Adhyaya 12
Lord Śiva Bewildered by Mohinī (Viṣṇu’s Yoga-māyā and the Limits of Ascetic Power)
បន្ទាប់ពីទេវតាទទួលអម្រឹតដោយរូបមោហិនីរបស់ព្រះវិṣṇu ក្រោយការកូរព្រៃសមុទ្រ សុកទេវបន្តនិទានថា ព្រះសិវៈប្រាថ្នាចង់ឃើញរូបអស្ចារ្យនោះ។ ព្រះសិវៈជាមួយអុមា និងគណៈរបស់ទ្រង់ ទៅជួបមធុសូទនៈ ហើយសរសើរព្រះវិṣṇuថាជាមូលហេតុអធិឋានលើសវត្ថុ ជាឯកភាពនៃហេតុ និងផល និងថាការបកស្រាយទស្សនៈផ្នែកៗ (វេដាន្ត មីមាំសា សាំងខ្យា បាតញ្ជល បញ្ចរាត្រ) មិនពេញលេញ ប្រសិនបើមិនទទួលស្គាល់ភគវាន។ ព្រះវិṣṇuយល់ព្រម ហើយបង្ហាញមោហិនីក្នុងព្រៃ សម្រស់របស់នាងរំញោចព្រះសិវៈ ឲ្យដេញតាម រហូតត្រូវមាយាគ្រប់គ្រង និងបញ្ចេញវីర్యៈ ដែលក្រោយមកនិយាយថាក្លាយជាអណ្តូងមាស និងប្រាក់។ ពេលមាយាបញ្ចប់ ព្រះសិវៈស្ដារស្មារតី ទទួលស្គាល់ឥទ្ធិពលសក្តិអសមមូលរបស់ព្រះវិṣṇu ហើយត្រូវសរសើរចំពោះការស្ថិតស្ថេរ។ ព្រះវិṣṇuត្រឡប់ទៅរូបដើម ព្រះសិវៈត្រឡប់កៃលាស ហើយបង្រៀនភវានីអំពីអំណាចមាយារបស់ព្រះអម្ចាស់។ ជំពូកបញ្ចប់ដោយបញ្ជាក់ថា ការស្តាប់លីឡាទាំងនេះបំផ្លាញទុក្ខ និងនាំទៅកាន់ស្មរណៈដោយការគោរព។
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच वृषध्वजो निशम्येदं योषिद्रूपेण दानवान् । मोहयित्वा सुरगणान्हरि: सोममपाययत् ॥ १ ॥ वृषमारुह्य गिरिश: सर्वभूतगणैर्वृत: । सह देव्या ययौ द्रष्टुं यत्रास्ते मधुसूदन: ॥ २ ॥
ស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បាននិយាយថា—ព្រះហរិ ជាព្រះបុគ្គលភាពដ៏អធិឋាន បានយករូបស្ត្រី ដើម្បីមោហិតដានវៈ ហើយអនុញ្ញាតឲ្យពួកទេវតាផឹកអម្រឹត។ ព្រះសិវៈអ្នកមានទង់សញ្ញាគោ (វೃಷធ្វជ) ពេលបានឮលីឡានេះ ក៏ជិះលើគោ ដោយមានក្រុមភូតព័ទ្ធជុំវិញ ហើយទៅជាមួយទេវី ឧមា ទៅកន្លែងដែលមធុសូទនៈស្ថិត ដើម្បីទស្សនារូបស្ត្រីនោះ។
Verse 2
श्रीबादरायणिरुवाच वृषध्वजो निशम्येदं योषिद्रूपेण दानवान् । मोहयित्वा सुरगणान्हरि: सोममपाययत् ॥ १ ॥ वृषमारुह्य गिरिश: सर्वभूतगणैर्वृत: । सह देव्या ययौ द्रष्टुं यत्रास्ते मधुसूदन: ॥ २ ॥
ស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បាននិយាយថា—ព្រះហរិបានយករូបស្ត្រី មោហិតដានវៈ ហើយអោយពួកទេវតាផឹកអម្រឹត។ ព្រះសិវៈវೃಷធ្វជ ដោយមានក្រុមភូតព័ទ្ធជុំវិញ បានទៅជាមួយទេវី ឧមា ទៅកន្លែងដែលមធុសូទនៈស្ថិត ដើម្បីទស្សនារូបស្ត្រីនោះ។
Verse 3
सभाजितो भगवता सादरं सोमया भव: । सूपविष्ट उवाचेदं प्रतिपूज्य स्मयन्हरिम् ॥ ३ ॥
ព្រះភគវានបានទទួលស្វាគមន៍ភវៈ (ព្រះសិវៈ) និងសោមយា (ឧមា) ដោយកិត្តិយស។ បន្ទាប់ពីអង្គុយស្រួលហើយ ព្រះសិវៈបានបូជាតាមវិធី ហើយញញឹមមើលព្រះហរិ រួចនិយាយដូចតទៅ។
Verse 4
श्रीमहादेव उवाच देवदेव जगद्वयापिञ्जगदीश जगन्मय । सर्वेषामपि भावानां त्वमात्मा हेतुरीश्वर: ॥ ४ ॥
ព្រះមហាទេវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រះជាម្ចាស់លើទេវតាទាំងឡាយ ព្រះអម្ចាស់សព្វវ្យាបី ជាម្ចាស់លោក និងជារូបលោកដោយឥទ្ធិពលសក្តិរបស់ព្រះองค์; ព្រះองค์ជាអាត្មានៃសព្វភាវៈ ជាមូលហេតុ និងបរមេស្វរ។
Verse 5
आद्यन्तावस्य यन्मध्यमिदमन्यदहं बहि: । यतोऽव्ययस्य नैतानि तत् सत्यं ब्रह्म चिद्भवान् ॥ ५ ॥
ការចាប់ផ្តើម-បញ្ចប់ កណ្ដាល ភាពបង្ហាញ-មិនបង្ហាញ អហង្គារ និងការពង្រីកទាំងមូលនៃលោក សុទ្ធតែចេញពីព្រះองค์; ប៉ុន្តែព្រះองค์ជាសច្ចៈអវ្យយ ជាព្រះព្រហ្មន៍ខ្ពស់បំផុតជាចិត្តសុទ្ធ ដូច្នេះ កំណើត និងមរណៈមិនមានក្នុងព្រះองค์។
Verse 6
तवैव चरणाम्भोजं श्रेयस्कामा निराशिष: । विसृज्योभयत: सङ्गं मुनय: समुपासते ॥ ६ ॥
មុនីអ្នកប្រាថ្នាស្រេយស៍ខ្ពស់បំផុត ដោយគ្មានបំណងផល ប្រលែងការចងភ្ជាប់ទាំងលោកិយ និងសួគ៌ិយ ហើយគោរពបូជាព្រះបាទដូចផ្កាឈូករបស់ព្រះองค์ជានិច្ច។
Verse 7
त्वं ब्रह्म पूर्णममृतं विगुणं विशोक- मानन्दमात्रमविकारमनन्यदन्यत् । विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमाना- मात्मेश्वरश्च तदपेक्षतयानपेक्ष: ॥ ७ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់! ព្រះองค์ជាព្រះព្រហ្មន៍ខ្ពស់បំផុត ពេញលេញ អមតៈ លើសគុណទាំងបី គ្មានទុក្ខ ជាសុភមង្គលសុទ្ធ និងមិនប្រែប្រួល។ ព្រះองค์ជាមូលហេតុនៃការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយបាត់ ជាអីស្វរៈក្នុងចិត្តសត្វទាំងឡាយ; សព្វជីវិតពឹងផ្អែកលើព្រះองค์ ប៉ុន្តែព្រះองค์ស្ថិតក្នុងសេរីភាពជានិច្ច។
Verse 8
एकस्त्वमेव सदसद्द्वयमद्वयं च स्वर्णं कृताकृतमिवेह न वस्तुभेद: । अज्ञानतस्त्वयि जनैर्विहितो विकल्पो यस्माद् गुणव्यतिकरो निरुपाधिकस्य ॥ ८ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់! ទោះបីហេតុ និងផល សត់ និងអសត់ មើលទៅដូចពីរ ក៏ព្រះองค์ជាអទ្វយតែមួយ; ដូចមាសក្នុងគ្រឿងអលង្ការ និងមាសក្នុងរ៉ែមិនខុសគ្នា។ ដោយអវិទ្យា មនុស្សក្លែងបង្កើតភាពទ្វេក្នុងព្រះองค์; ព្រះองค์សុទ្ធសាធគ្មានលក្ខខណ្ឌ ហើយលោកនេះជាផលនៃគុណលើសលោករបស់ព្រះองค์។
Verse 9
त्वां ब्रह्म केचिदवयन्त्युत धर्ममेकेएके परं सदसतो: पुरुषं परेशम् । अन्येऽवयन्ति नवशक्तियुतं परं त्वांकेचिन्महापुरुषमव्ययमात्मतन्त्रम् ॥ ९ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ អ្នកវេដាន្តខ្លះយល់ថាព្រះองค์ជាប្រាហ្មណ៍និរគុណ; អ្នកមីមាំសកយល់ថាព្រះองค์ជារូបធម៌។ អ្នកសាំងខ្យៈយល់ថាព្រះองค์ជាបុរសបរម ដែលលើសពីប្រក្រឹតិ និងបុរុស ហើយជាអធិបតីសូម្បីតែទេវតា។ អ្នកបញ្ចរាត្រាបូជាព្រះองค์ថាមាន៩សក្តិ, និងអ្នកយោគីតាមបតញ្ញលីយល់ថាព្រះองค์ជាព្រះភគវានបរម ស្វ័យតន្ត្រ អវ្យយ គ្មានអ្នកស្មើឬលើស។
Verse 10
नाहं परायुर्ऋषयो न मरीचिमुख्याजानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसर्गा: । यन्मायया मुषितचेतस ईश दैत्य-मर्त्यादय: किमुत शश्वदभद्रवृत्ता: ॥ १० ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ ទោះបីខ្ញុំជាឥន្ទ្រ ក៏ដោយ និងព្រះព្រហ្មា ព្រមទាំងឥសីធំៗដូចជាមរីចិ—ដែលកើតពីសត្ត្វគុណ—ក៏មិនអាចដឹងអំពីអាថ៌កំបាំងនៃសೃષ્ટិដែលព្រះองค์បានបង្កើតឡើយ។ មាយារបស់ព្រះองค์បានបំបាំងចិត្តរបស់យើង; ចុះដៃត្យ មនុស្ស និងអ្នកដទៃដែលស្ថិតក្នុងរាជ‑តមោគុណ មានអាកប្បកិរិយាអសុភជានិច្ច នឹងដឹងព្រះองค์ដូចម្តេច?
Verse 11
स त्वं समीहितमद: स्थितिजन्मनाशंभूतेहितं च जगतो भवबन्धमोक्षौ । वायुर्यथा विशति खं च चराचराख्यंसर्वं तदात्मकतयावगमोऽवरुन्त्से ॥ ११ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ ព្រះองค์ជាចំណេះដឹងបរមាដែលមានរូប; ព្រះองค์ដឹងអំពីការចាប់ផ្តើម ការរក្សា និងការបញ្ចប់នៃសೃષ્ટិ និងដឹងអំពីការខិតខំទាំងឡាយរបស់ជីវៈ ដែលធ្វើឲ្យពួកគេជាប់ក្នុងភវបន្ធន៍ ឬបានមោក្ខ។ ដូចខ្យល់ចូលទៅក្នុងមេឃធំទូលាយ ហើយចូលទៅក្នុងរាងកាយនៃសត្វចល និងអចលទាំងអស់ ព្រះองค์ស្ថិតនៅគ្រប់ទីកន្លែង ដូច្នេះព្រះองค์ជាអ្នកដឹងគ្រប់យ៉ាង។
Verse 12
अवतारा मया दृष्टा रममाणस्य ते गुणै: । सोऽहं तद्द्रष्टुमिच्छामि यत् ते योषिद्वपुर्धृतम् ॥ १२ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ ខ្ញុំបានឃើញអវតារជាច្រើនដែលព្រះองค์បានបង្ហាញ ដោយព្រះองค์រីករាយក្នុងគុណទិព្វរបស់ព្រះองค์។ ឥឡូវនេះព្រះองค์បានកាន់យករាងជាស្ត្រី ខ្ញុំក៏ប្រាថ្នាចង់ឃើញរূপនោះដែរ។
Verse 13
येन सम्मोहिता दैत्या: पायिताश्चामृतं सुरा: । तद् दिदृक्षव आयाता: परं कौतूहलं हि न: ॥ १३ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ ពួកយើងមកទីនេះដោយប្រាថ្នាចង់ឃើញរূপនោះ ដែលព្រះองค์បានប្រើដើម្បីមោហិតដៃត្យឲ្យលង់លួងទាំងស្រុង ហើយដោយហេតុនោះទេវតាបានផឹកអម្រឹត។ យើងមានក្តីកោតកង្វល់ចង់ដឹងយ៉ាងខ្លាំង; ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ឃើញរূপនោះយ៉ាងក្រៃលែង។
Verse 14
श्रीशुक उवाच एवमभ्यर्थितो विष्णुर्भगवान् शूलपाणिना । प्रहस्य भावगम्भीरं गिरिशं प्रत्यभाषत ॥ १४ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ពេលព្រះវិស្ណុ ត្រូវព្រះសិវៈអ្នកកាន់ត្រីសូល អង្វរដូច្នេះ ព្រះองค์ញញឹមដោយភាពស្ងប់ស្ងាត់ជ្រាលជ្រៅ ហើយឆ្លើយទៅកាន់គិរីស។
Verse 15
श्रीभगवानुवाच कौतूहलाय दैत्यानां योषिद्वेषो मया धृत: । पश्यता सुरकार्याणि गते पीयूषभाजने ॥ १५ ॥
ព្រះបរមបុរសមានព្រះបន្ទូលថា៖ ពេលអសុរៈលួចយកក្រឡអម្រឹតទៅ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ទេវតា ខ្ញុំបានយករូបស្ត្រីស្រស់ស្អាត ដើម្បីបោកបញ្ឆោត និងធ្វើឲ្យពួកគេវង្វេង។
Verse 16
तत्तेऽहं दर्शयिष्यामि दिदृक्षो: सुरसत्तम । कामिनां बहु मन्तव्यं सङ्कल्पप्रभवोदयम् ॥ १६ ॥
ឱ សុរសត្តម! ព្រោះអ្នកប្រាថ្នាចង់ឃើញ ខ្ញុំនឹងបង្ហាញរូបរបស់ខ្ញុំ ដែលអ្នកលង់កាមស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង; ព្រោះការកើតឡើងនៃកាមកើតពីសេចក្តីសង្កల్ప។
Verse 17
श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । सर्वतश्चारयंश्चक्षुर्भव आस्ते सहोमया ॥ १७ ॥
ព្រះស្រីសុកទេវ បន្តថា៖ បន្ទាប់ពីមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ ព្រះវិស្ណុបានអន្តរធានទៅភ្លាមៗនៅទីនោះ។ ព្រះសិវៈនៅជាមួយព្រះអុម៉ា ហើយបង្វិលភ្នែកស្វែងរកព្រះองค์គ្រប់ទិស។
Verse 18
ततो ददर्शोपवने वरस्त्रियंविचित्रपुष्पारुणपल्लवद्रुमे । विक्रीडतीं कन्दुकलीलया लसद्-दुकूलपर्यस्तनितम्बमेखलाम् ॥ १८ ॥
បន្ទាប់មក នៅក្នុងឧទ្យានព្រៃដ៏ស្រស់ស្អាតជិតៗ ដែលពោរពេញដោយដើមឈើមានស្លឹកក្មេងពណ៌ក្រហមផ្កាផ្សេងៗ ព្រះសិវៈបានឃើញស្ត្រីស្រស់ស្អាតម្នាក់កំពុងលេងបាល់; សារីភ្លឺរលោងរបស់នាងរអិលគ្របលើត្រគាក ហើយខ្សែក្រវាត់ចង្កេះក៏ស្រស់ស្អាត។
Verse 19
आवर्तनोद्वर्तनकम्पितस्तन-प्रकृष्टहारोरुभरै: पदे पदे । प्रभज्यमानामिव मध्यतश्चलत्-पदप्रवालं नयतीं ततस्तत: ॥ १९ ॥
ព្រោះបាល់ធ្លាក់ចុះហើយលោតឡើងវិញ ខណៈនាងលេង ទ្រូងរបស់នាងញ័រ។ ដោយទម្ងន់ទ្រូង និងកម្រងផ្កាដ៏ធ្ងន់ រាល់ជំហានចង្កេះរបស់នាងហាក់ដូចជាចង់បាក់។ ជើងទន់ពណ៌ក្រហមដូចផ្កាថ្មរបស់នាងរវើរវាយទៅមក។
Verse 20
दिक्षु भ्रमत्कन्दुकचापलैर्भृशंप्रोद्विग्नतारायतलोललोचनाम् । स्वकर्णविभ्राजितकुण्डलोल्लसत्-कपोलनीलालकमण्डिताननाम् ॥ २० ॥
ដោយសារបាល់លោតវង្វេងទៅគ្រប់ទិស ភ្នែកធំស្រស់ស្អាតរបស់នាងក៏រវើរវាយមើលតាមយ៉ាងខ្លាំង។ ក្រវិលភ្លឺចែងចាំងនៅត្រចៀកតុបតែងថ្ពាល់ភ្លឺរលោង ហើយសក់ពណ៌ខ្មៅខៀវដែលរាយលើមុខធ្វើឲ្យនាងកាន់តែស្រស់ស្អាត។
Verse 21
श्लथद् दुकूलं कबरीं च विच्युतांसन्नह्यतीं वामकरेण वल्गुना । विनिघ्नतीमन्यकरेण कन्दुकंविमोहयन्तीं जगदात्ममायया ॥ २१ ॥
ពេលនាងលេងបាល់ សំពត់របស់នាងរលុង ហើយសក់ក៏រលាយចេញពីក្បាល។ នាងព្យាយាមចងសក់ដោយដៃឆ្វេងដ៏ស្រស់ស្អាត ខណៈពេលដូចគ្នានោះ នាងក៏វាយបាល់ដោយដៃស្តាំ។ ដោយមាយាខាងក្នុងរបស់ព្រះអម្ចាស់—អាត្មានៃលោក—ទ្រង់បានធ្វើឲ្យសត្វលោកទាំងអស់ត្រូវមន្តស្នេហ៍។
Verse 22
तां वीक्ष्य देव इति कन्दुकलीलयेषद्-व्रीडास्फुटस्मितविसृष्टकटाक्षमुष्ट: । स्त्रीप्रेक्षणप्रतिसमीक्षणविह्वलात्मानात्मानमन्तिक उमां स्वगणांश्च वेद ॥ २२ ॥
ពេលព្រះសង្ករ (សិវៈ) ទតឃើញនាងលេងបាល់ នាងខ្លះៗក៏សម្លឹងមកទ្រង់ដោយស្នាមញញឹមស្រាលៗព្រោះអៀន។ ក្នុងការសម្លឹងមើលគ្នាទៅវិញទៅមក នឹកសិវៈក៏រវើរវាយ ដល់ថ្នាក់ភ្លេចទាំងខ្លួនឯង ភ្លេចអុម៉ា—ភរិយាស្រស់ស្អាត—និងភ្លេចពួកគណៈដែលនៅជិត។
Verse 23
तस्या: कराग्रात् स तु कन्दुको यदागतो विदूरं तमनुव्रजत्स्त्रिया: । वास: ससूत्रं लघु मारुतोऽहरद्भवस्य देवस्य किलानुपश्यत: ॥ २३ ॥
ពេលបាល់លោតចេញពីចុងដៃនាងទៅធ្លាក់ឆ្ងាយ នាងក៏ដើរតាមវា។ ប៉ុន្តែខណៈព្រះភវៈ (សិវៈ) កំពុងទតឃើញ ខ្យល់ស្រាលមួយបានផាត់យកសម្លៀកបំពាក់ស្តើង និងខ្សែក្រវាត់ខ្សែសូត្ររបស់នាងទៅភ្លាមៗ។
Verse 24
एवं तां रुचिरापाङ्गीं दर्शनीयां मनोरमाम् । दृष्ट्वा तस्यां मनश्चक्रे विषज्जन्त्यां भव: किल ॥ २४ ॥
ដូច្នេះ ព្រះសិវៈបានឃើញនារីដែលមានចក្ខុបាយស្រស់ស្អាត រូបរាងគួរឲ្យទស្សនា និងគួរឲ្យចិត្តរីករាយ; នាងក៏មើលមកព្រះអង្គដែរ។ ព្រះសិវៈគិតថា នាងកំពុងលង់ស្នេហ៍លើព្រះអង្គ ដូច្នេះចិត្តព្រះអង្គក៏ត្រូវទាក់ទាញខ្លាំងចំពោះនាង។
Verse 25
तयापहृतविज्ञानस्तत्कृतस्मरविह्वल: । भवान्या अपि पश्यन्त्या गतह्रीस्तत्पदं ययौ ॥ २५ ॥
ដោយសារនារីនោះ ប្រាជ្ញាវិចារណរបស់ព្រះសិវៈត្រូវបានលួចយក ហើយព្រះអង្គក៏រងការរំភើបដោយកាមរាគៈ។ ទោះបីព្រះភវានីកំពុងមើលឃើញក៏ដោយ ព្រះសិវៈបានបោះបង់អៀនខ្មាស់ ហើយចូលទៅរកនាង។
Verse 26
सा तमायान्तमालोक्य विवस्त्रा व्रीडिता भृशम् । निलीयमाना वृक्षेषु हसन्ती नान्वतिष्ठत ॥ २६ ॥
នារីស្រស់ស្អាតនោះកំពុងអាក្រាតកាយរួចហើយ។ ពេលនាងឃើញព្រះសិវៈកំពុងមកជិត នាងអៀនខ្លាំងណាស់។ នាងញញឹមទៅផង លាក់ខ្លួនក្នុងចំណោមដើមឈើទៅផង ហើយមិនឈរនៅកន្លែងតែមួយទេ។
Verse 27
तामन्वगच्छद् भगवान् भव: प्रमुषितेन्द्रिय: । कामस्य च वशं नीत: करेणुमिव यूथप: ॥ २७ ॥
ដោយអារម្មណ៍ទាំងឡាយត្រូវរំញ័រ ព្រះភវៈ (ព្រះសិវៈ) ត្រូវកាមរាគៈគ្រប់គ្រង ហើយចាប់ផ្តើមតាមនាង ដូចដំរីឈ្មោលដែលមានកាមតាមដំរីញី។
Verse 28
सोऽनुव्रज्यातिवेगेन गृहीत्वानिच्छतीं स्त्रियम् । केशबन्ध उपानीय बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ २८ ॥
បន្ទាប់ពីតាមនាងដោយល្បឿនយ៉ាងខ្លាំង ព្រះសិវៈបានចាប់នារីដែលមិនពេញចិត្តនោះតាមខ្សែសក់ ហើយទាញមកជិតព្រះអង្គ; បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានឱបនាងដោយដៃទាំងពីរ។
Verse 29
सोपगूढा भगवता करिणा करिणी यथा । इतस्तत: प्रसर्पन्ती विप्रकीर्णशिरोरुहा ॥ २९ ॥ आत्मानं मोचयित्वाङ्ग सुरर्षभभुजान्तरात् । प्राद्रवत्सा पृथुश्रोणी माया देवविनिर्मिता ॥ ३० ॥
ដូចដំរីឈ្មោលឱបដំរីញី ព្រះសិវៈជាព្រះភគវានបានឱបនាង; សក់រលុងរបស់នាងធ្វើឲ្យនាងរមួលទៅមកដូចពស់ញី។
Verse 30
सोपगूढा भगवता करिणा करिणी यथा । इतस्तत: प्रसर्पन्ती विप्रकीर्णशिरोरुहा ॥ २९ ॥ आत्मानं मोचयित्वाङ्ग सुरर्षभभुजान्तरात् । प्राद्रवत्सा पृथुश्रोणी माया देवविनिर्मिता ॥ ३० ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ នារីដែលមានត្រគាកធំខ្ពស់នោះ គឺជាយោគមាយាដែលព្រះបរមបុរសបានបង្ហាញ។ នាងបានរួចខ្លួនពីអោបក្រសោបស្នេហារបស់ព្រះសិវៈ ហើយរត់ចេញទៅ។
Verse 31
तस्यासौ पदवीं रुद्रो विष्णोरद्भुतकर्मण: । प्रत्यपद्यत कामेन वैरिणेव विनिर्जित: ॥ ३१ ॥
ដូចជាត្រូវសត្រូវក្នុងរូបកាមរាគៈឈ្នះ ព្រះរុទ្រាបានដើរតាមដានផ្លូវរបស់ព្រះវិษ្ណុ អ្នកប្រព្រឹត្តអស្ចារ្យ ដែលបានយករូបម៉ោហិនី។
Verse 32
तस्यानुधावतो रेतश्चस्कन्दामोघरेतस: । शुष्मिणो यूथपस्येव वासितामनुधावत: ॥ ३२ ॥
ដូចដំរីឈ្មោលឆ្កួតមាត់ដេញតាមដំរីញីដែលអាចមានផ្ទៃពោះ ព្រះសិវៈដ៏មានអំណាចបានដេញតាមនារីស្រស់ស្អាតនោះ ហើយទឹកកាមអមោឃៈរបស់ព្រះអង្គបានស្រក់ចេញ។
Verse 33
यत्र यत्रापतन्मह्यां रेतस्तस्य महात्मन: । तानि रूप्यस्य हेम्नश्च क्षेत्राण्यासन्महीपते ॥ ३३ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ កន្លែងណាក៏ដោយលើផ្ទៃផែនដីដែលទឹកកាមរបស់ព្រះសិវៈមហាត្មាបានធ្លាក់ចុះ នៅទីនោះៗ ក្រោយមកបានក្លាយជាអណ្តូងរ៉ែមាស និងប្រាក់។
Verse 34
सरित्सर:सु शैलेषु वनेषूपवनेषु च । यत्र क्व चासन्नृषयस्तत्र सन्निहितो हर: ॥ ३४ ॥
ដោយតាមដានម៉ោហិនី ព្រះសិវៈបានទៅគ្រប់ទីកន្លែង—តាមមាត់ទន្លេ និងបឹង ជិតភ្នំ ក្នុងព្រៃ និងសួនច្បារ; កន្លែងណាដែលមានឥសីធំៗស្នាក់នៅ កន្លែងនោះព្រះហរៈ (សិវៈ) ក៏ស្និទ្ធស្នាលស្ថិតនៅ។
Verse 35
स्कन्ने रेतसि सोऽपश्यदात्मानं देवमायया । जडीकृतं नृपश्रेष्ठ सन्न्यवर्तत कश्मलात् ॥ ३५ ॥
ឱ មហារាជ បរិក្សិត! ពេលព្រះសិវៈបានបញ្ចេញវីរយៈ (ទឹកកាម) រួចសព្វគ្រប់ ទើបព្រះអង្គឃើញថា ព្រះអង្គត្រូវបានបោកបញ្ឆោតដោយទេវមាយា ដែលព្រះបុគ្គលភាពដ៏អធិឋានខ្ពស់បំផុតបានបង្កើត។ ដូច្នេះព្រះអង្គបានទប់ចិត្ត ហើយមិនតាមមាយាទៀតឡើយ។
Verse 36
अथावगतमाहात्म्य आत्मनो जगदात्मन: । अपरिज्ञेयवीर्यस्य न मेने तदुहाद्भुतम् ॥ ३६ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះសិវៈបានយល់ដឹងអំពីស្ថានភាពរបស់ព្រះអង្គ និងអំពីមហិមារបស់ព្រះអាត្មានៃលោក—ព្រះបុគ្គលភាពដ៏អធិឋានខ្ពស់បំផុត ដែលមានអานุភាពមិនអាចវាស់វែង។ ដោយបានយល់ដូច្នេះ ព្រះអង្គមិនភ្ញាក់ផ្អើលឡើយចំពោះលីឡាអស្ចារ្យដែលព្រះវិṣṇុបានប្រព្រឹត្តលើព្រះអង្គ។
Verse 37
तमविक्लवमव्रीडमालक्ष्य मधुसूदन: । उवाच परमप्रीतो बिभ्रत्स्वां पौरुषीं तनुम् ॥ ३७ ॥
ព្រះមធុសូទន (វិṣṇុ) បានឃើញព្រះសិវៈស្ងប់ស្ងាត់ និងមិនអៀនខ្មាស ទើបព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យយ៉ាងខ្លាំង។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានត្រឡប់ទៅកាន់រូបដើម (រូបបុរស) របស់ព្រះអង្គ ហើយមានព្រះបន្ទូលដូចតទៅ។
Verse 38
श्रीभगवानुवाच दिष्टया त्वं विबुधश्रेष्ठ स्वां निष्ठामात्मना स्थित: । यन्मे स्त्रीरूपया स्वैरं मोहितोऽप्यङ्ग मायया ॥ ३८ ॥
ព្រះបរមបុគ្គលភាពបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ វិបុធស្រេស្ឋ! ជាមង្គលណាស់ដែលទោះបីអ្នកត្រូវបានមាយារបស់យើង—ដែលយើងបានបង្ហាញជារូបស្ត្រី—ធ្វើឲ្យមោហិតក៏ដោយ អ្នកនៅតែឈរមាំក្នុងនិស្ស័យរបស់ខ្លួនដោយកម្លាំងចិត្ត។ ដូច្នេះ សូមសព្វមង្គលមានដល់អ្នក។
Verse 39
को नु मेऽतितरेन्मायां विषक्तस्त्वदृते पुमान् । तांस्तान्विसृजतीं भावान्दुस्तरामकृतात्मभि: ॥ ३९ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់ សម្ភូ! ក្នុងលោកវត្ថុនេះ ក្រៅពីព្រះអង្គ តើនរណាអាចឆ្លងកាត់មាយារបស់ព្រះអង្គបាន? មនុស្សទូទៅជាប់ចិត្តនឹងសុខអារម្មណ៍ ហើយត្រូវឥទ្ធិពលនោះគ្រប់គ្រង; អំណាចធម្មជាតិវត្ថុពិបាកឆ្លងកាត់សម្រាប់អ្នកមិនសម្របខ្លួន។
Verse 40
सेयं गुणमयी माया न त्वामभिभविष्यति । मया समेता कालेन कालरूपेण भागश: ॥ ४० ॥
មាយាដែលមានបីគុណៈនេះ ដែលសហការជាមួយព្រះអង្គក្នុងការបង្កើត និងបង្ហាញជាកាលៈតាមផ្នែកៗ នឹងមិនអាចបំភាន់ព្រះអង្គបានទៀតឡើយ។
Verse 41
श्रीशुक उवाच एवं भगवता राजन् श्रीवत्साङ्केन सत्कृत: । आमन्त्र्य तं परिक्रम्य सगण: स्वालयं ययौ ॥ ४१ ॥
ស្រីសុកទេវ គោស្វាមី បាននិយាយថា៖ ឱព្រះរាជា! បន្ទាប់ពីត្រូវបានព្រះភគវាន ដែលមានសញ្ញាស្រីវត្សលើទ្រូង សរសើរ និងគោរពយ៉ាងនេះ ព្រះសិវៈបានដើរប្រទក្សិណជុំវិញព្រះអង្គ។ បន្ទាប់មក ក្រោយពេលសុំអនុញ្ញាត ព្រះសិវៈបានត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ព្រះអង្គ គឺកៃលាស ជាមួយបរិវារ។
Verse 42
आत्मांशभूतां तां मायां भवानीं भगवान्भव: । सम्मतामृषिमुख्यानां प्रीत्याचष्टाथ भारत ॥ ४२ ॥
ឱកូនចៅរបស់ភារត! បន្ទាប់មក ព្រះភវៈ (សិវៈ) ដោយសេចក្តីរីករាយ បាននិយាយដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ទៅកាន់ភរិយារបស់ព្រះអង្គ គឺភវានី—ដែលឥស្សីមុខ្យទាំងឡាយទទួលស្គាល់ថាជាមាយា និងជាសក្តិ (អង្គភាគ) របស់ព្រះវិស្ណុ។
Verse 43
अयि व्यपश्यस्त्वमजस्य मायांपरस्य पुंस: परदेवताया: । अहं कलानामृषभोऽपि मुह्येययावशोऽन्ये किमुतास्वतन्त्रा: ॥ ४३ ॥
ព្រះសិវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱទេវី! ឥឡូវនេះ អ្នកបានឃើញមាយារបស់ព្រះបុរសកំពូល អ្នកមិនកើត អម្ចាស់លើសព្វគ្រប់ និងជាព្រះដ៏ខ្ពស់បំផុតហើយ។ ទោះបីខ្ញុំជាមួយក្នុងចំណោមការពង្រីកសំខាន់ៗរបស់ព្រះអង្គ ក៏ខ្ញុំនៅតែត្រូវមាយានោះបំភាន់; ចុះអ្នកដទៃដែលពឹងផ្អែកលើមាយាទាំងស្រុង នឹងត្រូវនិយាយយ៉ាងដូចម្តេច!
Verse 44
यं मामपृच्छस्त्वमुपेत्य योगात्समासहस्रान्त उपारतं वै । स एष साक्षात् पुरुष: पुराणोन यत्र कालो विशते न वेद: ॥ ४४ ॥
នៅពេលខ្ញុំបានបញ្ចប់ការធ្វើសមាធិយោគអស់មួយពាន់ឆ្នាំ អ្នកបានមកសួរថាខ្ញុំកំពុងសមាធិលើអ្នកណា។ ឥឡូវនេះ នេះហើយជាព្រះបុរសបុរាណដ៏អធិឋាន ដែលកាលវេលាមិនអាចចូលដល់ ហើយវេទក៏មិនអាចយល់ដឹងបានពេញលេញ។
Verse 45
श्रीशुक उवाच इति तेऽभिहितस्तात विक्रम: शार्ङ्गधन्वन: । सिन्धोर्निर्मथने येन धृत: पृष्ठे महाचल: ॥ ४५ ॥
ព្រះសុកទេវគោស្វាមីបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះរាជាអើយ! ព្រះអម្ចាស់ដ៏ដូចគ្នានោះឯង ដែលគេហៅថា សារង្គធន្វា បានទ្រភ្នំធំលើខ្នងព្រះអង្គ ក្នុងពេលកូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ។ ខ្ញុំបានពណ៌នាព្រះបារមីរបស់ព្រះអង្គដល់អ្នកហើយ។
Verse 46
एतन्मुहु: कीर्तयतोऽनुशृण्वतो न रिष्यते जातु समुद्यम: क्वचित् । यदुत्तमश्लोकगुणानुवर्णनं समस्तसंसारपरिश्रमापहम् ॥ ४६ ॥
ការខិតខំរបស់អ្នកដែលស្តាប់ ឬសរសើររឿងនេះជានិច្ច មិនដែលឥតផលឡើយ។ ពិតប្រាកដណាស់ ការច្រៀងសរសើរគុណលក្ខណៈរបស់ព្រះអម្ចាស់ «ឧត្តមស្លោក» ជាមធ្យោបាយដើម្បីបំបាត់ទុក្ខលំបាកទាំងអស់ក្នុងសំសារ។
Verse 47
असदविषयमङ्घ्रिं भावगम्यं प्रपन्ना- नमृतममरवर्यानाशयत् सिन्धुमथ्यम् । कपटयुवतिवेषो मोहयन्य: सुरारीं- स्तमहमुपसृतानां कामपूरं नतोऽस्मि ॥ ४७ ॥
ដោយទ្រង់យករូបរាងជាស្ត្រីវ័យក្មេង ហើយធ្វើឲ្យអសុរាមានភាពវង្វេង ព្រះអម្ចាស់បានចែកចាយអម្រឹតដែលកើតពីការកូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ ដល់ទេវតាដែលជាអ្នកស្រឡាញ់ភក្តិរបស់ទ្រង់។ ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះបុគ្គលដ៏អធិឋាននោះ ដែលព្រះបាទលើសលប់ពីវត្ថុអសត់ អាចឈានដល់ដោយភាវៈ និងបំពេញបំណងអ្នកស្រក់ស្រណោះ។
Frequently Asked Questions
Śiva’s request is framed as wonder and theological inquiry: Mohinī is not ordinary beauty but Viṣṇu’s yoga-māyā that accomplished an impossible task—bewildering the asuras and securing amṛta for the devas. Śiva’s desire to witness it highlights that even the greatest devas seek direct darśana of the Lord’s līlā-śakti, and it sets up a teaching moment about māyā’s supremacy under Bhagavān.
The chapter’s point is not Śiva’s “weakness” but Viṣṇu’s limitless potency. Māyā here is explicitly the Lord’s own yoga-māyā; it can overwhelm even elevated beings when the Lord chooses to demonstrate His sovereignty. Śiva’s restoration of composure and his lack of shame underscore his greatness, while the incident establishes that no one surpasses the Lord’s illusory energy without His grace.
Śiva identifies Viṣṇu as Parameśvara beyond material change, the source of manifestation and dissolution, and the inner knower present like air within all beings. He also integrates multiple darśanas—showing how various schools partially apprehend the Supreme—while affirming Bhagavān as the complete reality. This culminates in rejecting a simplistic ‘Brahman true, world false’ reading by asserting the world’s dependence as an effect of the Lord’s real qualities.
Within Purāṇic symbolism, the detail functions as a cosmological etiological note (explaining origins of substances) and as a theological marker: even what is involuntarily emitted by a mahādeva is potent and consequential. It also emphasizes the extraordinary intensity of the Lord’s māyā-display, while keeping the narrative’s focus on Viṣṇu’s supremacy and Śiva’s eventual self-mastery.
The chapter uses sensual description to demonstrate the binding force of kāma under māyā, even for the exalted, thereby warning conditioned beings against complacency. Its resolution is explicitly devotional: recognition of the Lord’s śakti, humility before māyā, and the prescription of śravaṇa-kīrtana as the means to destroy suffering and re-center the mind on Bhagavān rather than sense objects.