
Uddhava Sent to Vraja: Consolation to Nanda-Yaśodā and the Gopīs’ Separation
បន្ទាប់ពីព្រះក្រឹṣṇaបានរៀបចំកិច្ចការនៅមធុរា/ទ្វារកា រឿងត្រឡប់ទៅវ្រាជ ដើម្បីបង្ហាញការឈឺចាប់នៃការបែកចេញ។ ព្រះក្រឹṣṇaបញ្ជូនឧទ្ធវៈ មិត្តជិតស្និទ្ធ និងទីប្រឹក្សាឆ្លាតវៃ ទៅនន្ទ-គោកុល ដើម្បីផ្គាប់ចិត្តនន្ទ-យសោដា និងនាំសារដើម្បីគាំទ្រគោពី ដែលរស់ដោយសេចក្តីសន្យាថាព្រះអង្គនឹងត្រឡប់ (១–៦)។ ឧទ្ធវៈមកដល់ពេលថ្ងៃលិច ហើយគោកុលត្រូវពិពណ៌នាដោយភាពបរិសុទ្ធនៃសំឡេងខ្លុយ គោ ការបូជា និងបឹងព្រៃ ដូចជាវេទិកាភក្តិរស់ (៨–១៣)។ នន្ទសួរដោយចិត្តឈឺ៖ ព្រះក្រឹṣṇaចងចាំពួកគេ វೃន្ទាវន៍ គោវರ್ಧន៍ និងគោទេ? តើព្រះអង្គនឹងត្រឡប់ទេ? និងកិច្ចការរបស់ព្រះអង្គដែលលេបយកចិត្តពួកគេ (១៦–២៧)។ សេចក្តីស្រឡាញ់មាតារបស់យសោដាលេចចេញជារូបកាយ (២៨)។ ឧទ្ធវៈឆ្លើយដោយសិទ្ធាន្តៈ ព្រះក្រឹṣṇa-បលរាម ជាព្រះអាទិទេវ លើសគុណ និងកំណើត ប៉ុន្តែបង្ហាញសម្រាប់លីឡា និងការពារ; ព្រះអង្គស្មើគ្នា តែយកចិត្តទុកដាក់ ជាអាត្មានៃសត្វទាំងអស់ ហើយនឹងត្រឡប់ឆាប់ៗ (៣០–៤៣)។ ព្រឹកឡើង ស្ត្រីវ្រាជច្រៀងពេលកូរប៊ឺត័រ ភក្តិភ្ជាប់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃ; ប្រជាជនឃើញរទេះឧទ្ធវៈ ហើយសង្ស័យអក្រૂરាត្រឡប់ បើកផ្លូវឲ្យគោពីជួបអ្នកនាំសារ (៤៤–៤៩)។
Verse 1
श्रीशुक उवाच वृष्णीनां प्रवरो मन्त्री कृष्णस्य दयित: सखा । शिष्यो बृहस्पते: साक्षादुद्धवो बुद्धिसत्तम: ॥ १ ॥
ព្រះសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឧទ្ធវៈ ដែលមានប្រាជ្ញាខ្ពស់បំផុត គឺជាទីប្រឹក្សាល្អបំផុតនៃវង្សវ្រឹṣṇī ជាមិត្តជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះស្រីក្រឹṣṇa និងជាសិស្សផ្ទាល់របស់ព្រះព្រឹហស្បតិ។
Verse 2
तमाह भगवान्प्रेष्ठं भक्तमेकान्तिनं क्वचित् । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रपन्नार्तिहरो हरि: ॥ २ ॥
ម្តងមួយ ព្រះហរិ ដែលបំបាត់ទុក្ខរបស់អ្នកស្របចិត្តស្របចូលព្រះអង្គ បានកាន់ដៃឧទ្ធវៈ អ្នកភក្តិដែលស្មោះត្រង់តែមួយ និងជាទីស្រឡាញ់បំផុត ហើយមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ។
Verse 3
गच्छोद्धव व्रजं सौम्य पित्रोर्नौ प्रीतिमावह । गोपीनां मद्वियोगाधिं मत्सन्देशैर्विमोचय ॥ ३ ॥
ឧទ្ធវៈ អ្នកទន់ភ្លន់អើយ ចូរទៅកាន់វ្រាជ ហើយនាំសេចក្តីរីករាយដល់ព្រះបិតាមាតារបស់យើង។ ហើយចូរលួងលោមក្រុមគោពីដែលទុក្ខព្រោះព្រាត់ពីយើង ដោយនាំសាររបស់យើងទៅឲ្យពួកនាង។
Verse 4
ता मन्मनस्का मत्प्राणा मतर्थे त्यक्तदैहिका: । मामेव दयितं प्रेष्ठमात्मानं मनसा गता: । ये त्यक्तलोकधर्माश्च मदर्थे तान्बिभर्म्यहम् ॥ ४ ॥
គោពីទាំងនោះមានចិត្តជាប់លាប់នៅក្នុងយើង ហើយជីវិតរបស់នាងក៏ឧទ្ទិសដល់យើង; ដើម្បីយើង នាងបានបោះបង់អ្វីៗដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរាងកាយទាំងអស់។ យើងតែមួយគត់ជាគូស្នេហ៍ដ៏ជាទីស្រឡាញ់បំផុត និងជាអាត្មានៃនាង។ អ្នកដែលបោះបង់កាតព្វកិច្ចលោកិយៈដើម្បីយើង យើងផ្ទាល់នឹងគាំទ្រ និងថែរក្សាពួកនាង។
Verse 5
मयि ता: प्रेयसां प्रेष्ठे दूरस्थे गोकुलस्त्रिय: । स्मरन्त्योऽङ्ग विमुह्यन्ति विरहौत्कण्ठ्यविह्वला: ॥ ५ ॥
ឧទ្ធវៈជាទីស្រឡាញ់អើយ សម្រាប់ស្ត្រីនៅគោកុល យើងជាវត្ថុស្នេហ៍ដ៏ជាទីស្រឡាញ់បំផុត។ ដូច្នេះពេលនាងនឹកដល់យើងដែលនៅឆ្ងាយ នាងក៏ស្រពិចស្រពិលដោយការតានតឹងនៃការព្រាត់ពីគ្នា។
Verse 6
धारयन्त्यतिकृच्छ्रेण प्राय: प्राणान् कथञ्चन । प्रत्यागमनसन्देशैर्बल्लव्यो मे मदात्मिका: ॥ ६ ॥
ក្រុមបាល់លវីដែលជាអ្នករួមជីវិតជាមួយយើង នឹងអាចទ្រាំទ្រជីវិតបានដោយលំបាកយ៉ាងខ្លាំង ក៏ដោយសារតែសារថាយើងនឹងត្រឡប់មកវិញ។
Verse 7
श्रीशुक उवाच इत्युक्त उद्धवो राजन्सन्देशं भर्तुरादृत: । आदाय रथमारुह्य प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ ७ ॥
ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះរាជាអើយ ពេលបានឮដូច្នេះ ឧទ្ធវៈបានទទួលសាររបស់ព្រះអម្ចាស់ដោយក្តីគោរព ហើយឡើងលើរទេះ រួចធ្វើដំណើរទៅកាន់នន្ទគោកុល។
Verse 8
प्राप्तो नन्दव्रजं श्रीमान् निम्लोचति विभावसौ । छन्नयान: प्रविशतां पशूनां खुररेणुभि: ॥ ८ ॥
ឧទ្ធវៈដ៏មានសិរីបានមកដល់វ្រាជរបស់នន្ទមហារាជ នៅពេលព្រះអាទិត្យកំពុងលិច។ ធូលីពីជើងគោ និងសត្វដែលត្រឡប់មកបានបាំងរទេះរបស់គាត់ ដូច្នេះគាត់ចូលទៅដោយគ្មានអ្នកណាសង្កេតឃើញ។
Verse 9
वासितार्थेऽभियुध्यद्भिर्नादितं शुश्मिभिर्वृषै: । धावन्तीभिश्च वास्राभिरुधोभारै: स्ववत्सकान् ॥ ९ ॥ इतस्ततो विलङ्घद्भिर्गोवत्सैर्मण्डितं सितै: । गोदोहशब्दाभिरवं वेणूनां नि:स्वनेन च ॥ १० ॥ गायन्तीभिश्च कर्माणि शुभानि बलकृष्णयो: । स्वलङ्कृताभिर्गोपीभिर्गोपैश्च सुविराजितम् ॥ ११ ॥ अग्न्यर्कातिथिगोविप्रपितृदेवार्चनान्वितै: । धूपदीपैश्च माल्यैश्च गोपावासैर्मनोरमम् ॥ १२ ॥ सर्वत: पुष्पितवनं द्विजालिकुलनादितम् । हंसकारण्डवाकीर्णै: पद्मषण्डैश्च मण्डितम् ॥ १३ ॥
គោកុលលាន់ឮគ្រប់ទិស—ដោយសំឡេងគោឈ្មោលកំពុងក្តៅកាមប្រយុទ្ធគ្នា ដើម្បីគោមេមានផ្លែផ្កា; ដោយសំឡេងគោមេដែលមានទ្រូងទឹកដោះធ្ងន់ រត់តាមកូនរបស់ខ្លួន; ដោយសំឡេងកាន់ទឹកដោះ និងកូនគោសដែលលោតទៅមក; ដោយសំឡេងខ្លុយដែលក្រអូបកង្វក់; ហើយដោយបទចម្រៀងរបស់គោបា និងគោពីដែលតុបតែងស្រស់ស្អាត សរសើរកិច្ចមង្គលរបស់ព្រះបលរាម និងព្រះស្រីក្រឹស្ណា ឲ្យភូមិរុងរឿង។ ផ្ទះអ្នកគោបាមានសោភ័ណដោយគ្រឿងបូជាសម្រាប់ភ្លើងយញ្ញៈ ព្រះអាទិត្យ ភ្ញៀវមិនរំពឹង គោ ព្រះព្រាហ្មណ៍ បុព្វបុរស និងទេវតា ជាមួយធូប ចង្កៀង និងកម្រងផ្កា។ ជុំវិញមានព្រៃផ្ការីក សូរសត្វស្លាប និងហ្វូងឃ្មុំ ហើយតុបតែងដោយបឹងដែលពោរពេញដោយហង្ស ទាការណ្ឌវ និងព្រៃផ្កាឈូក។
Verse 10
वासितार्थेऽभियुध्यद्भिर्नादितं शुश्मिभिर्वृषै: । धावन्तीभिश्च वास्राभिरुधोभारै: स्ववत्सकान् ॥ ९ ॥ इतस्ततो विलङ्घद्भिर्गोवत्सैर्मण्डितं सितै: । गोदोहशब्दाभिरवं वेणूनां नि:स्वनेन च ॥ १० ॥ गायन्तीभिश्च कर्माणि शुभानि बलकृष्णयो: । स्वलङ्कृताभिर्गोपीभिर्गोपैश्च सुविराजितम् ॥ ११ ॥ अग्न्यर्कातिथिगोविप्रपितृदेवार्चनान्वितै: । धूपदीपैश्च माल्यैश्च गोपावासैर्मनोरमम् ॥ १२ ॥ सर्वत: पुष्पितवनं द्विजालिकुलनादितम् । हंसकारण्डवाकीर्णै: पद्मषण्डैश्च मण्डितम् ॥ १३ ॥
គោកុលលាន់ឮគ្រប់ទិស—ដោយសំឡេងគោឈ្មោលកំពុងក្តៅកាមប្រយុទ្ធគ្នា ដើម្បីគោមេមានផ្លែផ្កា; ដោយសំឡេងគោមេដែលមានទ្រូងទឹកដោះធ្ងន់ រត់តាមកូនរបស់ខ្លួន; ដោយសំឡេងកាន់ទឹកដោះ និងកូនគោសដែលលោតទៅមក; ដោយសំឡេងខ្លុយដែលក្រអូបកង្វក់; និងដោយបទចម្រៀងរបស់គោបា-គោពីដែលតុបតែងស្រស់ស្អាត សរសើរកិច្ចមង្គលរបស់ព្រះបលរាម និងព្រះស្រីក្រឹស្ណា។
Verse 11
वासितार्थेऽभियुध्यद्भिर्नादितं शुश्मिभिर्वृषै: । धावन्तीभिश्च वास्राभिरुधोभारै: स्ववत्सकान् ॥ ९ ॥ इतस्ततो विलङ्घद्भिर्गोवत्सैर्मण्डितं सितै: । गोदोहशब्दाभिरवं वेणूनां नि:स्वनेन च ॥ १० ॥ गायन्तीभिश्च कर्माणि शुभानि बलकृष्णयो: । स्वलङ्कृताभिर्गोपीभिर्गोपैश्च सुविराजितम् ॥ ११ ॥ अग्न्यर्कातिथिगोविप्रपितृदेवार्चनान्वितै: । धूपदीपैश्च माल्यैश्च गोपावासैर्मनोरमम् ॥ १२ ॥ सर्वत: पुष्पितवनं द्विजालिकुलनादितम् । हंसकारण्डवाकीर्णै: पद्मषण्डैश्च मण्डितम् ॥ १३ ॥
គោពី និងគោបាដែលតុបតែងស្រស់ស្អាត បានច្រៀងសរសើរកិច្ចមង្គលរបស់ព្រះបលរាម និងព្រះស្រីក្រឹស្ណា; ដោយបទចម្រៀងនោះ គោកុលកាន់តែរុងរឿង និងលាន់ឮគ្រប់ទិស។
Verse 12
वासितार्थेऽभियुध्यद्भिर्नादितं शुश्मिभिर्वृषै: । धावन्तीभिश्च वास्राभिरुधोभारै: स्ववत्सकान् ॥ ९ ॥ इतस्ततो विलङ्घद्भिर्गोवत्सैर्मण्डितं सितै: । गोदोहशब्दाभिरवं वेणूनां नि:स्वनेन च ॥ १० ॥ गायन्तीभिश्च कर्माणि शुभानि बलकृष्णयो: । स्वलङ्कृताभिर्गोपीभिर्गोपैश्च सुविराजितम् ॥ ११ ॥ अग्न्यर्कातिथिगोविप्रपितृदेवार्चनान्वितै: । धूपदीपैश्च माल्यैश्च गोपावासैर्मनोरमम् ॥ १२ ॥ सर्वत: पुष्पितवनं द्विजालिकुलनादितम् । हंसकारण्डवाकीर्णै: पद्मषण्डैश्च मण्डितम् ॥ १३ ॥
ផ្ទះអ្នកគោបានៅគោកុលមានសោភ័ណយ៉ាងខ្លាំង ពោរពេញដោយគ្រឿងបូជាសម្រាប់ភ្លើងយញ្ញៈ ព្រះអាទិត្យ ភ្ញៀវមិនរំពឹង គោ ព្រះព្រាហ្មណ៍ បុព្វបុរស និងទេវតា ហើយតុបតែងដោយធូប ចង្កៀង និងកម្រងផ្កា។
Verse 13
वासितार्थेऽभियुध्यद्भिर्नादितं शुश्मिभिर्वृषै: । धावन्तीभिश्च वास्राभिरुधोभारै: स्ववत्सकान् ॥ ९ ॥ इतस्ततो विलङ्घद्भिर्गोवत्सैर्मण्डितं सितै: । गोदोहशब्दाभिरवं वेणूनां नि:स्वनेन च ॥ १० ॥ गायन्तीभिश्च कर्माणि शुभानि बलकृष्णयो: । स्वलङ्कृताभिर्गोपीभिर्गोपैश्च सुविराजितम् ॥ ११ ॥ अग्न्यर्कातिथिगोविप्रपितृदेवार्चनान्वितै: । धूपदीपैश्च माल्यैश्च गोपावासैर्मनोरमम् ॥ १२ ॥ सर्वत: पुष्पितवनं द्विजालिकुलनादितम् । हंसकारण्डवाकीर्णै: पद्मषण्डैश्च मण्डितम् ॥ १३ ॥
ហ្គោគុល (Gokula) បានបន្លឺឡើងគ្រប់ទិសទីដោយសំឡេងនៃគោឈ្មោលជល់គ្នា សំឡេងគោញីរត់តាមកូន សំឡេងរូតទឹកដោះគោ និងសំឡេងខ្លុយ។ ពួកគង្វាលគោប្រុសស្រីបានច្រៀងសរសើរពីអំពើដ៏ប្រពៃរបស់ ព្រះក្រឹស្នា និង ពលរាម។ ផ្ទះរបស់ពួកគង្វាលគោមានភាពស្រស់ស្អាតជាមួយនឹងគ្រឿងសក្ការៈបូជាសម្រាប់ភ្លើង ព្រះអាទិត្យ ភ្ញៀវ គោ ព្រាហ្មណ៍ និងទេវតាទាំងឡាយ។ ព្រៃឈើដែលពោរពេញដោយផ្កា និងបឹងដែលមានផ្កាឈូក និងសត្វហង្ស បានធ្វើឱ្យទីនោះកាន់តែស្រស់បំព្រង។
Verse 14
तमागतं समागम्य कृष्णस्यानुचरं प्रियम् । नन्द: प्रीत: परिष्वज्य वासुदेवधियार्चयत् ॥ १४ ॥
ភ្លាមៗនៅពេលដែល ឧទ្ធវ (Uddhava) បានមកដល់ផ្ទះរបស់ នន្ទមហាក្សត្រ (Nanda Maharaja) នន្ទ បានចេញមកទទួលគាត់។ ស្ដេចគង្វាលគោបានឱបគាត់ដោយក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយគោរពបូជាគាត់ដូចជាមិនខុសពី ព្រះវាសុទេវៈ (Vasudeva) ឡើយ។
Verse 15
भोजितं परमान्नेन संविष्टं कशिपौ सुखम् । गतश्रमं पर्यपृच्छत् पादसंवाहनादिभि: ॥ १५ ॥
បន្ទាប់ពី ឧទ្ធវ (Uddhava) បានបរិភោគអាហារដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់ អង្គុយយ៉ាងស្រួលនៅលើគ្រែ និងបានធូរស្រាលពីការនឿយហត់ដោយការម៉ាស្សាជើង និងមធ្យោបាយផ្សេងៗទៀត នន្ទ (Nanda) បានសាកសួរគាត់ដូចតទៅ។
Verse 16
कच्चिदङ्ग महाभाग सखा न: शूरनन्दन: । आस्ते कुशल्यपत्याद्यैर्युक्तो मुक्त: सुहृद्व्रत: ॥ १६ ॥
[នន្ទមហាក្សត្រ បានពោលថា៖] ឱ លោកដ៏មានសំណាងបំផុត តើបុត្ររបស់ ស៊ូរ៉ា (Sura) មានសុខទុក្ខយ៉ាងណាដែរ ឥឡូវនេះទ្រង់មានសេរីភាព និងបានជួបជុំជាមួយកូនៗ និងសាច់ញាតិផ្សេងទៀតហើយឬនៅ?
Verse 17
दिष्ट्या कंसो हत: पाप: सानुग: स्वेन पाप्मना । साधूनां धर्मशीलानां यदूनां द्वेष्टि य: सदा ॥ १७ ॥
ជាសំណាងល្អ ដោយសារតែអំពើបាបរបស់ខ្លួន កំសៈ (Kamsa) ដ៏មានបាបត្រូវបានសម្លាប់ ព្រមទាំងបងប្អូនទាំងអស់របស់គាត់។ គាត់តែងតែស្អប់ពួក យាដាវ (Yadus) ដែលជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ និងបរិសុទ្ធ។
Verse 18
अपि स्मरति न: कृष्णो मातरं सुहृद: सखीन् । गोपान् व्रजं चात्मनाथं गावो वृन्दावनं गिरिम् ॥ १८ ॥
តើព្រះក្រឹស្ណៈចងចាំពួកយើងទេ? តើព្រះអង្គចងចាំមាតា មិត្ត និងអ្នកប្រាថ្នាល្អទេ? តើព្រះអង្គចងចាំអ្នកគោបាល និងវ្រាជាដែលព្រះអង្គជាម្ចាស់ ព្រមទាំងហ្វូងគោ ព្រៃវೃន្ទាវន និងភ្នំគោវර්ធនទេ?
Verse 19
अप्यायास्यति गोविन्द: स्वजनान्सकृदीक्षितुम् । तर्हि द्रक्ष्याम तद्वक्त्रं सुनसं सुस्मितेक्षणम् ॥ १९ ॥
តើព្រះគោវិន្ទនឹងត្រឡប់មកម្តងទៀត ដើម្បីទស្សនាសាច់ញាតិរបស់ព្រះអង្គទេ? ប្រសិនបើព្រះអង្គមក នោះយើងនឹងបានមើលឃើញព្រះមុខដ៏ស្រស់ស្អាត មានច្រមុះ ភ្នែក និងស្នាមញញឹមដ៏ផ្អែមល្ហែម។
Verse 20
दावाग्नेर्वातवर्षाच्च वृषसर्पाच्च रक्षिता: । दुरत्ययेभ्यो मृत्युभ्य: कृष्णेन सुमहात्मना ॥ २० ॥
ពីអគ្គីភ័យព្រៃ, ខ្យល់និងភ្លៀង, និងអសុរវัวនិងអសុរពស់—ពីគ្រោះមរណៈដ៏លំបាកឆ្លងកាត់—ព្រះក្រឹស្ណៈមហាត្មា បានការពារយើង។
Verse 21
स्मरतां कृष्णवीर्याणि लीलापाङ्गनिरीक्षितम् । हसितं भाषितं चाङ्ग सर्वा न: शिथिला: क्रिया: ॥ २१ ॥
ឱ ឧទ្ធវ! ពេលយើងនឹកចាំវីរភាពរបស់ព្រះក្រឹស្ណៈ ទាំងការសម្លឹងបែបលីឡា ស្នាមញញឹម និងព្រះវាចា កិច្ចការលោកិយរបស់យើងទាំងអស់ក៏រលុងស្រក់ទៅ។
Verse 22
सरिच्छैलवनोद्देशान् मुकुन्दपदभूषितान् । आक्रीडानीक्ष्यमाणानां मनो याति तदात्मताम् ॥ २२ ॥
ពេលយើងឃើញកន្លែងដែលមុកុន្ទបានលេងល្បែង—ទន្លេ ភ្នំ និងព្រៃដែលត្រូវបានលម្អដោយព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ—ចិត្តរបស់យើងក៏លង់ចូល និងរួមជាមួយព្រះអង្គទាំងស្រុង។
Verse 23
मन्ये कृष्णं च रामं च प्राप्ताविह सुरोत्तमौ । सुराणां महदर्थाय गर्गस्य वचनं यथा ॥ २३ ॥
តាមមតិខ្ញុំ ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះរាម គឺជាទេវតាអធិឧត្តមពីរអង្គដែលបានយាងមកកាន់លោកនេះ ដើម្បីបំពេញបេសកកម្មដ៏មហិមារបស់ទេវតាទាំងឡាយ ដូចព្រះឥសី គ័រគៈ បានទាយទុក។
Verse 24
कंसं नागायुतप्राणं मल्लौ गजपतिं यथा । अवधिष्टां लीलयैव पशूनिव मृगाधिप: ॥ २४ ॥
ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម បានសម្លាប់កংসៈដែលមានកម្លាំងដូចដំរីមួយម៉ឺន ក៏ដូចជាម្ចាស់កីឡាកាប់ចានូរ–មុષ્ટិក និងដំរីកុវលយាពីឌៈ ទាំងអស់ដោយលីឡា ដូចសត្វសിംហ៍បំបាត់សត្វតូចៗដោយងាយ។
Verse 25
तालत्रयं महासारं धनुर्यष्टिमिवेभराट् । बभञ्जैकेन हस्तेन सप्ताहमदधाद् गिरिम् ॥ २५ ॥
ដូចដំរីរាជបំបាក់ឈើច្រត់ ព្រះក្រឹស្ណបានបំបាក់ធ្នូមហាខ្លាំងប្រវែងបីតាលៈដោយដៃតែមួយ ហើយក៏បានលើកភ្នំទុកដោយដៃតែមួយរយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។
Verse 26
प्रलम्बो धेनुकोऽरिष्टस्तृणावर्तो बकादय: । दैत्या: सुरासुरजितो हता येनेह लीलया ॥ २६ ॥
នៅវೃន្ទាវននេះ ព្រះក្រឹស្ណ និងព្រះបលរាម បានបំផ្លាញអសុរ/ដៃត្យ ដូចជា ប្រលម្ពៈ ធេនុគៈ អរិଷ្ដៈ ត្រឹណាវર્તៈ បកៈ ជាដើម—អ្នកដែលធ្លាប់ឈ្នះទាំងទេវតា និងអសុរ—ដោយលីឡាមাত্র។
Verse 27
श्रीशुक उवाच इति संस्मृत्य संस्मृत्य नन्द: कृष्णानुरक्तधी: । अत्युत्कण्ठोऽभवत्तूष्णीं प्रेमप्रसरविह्वल: ॥ २७ ॥
ព្រះសុកទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដោយស្មារតីរំលឹកព្រះក្រឹស្ណម្តងហើយម្តងទៀត នន្ទមហារាជ ដែលមានចិត្តភ្ជាប់ជាប់នឹងព្រះអម្ចាស់ទាំងស្រុង បានកើតក្តីអន្ទះសារខ្លាំង ហើយស្ងៀមស្ងាត់ ដោយត្រូវលើកលែងដោយលំហូរព្រះព្រេម (bhakti)។
Verse 28
यशोदा वर्ण्यमानानि पुत्रस्य चरितानि च । शृण्वन्त्यश्रूण्यवास्राक्षीत् स्नेहस्नुतपयोधरा ॥ २८ ॥
ពេលយសោដាមាតាបានស្តាប់ការពិពណ៌នាលីឡារបស់កូន នាងរលាយដោយស្នេហា ទឹកភ្នែកហូរ ហើយទឹកដោះក៏ហូរចេញពីទ្រូងដោយក្តីព្រះស្នេហា។
Verse 29
तयोरित्थं भगवति कृष्णे नन्दयशोदयो: । वीक्ष्यानुरागं परमं नन्दमाहोद्धवो मुदा ॥ २९ ॥
ដោយឃើញច្បាស់នូវសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏អធិកអធមដែលនន្ទ និងយសោដាមានចំពោះព្រះក្រឹષ્ણជាព្រះភគវាន អុទ្ធវៈបាននិយាយទៅកាន់នន្ទមហារាជដោយក្តីរីករាយ។
Verse 30
श्रीउद्धव उवाच युवां श्लाघ्यतमौ नूनं देहिनामिह मानद । नारायणेऽखिलगुरौ यत्कृता मतिरीदृशी ॥ ३० ॥
ព្រះឧទ្ធវៈបានមានពាក្យថា—ឱ នន្ទាដែលគួរគោរព! ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកទាំងពីរគឺគួរឲ្យសរសើរបំផុតក្នុងចំណោមសត្វមានជីវិតទាំងអស់ ព្រោះអ្នកបានបង្កើតចិត្តស្រឡាញ់-ភក្តិដូចនេះចំពោះព្រះនារាយណៈ គ្រូវិញ្ញាណនៃសត្វទាំងឡាយ។
Verse 31
एतौ हि विश्वस्य च बीजयोनी रामो मुकुन्द: पुरुष: प्रधानम् । अन्वीय भूतेषु विलक्षणस्य ज्ञानस्य चेशात इमौ पुराणौ ॥ ३१ ॥
ព្រះអម្ចាស់ទាំងពីរ—មុកុន្ទ និងបលរាម—ជាគ្រាប់ពូជ និងមាត្រដ្ឋានកំណើតនៃសកលលោក គឺពុរុស និងប្រធាន (អំណាចបង្កើត)។ ព្រះអង្គចូលទៅក្នុងបេះដូងសត្វមានជីវិត ហើយគ្រប់គ្រងស្មារតីដែលជាប់ពាក់។ ព្រះអង្គទាំងពីរគឺជាព្រះដើមដ៏អធិកអធម។
Verse 32
यस्मिन् जन: प्राणवियोगकाले क्षणं समावेश्य मनोऽविशुद्धम् । निर्हृत्य कर्माशयमाशु याति परां गतिं ब्रह्ममयोऽर्कवर्ण: ॥ ३२ ॥ तस्मिन् भवन्तावखिलात्महेतौ नारायणे कारणमर्त्यमूर्तौ । भावं विधत्तां नितरां महात्मन् किं वावशिष्टं युवयो: सुकृत्यम् ॥ ३३ ॥
នៅពេលផ្តាច់ព្រ័ត្រជីវិត អ្នកណាក៏ដោយ ទោះនៅក្នុងសភាពមិនបរិសុទ្ធ ក៏បើគ្រាន់តែបញ្ចូលចិត្តទៅក្នុងព្រះអង្គមួយភ្លែត នឹងដុតបំផ្លាញស្នាមសល់នៃកម្មទាំងអស់ ហើយឈានដល់គោលដៅអតីតលើសលប់ភ្លាមៗ ក្នុងរូបកាយវិញ្ញាណបរិសុទ្ធភ្លឺដូចព្រះអាទិត្យ។ អ្នកទាំងពីរបានបម្រើដោយសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងអស្ចារ្យចំពោះព្រះនារាយណៈ អាត្មានៃសត្វទាំងឡាយ និងហេតុនៃហេតុទាំងពួង មហាត្មាដែលទ្រង់មានរូបដូចមនុស្ស; តើសេចក្តីកុសលអ្វីទៀតដែលនៅសល់សម្រាប់អ្នក?
Verse 33
यस्मिन् जन: प्राणवियोगकाले क्षणं समावेश्य मनोऽविशुद्धम् । निर्हृत्य कर्माशयमाशु याति परां गतिं ब्रह्ममयोऽर्कवर्ण: ॥ ३२ ॥ तस्मिन् भवन्तावखिलात्महेतौ नारायणे कारणमर्त्यमूर्तौ । भावं विधत्तां नितरां महात्मन् किं वावशिष्टं युवयो: सुकृत्यम् ॥ ३३ ॥
អ្នកណាក៏ដោយ នៅពេលផ្តាច់ព្រាណ បើសូម្បីតែមួយភ្លែតផ្តោតចិត្តលើព្រះអង្គដែលភ្លឺដូចព្រះអាទិត្យ និងជាព្រះប្រហ្មមយៈ នោះទោះនៅស្ថានភាពមិនបរិសុទ្ធក៏ដោយ ក៏អាចដុតបំផ្លាញស្នាមកម្មទាំងអស់ ហើយឈានដល់គោលដៅអតីតលើសគេក្នុងរូបវិញ្ញាណបរិសុទ្ធភ្លាមៗ។ អ្នកទាំងពីរបានបម្រើដោយភក្តិសេវាដ៏អស្ចារ្យចំពោះព្រះនារាយណៈ អាត្មានៃសត្វទាំងអស់ និងហេតុនៃសកលលោក ដែលទ្រង់បង្ហាញជារូបមនុស្ស; តើនៅសល់បុណ្យអ្វីទៀតសម្រាប់អ្នក?
Verse 34
आगमिष्यत्यदीर्घेण कालेन व्रजमच्युत: । प्रियं विधास्यते पित्रोर्भगवान् सात्वतां पति: ॥ ३४ ॥
ព្រះអច្យុតៈ ជាព្រះអម្ចាស់នៃអ្នកភក្តិ នឹងត្រឡប់ទៅវ្រាជឆាប់ៗ ហើយនឹងធ្វើឲ្យព្រះបិតាមាតារីករាយ។
Verse 35
हत्वा कंसं रङ्गमध्ये प्रतीपं सर्वसात्वताम् । यदाह व: समागत्य कृष्ण: सत्यं करोति तत् ॥ ३५ ॥
បន្ទាប់ពីព្រះក្រឹෂ្ណាបានសម្លាប់កংসៈ សត្រូវរបស់យាទុទាំងអស់ នៅកណ្ដាលសង្វៀនប្រដាល់ នោះព្រះអង្គនឹងត្រឡប់មកវិញ ហើយបំពេញពាក្យសន្យាដល់អ្នកទាំងឡាយដោយពិតប្រាកដ។
Verse 36
मा खिद्यतं महाभागौ द्रक्ष्यथ: कृष्णमन्तिके । अन्तर्हृदि स भूतानामास्ते ज्योतिरिवैधसि ॥ ३६ ॥
ឱ អ្នកមានភាគ្យដ៏ល្អ, កុំសោកសៅឡើយ; អ្នកនឹងបានឃើញព្រះក្រឹෂ្ណាជិតៗឆាប់ៗនេះ។ ព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងសត្វមានជីវិតទាំងអស់ ដូចភ្លើងដែលលាក់នៅក្នុងឈើ។
Verse 37
न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रियो वास्त्यमानिन: । नोत्तमो नाधमो वापि समानस्यासमोऽपि वा ॥ ३७ ॥
សម្រាប់ព្រះអង្គ គ្មាននរណាម្នាក់ជាពិសេសដែលព្រះអង្គស្រឡាញ់ ឬស្អប់; គ្មានអ្នកណាល្អឥតខ្ចោះ ឬទាបទាប; ហើយគ្មានអ្នកណាស្មើព្រះអង្គ។ ទោះយ៉ាងណា ព្រះអង្គមិនអព្យាក្រឹតចំពោះនរណាម្នាក់ឡើយ—ទោះគ្មានបំណងចង់បានកិត្តិយស ក៏ព្រះអង្គផ្តល់កិត្តិយសដល់គេគ្រប់គ្នា។
Verse 38
न माता न पिता तस्य न भार्या न सुतादय: । नात्मीयो न परश्चापि न देहो जन्म एव च ॥ ३८ ॥
ព្រះអង្គមិនមានមាតា មិនមានបិតា មិនមានភរិយា មិនមានកូន ឬញាតិទេ។ គ្មានអ្នកណាជាសាច់ញាតិព្រះអង្គ ហើយក៏គ្មានអ្នកណាជាអ្នកចម្លែកចំពោះព្រះអង្គដែរ; ព្រះអង្គគ្មានកាយវត្ថុ និងគ្មានកំណើត។
Verse 39
न चास्य कर्म वा लोके सदसन्मिश्रयोनिषु । क्रीडार्थं सोऽपि साधूनां परित्राणाय कल्पते ॥ ३९ ॥
ក្នុងលោកនេះ ព្រះអង្គមិនមានកម្មណាមួយដែលបង្ខំឲ្យព្រះអង្គកើតក្នុងយោនីសុទ្ធ អសុទ្ធ ឬលាយឡំទេ។ ទោះយ៉ាងណា ដើម្បីរីករាយក្នុងលីឡា និងដើម្បីសង្គ្រោះសាធុ-ភក្តា ព្រះអង្គបានបង្ហាញព្រះអង្គ។
Verse 40
सत्त्वं रजस्तम इति भजते निर्गुणो गुणान् । क्रीडन्नतीतोऽपि गुणै: सृजत्यवति हन्त्यज: ॥ ४० ॥
ទោះបីព្រះអង្គលើសពីគុណទាំងបី—សត្តវៈ រាជសៈ តមសៈ—ព្រះអម្ចាស់និរគុណក៏ទទួលយកការភ្ជាប់ជាមួយវា ដោយលីឡា។ ដូច្នេះ ព្រះអង្គអជ (មិនកើត) ប្រើគុណទាំងនេះដើម្បីបង្កើត ថែរក្សា និងបំផ្លាញ។
Verse 41
यथा भ्रमरिकादृष्ट्या भ्राम्यतीव महीयते । चित्ते कर्तरि तत्रात्मा कर्तेवाहंधिया स्मृत: ॥ ४१ ॥
ដូចមនុស្សដែលកំពុងវិលហើយយល់ថាផែនដីកំពុងវិលដែរ អ្នកដែលត្រូវអហង្គារ (អត្តាខ្លួនក្លែង) ប៉ះពាល់ ក៏គិតថាខ្លួនជាអ្នកធ្វើ ទោះបីជាការពិតមានតែចិត្តប៉ុណ្ណោះដែលកំពុងធ្វើសកម្មភាព។
Verse 42
युवयोरेव नैवायमात्मजो भगवान् हरि: । सर्वेषामात्मजो ह्यात्मा पिता माता स ईश्वर: ॥ ४२ ॥
ព្រះហរិ (ភគវាន) មិនមែនជាកូនរបស់អ្នកទាំងពីរតែប៉ុណ្ណោះទេ។ ព្រះអង្គជាព្រះអម្ចាស់—ជាកូនរបស់សព្វសត្វ ជាអាត្មានៃសព្វសត្វ ហើយជាបិតា និងមាតារបស់ទាំងអស់ផងដែរ។
Verse 43
दृष्टं श्रुतं भूतभवद् भविष्यत् स्थास्नुश्चरिष्णुर्महदल्पकं च । विनाच्युताद् वस्तु तरां न वाच्यं स एव सर्वं परमात्मभूत: ॥ ४३ ॥
គ្មានអ្វីអាចនិយាយថាមានដោយឡែកពីព្រះអច្យុតៈ—អ្វីដែលបានឃើញ ឬបានឮ អតីត‑បច្ចុប្បន្ន‑អនាគត ទាំងចលនា‑អចលនា ទាំងធំ‑តូច។ ព្រះองค์ជាសព្វសារពើ ព្រោះព្រះองค์ជាពរមាត្មា។
Verse 44
एवं निशा सा ब्रुवतोर्व्यतीता नन्दस्य कृष्णानुचरस्य राजन् । गोप्य: समुत्थाय निरूप्य दीपान् वास्तून् समभ्यर्च्य दधीन्यमन्थन् ॥ ४४ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ខណៈទូតរបស់ព្រះក្រឹṣṇa កំពុងនិយាយជាមួយនន្ទៈ យប់នោះក៏កន្លងផុត។ នារីគោបាល (គោពី) ក្រោកឡើង បំភ្លឺចង្កៀង បូជាទេវតាប្រចាំផ្ទះ ហើយចាប់ផ្តើមកូរទឹកដោះជូរ ដើម្បីធ្វើប៊ឺ។
Verse 45
ता दीपदीप्तैर्मणिभिर्विरेजू रज्जूर्विकर्षद्भुजकङ्कणस्रज: । चलन्नितम्बस्तनहारकुण्डल- त्विषत्कपोलारुणकुङ्कुमानना: ॥ ४५ ॥
ពេលពួកនាងទាញខ្សែមាត់ទឹកដោះដោយដៃដែលពាក់កងដៃ នារីវ្រាជៈភ្លឺរលោងដោយអលង្ការមណីដែលឆ្លុះពន្លឺចង្កៀង។ ត្រគាក ទ្រូង ខ្សែក និងក្រវិលរវើរវាយ ហើយមុខដែលលាបកុងគុមពណ៌ក្រហមភ្លឺចែងចាំងដោយពន្លឺក្រវិលឆ្លុះលើថ្ពាល់។
Verse 46
उद्गायतीनामरविन्दलोचनं व्रजाङ्गनानां दिवमस्पृशद् ध्वनि: । दध्नश्च निर्मन्थनशब्दमिश्रितो निरस्यते येन दिशाममङ्गलम् ॥ ४६ ॥
នារីវ្រាជៈច្រៀងសរសើរព្រះក្រឹṣṇa ព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូក ដោយសំឡេងខ្លាំង។ បទចម្រៀងរបស់ពួកនាងលាយជាមួយសំឡេងកូរទឹកដោះជូរ ឡើងដល់មេឃ ហើយបំបាត់អមង្គលគ្រប់ទិស។
Verse 47
भगवत्युदिते सूर्ये नन्दद्वारि व्रजौकस: । दृष्ट्वा रथं शातकौम्भं कस्यायमिति चाब्रुवन् ॥ ४७ ॥
ពេលព្រះអាទិត្យដ៏ទេវភាពរះឡើង ប្រជាជនវ្រាជៈឃើញរទេះមាសនៅមុខទ្វាររបស់នន្ទមហារាជ ហើយសួរថា «របស់អ្នកណា?»
Verse 48
अक्रूर आगत: किं वा य: कंसस्यार्थसाधक: । येन नीतो मधुपुरीं कृष्ण: कमललोचन: ॥ ४८ ॥
តើអក្រូរ៉ាបានត្រឡប់មកវិញឬ? គាត់នោះហើយដែលបំពេញបំណងកংস ដោយនាំព្រះក្រឹស្ណៈភ្នែកដូចផ្កាឈូកទៅកាន់មធុបុរី (មថុរា)។
Verse 49
किं साधयिष्यत्यस्माभिर्भर्तु: प्रीतस्य निष्कृतिम् । तत: स्त्रीणां वदन्तीनामुद्धवोऽगात् कृताह्निक: ॥ ४९ ॥
គាត់នឹងធ្វើអ្វីជាមួយយើង? តើដោយពេញចិត្តក្នុងការបម្រើម្ចាស់របស់គាត់ គាត់នឹងយកសាច់របស់យើងទៅធ្វើបិណ្ឌ និងទឹកបូជាសម្រាប់ពិធីស្រាទ្ធឬ? ខណៈស្ត្រីៗនិយាយដូច្នេះ ឧទ្ធវៈបានមកដល់ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់កិច្ចព្រឹក។
Kṛṣṇa sends Uddhava to nourish and stabilize Vraja-bhakti in separation: to honor Nanda-Yaśodā, and to sustain the gopīs whose lives depend on remembrance and His promise to return. The chapter shows that divine “absence” intensifies exclusive surrender, and that the Lord protects devotees not only by physical rescue but by preserving their inner life through message and remembrance (smaraṇa).
Kṛṣṇa states the gopīs have abandoned everything—bodily concerns, worldly happiness, and even duties aimed at future reward—because their minds and lives are absorbed in Him (vv.4–6). Theologically, this depicts ananyā-bhakti (exclusive devotion), where Kṛṣṇa becomes their very Self (ātman), illustrating the Bhagavata’s ideal of bhakti surpassing ritual merit as the direct path to the Supreme Shelter.
Uddhava is Kṛṣṇa’s beloved friend and the Vṛṣṇis’ foremost counselor, described as supremely intelligent and a direct disciple of Bṛhaspati (v.1). His qualification combines intimacy (sakhya) with scriptural discernment (jñāna), enabling him to convey both consolation and siddhānta—yet his encounter with Vraja will also reveal the limits of intellectual excellence before pure prema.
Nanda’s questions externalize Vraja’s theology of relationship: Kṛṣṇa is not approached primarily as cosmic ruler but as beloved child and protector. His remembrance becomes the measure of reality for the devotees. The repeated recollection of Kṛṣṇa’s rescues and playful glances shows smaraṇa transforming ordinary life into continuous worship and demonstrates poṣaṇa as emotional and existential protection.
Uddhava presents Kṛṣṇa as unborn, beyond the guṇas, without material kinship or obligation, yet voluntarily manifesting for līlā and to deliver devotees (vv.37–40). He states Kṛṣṇa is the Self of all and nothing exists independent of Him (vv.42–43). This preserves both truths: Kṛṣṇa is the Absolute (tattva) and the intimate beloved (rasa), with His humanlike form serving compassion and play rather than limitation.
The butter-churning scene (vv.44–46) depicts bhakti embedded in daily rhythms: domestic work becomes kīrtana, and sound (nāma/glorification) is portrayed as purifying the directions. Literarily, it transitions from Nanda’s private grief to the collective mood of Vraja’s women, preparing the next episode where the gopīs respond to the messenger and intensify the theology of separation.