिन्नाञ्जनचयोपमम् । तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं दंष्ट्रोग्रभ्रुकुटीमुखम् ॥ ३ ॥ सस्मार मूषलं राम: परसैन्यविदारणम् । हलं च दैत्यदमनं ते तूर्णमुपतस्थतु: ॥ ४ ॥
បិសាចដ៏ធំសម្បើមនោះមានលក្ខណៈដូចជាដុំធ្យូងខ្មៅ។ ផ្នួងសក់និងពុកចង្ការបស់វាដូចជាទង់ដែងរលាយ ហើយមុខរបស់វាមានចង្កូមដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចនិងចិញ្ចើមជ្រួញ។ ពេលឃើញវា ព្រះពលរាមបាននឹកដល់ដំបងរបស់ទ្រង់ ដែលហែកកងទ័ពសត្រូវជាបំណែកៗ និងអាវុធនង្គ័លរបស់ទ្រង់ ដែលដាក់ទណ្ឌកម្មពួកបិសាច។ ដោយត្រូវបានកោះហៅដូច្នេះ អាវុធទាំងពីររបស់ទ្រង់បានបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះមុខទ្រង់ភ្លាមៗ។
Verse 4
तं विलोक्य बृहत्कायं भिन्नाञ्जनचयोपमम् । तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं दंष्ट्रोग्रभ्रुकुटीमुखम् ॥ ३ ॥ सस्मार मूषलं राम: परसैन्यविदारणम् । हलं च दैत्यदमनं ते तूर्णमुपतस्थतु: ॥ ४ ॥
បិសាចដ៏ធំសម្បើមនោះមានលក្ខណៈដូចជាដុំធ្យូងខ្មៅ។ ផ្នួងសក់និងពុកចង្ការបស់វាដូចជាទង់ដែងរលាយ ហើយមុខរបស់វាមានចង្កូមដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចនិងចិញ្ចើមជ្រួញ។ ពេលឃើញវា ព្រះពលរាមបាននឹកដល់ដំបងរបស់ទ្រង់ ដែលហែកកងទ័ពសត្រូវជាបំណែកៗ និងអាវុធនង្គ័លរបស់ទ្រង់ ដែលដាក់ទណ្ឌកម្មពួកបិសាច។ ដោយត្រូវបានកោះហៅដូច្នេះ អាវុធទាំងពីររបស់ទ្រង់បានបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះមុខទ្រង់ភ្លាមៗ។
Verse 5
तमाकृष्य हलाग्रेण बल्वलं गगनेचरम् । मूषलेनाहनत्क्रुद्धो मूर्ध्नि ब्रह्मद्रुहं बल: ॥ ५ ॥
ដោយចុងនង្គ័លរបស់ទ្រង់ ព្រះពលរាមបានចាប់បិសាចពលវល ខណៈដែលវាហោះកាត់មេឃ ហើយដោយដំបងរបស់ទ្រង់ ព្រះអង្គបានវាយក្បាលអ្នកបៀតបៀនព្រាហ្មណ៍នោះដោយកំហឹង។
Verse 6
सोऽपतद्भुवि निर्भिन्नललाटोऽसृक् समुत्सृजन् । मुञ्चन्नार्तस्वरं शैलो यथा वज्रहतोऽरुण: ॥ ६ ॥
ពលវលបានស្រែកដោយការឈឺចាប់ ហើយដួលទៅលើដី ថ្ងាសរបស់វាបែក និងហូរឈាម។ វាមានលក្ខណៈដូចជាភ្នំពណ៌ក្រហមដែលត្រូវរន្ទះបាញ់។
Verse 7
संस्तुत्य मुनयो रामं प्रयुज्यावितथाशिष: । अभ्यषिञ्चन् महाभागा वृत्रघ्नं विबुधा यथा ॥ ७ ॥
ព្រះមហាមុនីទាំងឡាយបានសរសើរព្រះរាមដោយព្រះវាចាស្មោះត្រង់ និងប្រទានពរដែលមិនខាន; បន្ទាប់មកបានធ្វើពិធីអភិសេកស្រង់ទឹកដល់ព្រះองค์ ដូចទេវតាអភិសេកឥន្ទ្រៈក្រោយសម្លាប់វ្រឹត្រ។
Verse 8
वैजयन्तीं ददुर्मालां श्रीधामाम्लानपङ्कजाम् । रामाय वाससी दिव्ये दिव्यान्याभरणानि च ॥ ८ ॥
ពួកគេបានប្រគេនព្រះបលរាមនូវកម្រងផ្កាវೈជយន្តីពីផ្កាឈូកមិនស្រក ដែលជាទីស្ថិតនៃព្រះស្រី (លក្ខ្មី) ហើយក៏ប្រគេនព្រះវស្ត្រទិព្វ និងគ្រឿងអលង្ការទិព្វផងដែរ។
Verse 9
अथ तैरभ्यनुज्ञात: कौशिकीमेत्य ब्राह्मणै: । स्नात्वा सरोवरमगाद् यत: सरयूरास्रवत् ॥ ९ ॥
បន្ទាប់មក ដោយបានការអនុញ្ញាតពីមុនីទាំងឡាយ ព្រះអង្គបានទៅជាមួយព្រះព្រាហ្មណ៍ទៅកាន់ទន្លេកៅសិកី ហើយស្រង់ទឹកនៅទីនោះ។ ពីទីនោះ ព្រះអង្គបានទៅកាន់បឹងដែលទន្លេសរាយូហូរចេញមក។
Verse 10
अनुस्रोतेन सरयूं प्रयागमुपगम्य स: । स्नात्वा सन्तर्प्य देवादीन्जगाम पुलहाश्रमम् ॥ १० ॥
ព្រះអង្គបានដើរតាមលំហូរទន្លេសរាយូរហូរទៅដល់ប្រយាគ។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានស្រង់ទឹក ហើយធ្វើពិធីតർបណៈដើម្បីបំពេញចិត្តទេវតា និងសត្វមានជីវិតផ្សេងៗ; បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានទៅកាន់អាស្រមរបស់ឥសីពុលហា។
Verse 11
गोमतीं गण्डकीं स्नात्वा विपाशां शोण आप्लुत: । गयां गत्वा पितृनिष्ट्वा गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ११ ॥ उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं तत: ॥ १२ ॥ स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ राम: श्रीशैलं गिरिशालयम् । द्रविडेषु महापुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभु: ॥ १३ ॥ कामकोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्वराम् । श्रीरङ्गाख्यं महापुण्यं यत्र सन्निहितो हरि: ॥ १४ ॥ ऋषभाद्रिं हरे: क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा । सामुद्रं सेतुमगमत्महापातकनाशनम् ॥ १५ ॥
ព្រះបលរាមបានស្រង់ទឹកនៅទន្លេគោមតី គណ្ឌកី និងវិបាសា ហើយក៏បានមុជក្នុងទន្លេឝោណ។ ព្រះអង្គបានទៅកាយា ដើម្បីបូជាបិតរជន ហើយទៅកាន់ចំណុចប្រសព្វគង្គា-សមុទ្រ ដើម្បីស្រង់ទឹកបរិសុទ្ធ។ នៅភ្នំមហេន្រ ព្រះអង្គបានជួបព្រះបរាសុរាម ហើយគោរពវន្ទនា; បន្ទាប់មកបានស្រង់ទឹកនៅសាខាទាំង៧នៃទន្លេគោទាវរី និងទន្លេវេណា បម្បា និងភីមរថី។ បន្ទាប់ពីបានជួបស្កន្ទ ព្រះបលរាមបានទៅស្រីឝೈល ដែលជាទីលំនៅរបស់គិរីឝ។ នៅដ្រាវិឌទេស ព្រះអង្គបានទស្សនាភ្នំវេង្គតដ៏បរិសុទ្ធ ទីក្រុងកាមកោಷ್ಣី និងកាញ្ចី ទន្លេកាវេរីដ៏ប្រសើរ និងស្រីរង្គដ៏បរិសុទ្ធខ្ពស់ ដែលហរិស្ថិតនៅទីនោះ។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានទៅឥសភាទ្រី ក្សេត្ររបស់ហរិ និងមថុរាខាងត្បូង ហើយចុងក្រោយបានទៅដល់សេតុបន្ធនៅឆ្នេរសមុទ្រ ដែលបំផ្លាញបាបធំៗទាំងអស់។
Verse 12
गोमतीं गण्डकीं स्नात्वा विपाशां शोण आप्लुत: । गयां गत्वा पितृनिष्ट्वा गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ११ ॥ उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं तत: ॥ १२ ॥ स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ राम: श्रीशैलं गिरिशालयम् । द्रविडेषु महापुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभु: ॥ १३ ॥ कामकोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्वराम् । श्रीरङ्गाख्यं महापुण्यं यत्र सन्निहितो हरि: ॥ १४ ॥ ऋषभाद्रिं हरे: क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा । सामुद्रं सेतुमगमत्महापातकनाशनम् ॥ १५ ॥
ព្រះបលរាមបានងូតទឹកក្នុងទន្លេ គោមតី កណ្ឌកី និងវិបាសា ហើយបានមុជក្នុងទន្លេ សោណ ផងដែរ។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គទៅកាយា បូជាបិតរបុព្វបុរស និងងូតសម្អាតនៅចំណុចជួបគង្គានិងសមុទ្រ។
Verse 13
गोमतीं गण्डकीं स्नात्वा विपाशां शोण आप्लुत: । गयां गत्वा पितृनिष्ट्वा गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ११ ॥ उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं तत: ॥ १२ ॥ स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ राम: श्रीशैलं गिरिशालयम् । द्रविडेषु महापुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभु: ॥ १३ ॥ कामकोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्वराम् । श्रीरङ्गाख्यं महापुण्यं यत्र सन्निहितो हरि: ॥ १४ ॥ ऋषभाद्रिं हरे: क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा । सामुद्रं सेतुमगमत्महापातकनाशनम् ॥ १५ ॥
នៅភ្នំមហេន្រ ព្រះអង្គបានឃើញព្រះបរហ្សុរាម ហើយបានក្រាបនមស្ការ និងសរសើរ។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានងូតទឹកក្នុងសាខាទាំង៧នៃទន្លេគោទាវរី និងទន្លេ វេណា បម្បា និងភីមរថី។
Verse 14
गोमतीं गण्डकीं स्नात्वा विपाशां शोण आप्लुत: । गयां गत्वा पितृनिष्ट्वा गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ११ ॥ उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं तत: ॥ १२ ॥ स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ राम: श्रीशैलं गिरिशालयम् । द्रविडेषु महापुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभु: ॥ १३ ॥ कामकोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्वराम् । श्रीरङ्गाख्यं महापुण्यं यत्र सन्निहितो हरि: ॥ १४ ॥ ऋषभाद्रिं हरे: क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा । सामुद्रं सेतुमगमत्महापातकनाशनम् ॥ १५ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះរាមបានជួបព្រះស្កន្ទ ហើយទៅទស្សនាស្រី-សៃលា ដែលជាទីស្ថិតរបស់ព្រះគិរីស។ នៅដែនដ្រាវិឌ ព្រះអង្គបានទស្សនាភ្នំវេង្គតាដ្រីដ៏បរិសុទ្ធយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 15
गोमतीं गण्डकीं स्नात्वा विपाशां शोण आप्लुत: । गयां गत्वा पितृनिष्ट्वा गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ११ ॥ उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्तगोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं तत: ॥ १२ ॥ स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ राम: श्रीशैलं गिरिशालयम् । द्रविडेषु महापुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभु: ॥ १३ ॥ कामकोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्वराम् । श्रीरङ्गाख्यं महापुण्यं यत्र सन्निहितो हरि: ॥ १४ ॥ ऋषभाद्रिं हरे: क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा । सामुद्रं सेतुमगमत्महापातकनाशनम् ॥ १५ ॥
ព្រះអង្គបានទស្សនានគរកាមកោស្ណី កាណ្ចីបុរី ទន្លេកាវេរីដ៏ប្រសើរ និងស្រីរង្គៈដ៏បរិសុទ្ធខ្លាំង ដែលព្រះហរិស្នាក់នៅ។ បន្ទាប់មកទៅភ្នំឫសភៈ និងមធុរាខាងត្បូង ហើយចុងក្រោយទៅដល់សេតុសមុទ្រ ដែលបំផ្លាញបាបធ្ងន់។
Verse 16
तत्रायुतमदाद् धेनूर्ब्राह्मणेभ्यो हलायुध: । कृतमालां ताम्रपर्णीं मलयं च कुलाचलम् ॥ १६ ॥ तत्रागस्त्यं समासीनं नमस्कृत्याभिवाद्य च । योजितस्तेन चाशीर्भिरनुज्ञातो गतोऽर्णवम् । दक्षिणं तत्र कन्याख्यां दुर्गां देवीं ददर्श स: ॥ १७ ॥
នៅសេតុបន្ធៈ ព្រះហលាយុធបានប្រទានគោមួយម៉ឺនក្បាលជាទានដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានទៅទស្សនាទន្លេក្រឹតមាលា និងតាម្របរណី និងជួរភ្នំមលយៈ។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានក្រាបអគស្ត្យឥសីដែលកំពុងសមាធិ សរសើរ និងទទួលពរ រួចទៅកាន់ឆ្នេរសមុទ្រខាងត្បូង ហើយបានឃើញព្រះនាងទុರ್ಗា ក្នុងរូបកញ្ញាកុមារី។
Verse 17
तत्रायुतमदाद् धेनूर्ब्राह्मणेभ्यो हलायुध: । कृतमालां ताम्रपर्णीं मलयं च कुलाचलम् ॥ १६ ॥ तत्रागस्त्यं समासीनं नमस्कृत्याभिवाद्य च । योजितस्तेन चाशीर्भिरनुज्ञातो गतोऽर्णवम् । दक्षिणं तत्र कन्याख्यां दुर्गां देवीं ददर्श स: ॥ १७ ॥
នៅសេតុបន្ធ (រាមេស្វរំ) ព្រះអម្ចាស់ ហលាយុធ បលរាម បានបរិច្ចាគគោដប់ពាន់ក្បាលដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានទៅទស្សនាទន្លេ ក្រឹតមាលា និង តាម្របរណី និងជួរភ្នំមលយដ៏អស្ចារ្យ។ នៅមលយ ព្រះអង្គបានឃើញឥសី អគស្ត្យ អង្គុយសមាធិ ហើយបានគោរពនមស្ការ សូត្រសរសើរ ទទួលពរ និងលាចេញ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទៅដល់ឆ្នេរសមុទ្រខាងត្បូង ហើយបានទស្សនាព្រះនាង ទុរគា ក្នុងរូបកញ្ញាកុមារី។
Verse 18
तत: फाल्गुनमासाद्य पञ्चाप्सरसमुत्तमम् । विष्णु: सन्निहितो यत्र स्नात्वास्पर्शद् गवायुतम् ॥ १८ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានទៅដល់ ផាល្គុន-ទីរថ និងបានងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅស្រះបញ្ចាប្សរា ដ៏ប្រសើរ ដែលជាទីកន្លែងព្រះវិស្ណុបានបង្ហាញសាន្និធ្យដោយផ្ទាល់។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានបរិច្ចាគគោមួយម៉ឺនក្បាលម្តងទៀត។
Verse 19
ततोऽभिव्रज्य भगवान् केरलांस्तु त्रिगर्तकान् । गोकर्णाख्यं शिवक्षेत्रं सान्निध्यं यत्र धूर्जटे: ॥ १९ ॥ आर्यां द्वैपायनीं दृष्ट्वा शूर्पारकमगाद् बल: । तापीं पयोष्णीं निर्विन्ध्यामुपस्पृश्याथ दण्डकम् ॥ २० ॥ प्रविश्य रेवामगमद् यत्र माहिष्मती पुरी । मनुतीर्थमुपस्पृश्य प्रभासं पुनरागमत् ॥ २१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់បានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ដែនកេរ៉ាឡា និងត្រីគរតា ទៅកាន់កោករណៈ ដែលជាគ្រឹះស្ថានបរិសុទ្ធរបស់ព្រះសិវៈ ជាទីដែលធូរជតិ (សិវៈ) បង្ហាញសាន្និធ្យដោយផ្ទាល់។ បន្ទាប់ពីបានទស្សនាព្រះនាង អារយា ទ្វៃបាយនី (បារវតី) ដែលស្ថិតលើកោះមួយ បលរាមបានទៅស៊ូរបារក និងងូតទឹកនៅទន្លេ តាពី បយោෂ្ណី និងនិរវិន្ធ្យា។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គចូលព្រៃដណ្ឌក ហើយទៅដល់ទន្លេ រេវា (នរមដា) ដែលមានទីក្រុង មាហិષ្មតី នៅតាមដងទន្លេ។ ក្រោយងូតទឹកនៅ មនុ-ទីរថ ព្រះអង្គបានត្រឡប់ទៅប្រភាសវិញ។
Verse 20
ततोऽभिव्रज्य भगवान् केरलांस्तु त्रिगर्तकान् । गोकर्णाख्यं शिवक्षेत्रं सान्निध्यं यत्र धूर्जटे: ॥ १९ ॥ आर्यां द्वैपायनीं दृष्ट्वा शूर्पारकमगाद् बल: । तापीं पयोष्णीं निर्विन्ध्यामुपस्पृश्याथ दण्डकम् ॥ २० ॥ प्रविश्य रेवामगमद् यत्र माहिष्मती पुरी । मनुतीर्थमुपस्पृश्य प्रभासं पुनरागमत् ॥ २१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់បានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ដែនកេរ៉ាឡា និងត្រីគរតា ទៅកាន់កោករណៈ ដែលជាគ្រឹះស្ថានបរិសុទ្ធរបស់ព្រះសិវៈ ជាទីដែលធូរជតិ (សិវៈ) បង្ហាញសាន្និធ្យដោយផ្ទាល់។ បន្ទាប់ពីបានទស្សនាព្រះនាង អារយា ទ្វៃបាយនី (បារវតី) ដែលស្ថិតលើកោះមួយ បលរាមបានទៅស៊ូរបារក និងងូតទឹកនៅទន្លេ តាពី បយោෂ្ណី និងនិរវិន្ធ្យា។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គចូលព្រៃដណ្ឌក ហើយទៅដល់ទន្លេ រេវា (នរមដា) ដែលមានទីក្រុង មាហិષ្មតី នៅតាមដងទន្លេ។ ក្រោយងូតទឹកនៅ មនុ-ទីរថ ព្រះអង្គបានត្រឡប់ទៅប្រភាសវិញ។
Verse 21
ततोऽभिव्रज्य भगवान् केरलांस्तु त्रिगर्तकान् । गोकर्णाख्यं शिवक्षेत्रं सान्निध्यं यत्र धूर्जटे: ॥ १९ ॥ आर्यां द्वैपायनीं दृष्ट्वा शूर्पारकमगाद् बल: । तापीं पयोष्णीं निर्विन्ध्यामुपस्पृश्याथ दण्डकम् ॥ २० ॥ प्रविश्य रेवामगमद् यत्र माहिष्मती पुरी । मनुतीर्थमुपस्पृश्य प्रभासं पुनरागमत् ॥ २१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់បានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ដែនកេរ៉ាឡា និងត្រីគរតា ទៅកាន់កោករណៈ ដែលជាគ្រឹះស្ថានបរិសុទ្ធរបស់ព្រះសិវៈ ជាទីដែលធូរជតិ (សិវៈ) បង្ហាញសាន្និធ្យដោយផ្ទាល់។ បន្ទាប់ពីបានទស្សនាព្រះនាង អារយា ទ្វៃបាយនី (បារវតី) ដែលស្ថិតលើកោះមួយ បលរាមបានទៅស៊ូរបារក និងងូតទឹកនៅទន្លេ តាពី បយោෂ្ណី និងនិរវិន្ធ្យា។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គចូលព្រៃដណ្ឌក ហើយទៅដល់ទន្លេ រេវា (នរមដា) ដែលមានទីក្រុង មាហិષ្មតី នៅតាមដងទន្លេ។ ក្រោយងូតទឹកនៅ មនុ-ទីរថ ព្រះអង្គបានត្រឡប់ទៅប្រភាសវិញ។
Verse 22
श्रुत्वा द्विजै: कथ्यमानं कुरुपाण्डवसंयुगे । सर्वराजन्यनिधनं भारं मेने हृतं भुव: ॥ २२ ॥
ព្រះអម្ចាស់បានស្តាប់ពីព្រាហ្មណ៍ថា ក្នុងសង្គ្រាមកុរុ–បាណ្ឌវ ព្រះមហាក្សត្រទាំងអស់បានស្លាប់; ដូច្នេះទ្រង់យល់ថា ផែនដីបានរួចផុតពីភារៈ។
Verse 23
स भीमदुर्योधनयोर्गदाभ्यां युध्यतोर्मृधे । वारयिष्यन् विनशनं जगाम यदुनन्दन: ॥ २३ ॥
នៅលើសមរភូមិ ពេលភីម និង ទុរយោធន ប្រយុទ្ធដោយគុណដាយ៉ាងក្តៅគគុក ព្រះបលរាមា យទុនន្ទនៈ បានទៅកាន់កុរុក្សេត្រ ដើម្បីទប់ស្កាត់វិនាសនោះ។
Verse 24
युधिष्ठिरस्तु तं दृष्ट्वा यमौ कृष्णार्जुनावपि । अभिवाद्याभवंस्तुष्णीं किं विवक्षुरिहागत: ॥ २४ ॥
ពេលយុធិស្ឋិរ ព្រះក្រឹෂ្ណ អរជុន និងបងប្អូនភ្លោះទាំងពីរ ឃើញព្រះបលរាមា ពួកគេបានគោរពបង្គំ ប៉ុន្តែស្ងៀមស្ងាត់ ដោយគិតថា «ទ្រង់មកទីនេះដើម្បីប្រាប់អ្វី?»
Verse 25
गदापाणी उभौ दृष्ट्वा संरब्धौ विजयैषिणौ । मण्डलानि विचित्राणि चरन्ताविदमब्रवीत् ॥ २५ ॥
ព្រះបលរាមា បានឃើញទុរយោធន និងភីម កាន់គុណដា ទាំងពីរខឹងក្រហាយ ប្រាថ្នាជ័យជម្នះ ហើយដើរវិលជាវង់យ៉ាងជំនាញ; បន្ទាប់មកទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ពួកគេ។
Verse 26
युवां तुल्यबलौ वीरौ हे राजन् हे वृकोदर । एकं प्राणाधिकं मन्ये उतैकं शिक्षयाधिकम् ॥ २६ ॥
[ព្រះបលរាមា មានព្រះបន្ទូល:] ឱ ព្រះរាជា ទុរយោធន! ឱ វ្រឹកោទរ ភីម! អ្នកទាំងពីរជាវីរបុរសមានកម្លាំងស្មើគ្នា។ តាមទ្រង់យល់ ម្នាក់មានកម្លាំងកាយលើស ខណៈម្នាក់ទៀតលើសក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស។
Verse 27
तस्मादेकतरस्येह युवयो: समवीर्ययो: । न लक्ष्यते जयोऽन्यो वा विरमत्वफलो रण: ॥ २७ ॥
ដោយហេតុថា អ្នកទាំងពីរមានកម្លាំងសង្គ្រាមស្មើគ្នា នៅទីនេះមិនឃើញថានរណានឹងឈ្នះឬចាញ់ឡើយ។ ដូច្នេះ សូមបញ្ឈប់សង្គ្រាមដ៏ឥតផលនេះ។
Verse 28
न तद्वाक्यं जगृहतुर्बद्धवैरौ नृपार्थवत् । अनुस्मरन्तावन्योन्यं दुरुक्तं दुष्कृतानि च ॥ २८ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ទោះបីពាក្យនោះមានហេតុផលក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារសត្រូវភាពដែលចងមាំ ពួកគេមិនទទួលសំណើរបស់ព្រះបលរាម (Bhagavān) ទេ។ ពួកគេរំលឹកជានិច្ចអំពីពាក្យប្រមាថ និងអំពើអាក្រក់ដែលបានធ្វើដល់គ្នាទៅវិញទៅមក។
Verse 29
दिष्टं तदनुमन्वानो रामो द्वारवतीं ययौ । उग्रसेनादिभि: प्रीतैर्ज्ञातिभि: समुपागत: ॥ २९ ॥
ដោយសន្និដ្ឋានថាសង្គ្រាមនោះជាការរៀបចំដោយវាសនា ព្រះរាម (បលរាម) បានត្រឡប់ទៅទ្វារកា។ នៅទីនោះ ព្រះអុគ្រាសេន និងញាតិផ្សេងៗដែលរីករាយ បានមកទទួលស្វាគមន៍ព្រះអង្គ។
Verse 30
तं पुनर्नैमिषं प्राप्तमृषयोऽयाजयन् मुदा । क्रत्वङ्गं क्रतुभि: सर्वैर्निवृत्ताखिलविग्रहम् ॥ ३० ॥
ក្រោយមក ព្រះអង្គបានមកដល់នៃមិષារណ្យវិញ ហើយព្រះឥសីទាំងឡាយបានអញ្ជើញព្រះអង្គដោយសេចក្តីរីករាយ—ព្រះអង្គជារូបនៃយជ្ញទាំងអស់—ឲ្យប្រតិបត្តិយជ្ញវេដៈនានា។ នៅពេលនោះ ព្រះអង្គបានលះបង់សង្គ្រាមទាំងស្រុង។
Verse 31
तेभ्यो विशुद्धं विज्ञानं भगवान् व्यतरद् विभु: । येनैवात्मन्यदो विश्वमात्मानं विश्वगं विदु: ॥ ३१ ॥
ព្រះបលរាម (Bhagavān) អ្នកមានអំណាចគ្រប់យ៉ាង បានប្រទានចំណេះដឹងវិញ្ញាណដ៏បរិសុទ្ធដល់ព្រះឥសីទាំងឡាយ ដោយចំណេះដឹងនោះ ពួកគេអាចឃើញសកលលោកទាំងមូលនៅក្នុងព្រះអង្គ ហើយឃើញព្រះអង្គពេញលេញគ្រប់ទីកន្លែង។
Verse 32
स्वपत्यावभृथस्नातो ज्ञातिबन्धुसुहृद् वृत: । रेजे स्वज्योत्स्नयेवेन्दु: सुवासा: सुष्ठ्वलङ्कृत: ॥ ३२ ॥
បន្ទាប់ពីព្រះបលរាមបានធ្វើពិធីងូតទឹកអវភ្រឹថជាមួយព្រះមហេសីរួច ហើយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយគ្រួសារ សាច់ញាតិ និងមិត្តសហាយ ព្រះអង្គស្លៀកពាក់ស្រស់ស្អាត និងតុបតែងល្អ ឆ្លុះបញ្ចាំងរុងរឿងដូចព្រះចន្ទដែលព័ទ្ធដោយពន្លឺរបស់ខ្លួន។
Verse 33
ईदृग्विधान्यसङ्ख्यानि बलस्य बलशालिन: । अनन्तस्याप्रमेयस्य मायामर्त्यस्य सन्ति हि ॥ ३३ ॥
លីឡាបែបនេះមានរាប់មិនអស់ដែលព្រះបលរាមដ៏មានពលានុភាពបានប្រព្រឹត្ត; ព្រះអង្គជាព្រះអម្ចាស់អនន្ត និងមិនអាចវាស់វែងបាន ដែលដោយអំណាចយោគមាយា ព្រះអង្គបង្ហាញដូចជាមនុស្ស។
Verse 34
योऽनुस्मरेत रामस्य कर्माण्यद्भुतकर्मण: । सायं प्रातरनन्तस्य विष्णो: स दयितो भवेत् ॥ ३४ ॥
កិច្ចការទាំងអស់របស់ព្រះបលរាមដ៏អនន្តគឺអស្ចារ្យ។ អ្នកណាដែលរំលឹកជានិច្ចនៅពេលព្រឹក និងពេលល្ងាច នឹងក្លាយជាអ្នកជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់ព្រះវិષ્ણុ ព្រះបុគ្គលកំពូល។
Frequently Asked Questions
Balvala is a demon who desecrates the sages’ sacrificial arena with filth and fear, embodying opposition to brāhmaṇas and yajña. Balarāma kills him to reestablish dharma, protect the ritual order, and demonstrate poṣaṇa—Bhagavān’s active protection of devotees and sacred practices.
By mere remembrance (saṅkalpa), His hala and gadā appear immediately, indicating divine sovereignty: the Lord’s instruments are not separate from Him and respond to His will. Theologically, it highlights that His power is intrinsic (svābhāvikī śakti) and not dependent on material conditions.
The comparison frames Balvala’s death as the removal of a cosmic-social obstruction to dharma, similar to Vṛtra’s removal of a threat to the devas. The abhiṣeka publicly honors the Lord as protector of yajña and affirms the sacrificial community’s restored purity and auspiciousness.
It models dharmic purification through sacred travel, bathing (snāna), worship, and charity (dāna), while also integrating India’s tīrtha network into Bhāgavata sacred history. Devotionally, it teaches that the Lord sanctifies tīrthas by His presence, and sādhakas sanctify themselves through regulated contact with them.
As an elder and martial authority (and Duryodhana’s instructor), Balarāma recognizes both fighters’ near-equality and the destructive futility of continued enmity. His intervention expresses dharma’s preference for restraint when victory cannot be justly or clearly determined, even though the combatants’ hatred overrides counsel.
When the duelists refuse his reasonable request, Balarāma concludes the outcome is daiva-yojana—arranged by providence. This does not erase moral responsibility; rather, it frames history as unfolding under the Lord’s overarching governance, where human choices operate within a destined resolution of Earth’s burden.
Regular remembrance of Balarāma’s pastimes at dawn and dusk (sandhyā-kāla smaraṇa). The text states that such steady recollection makes one dear to Śrī Viṣṇu, emphasizing smaraṇa as a direct bhakti-sādhana with transformative results.