Sutra 15

Devanagari script

यदा वा पश्येत् व्यसनी परः प्रकृतिव्यसनं वास्य शेएषप्रकृतिभिरप्रतिकार्यं स्वचक्रपीडिता विरक्ता वास्य प्रकृतयः कर्शिता निरुत्साहाः परस्पराद्वा भिन्नाः शक्या लोभयितुमग्न्युदकव्याधिमरकदुर्भिक्षनिमित्तं क्षीणयुग्यपुरुषनिचयरक्षाविधानः परः इति तदा विगृह्य यायात् ॥ कZ_०७.४.१५ ॥

Transliteration

yadā vā paśyet vyasanī paraḥ prakṛtivyasanaṃ vāsya śeṣaprakṛtibhir apratikāryaṃ svacakrapīḍitā viraktā vāsya prakṛtayaḥ karśitā nirutsāhāḥ parasparād vā bhinnāḥ śakyā lobhayitum agnyudakavyādhimarakadurbhikṣanimittaṃ kṣīṇayugyapuruṣanicayarakṣāvidhānaḥ paraḥ iti tadā vigṛhya yāyāt

Translation

ឬ នៅពេលដែលគាត់ឃើញថាសត្រូវរងគ្រោះមហន្តរាយ—ដល់ថ្នាក់វិបត្តិនៅក្នុងធាតុមួយនៃរដ្ឋសត្រូវ មិនអាចជួសជុលបានដោយធាតុដែលនៅសល់; ថាធាតុផ្សំរបស់សត្រូវត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំដោយរបបរបស់ខ្លួន ធុញទ្រាន់ ស្គមស្គាំង ខ្វះទឹកចិត្ត ឬបែកបាក់គ្នា ហើយអាចទាក់ទាញបានដោយការផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍; ថាសត្រូវខ្សោយដោយភ្លើង ទឹកជំនន់ ជំងឺ រោគរាតត្បាត ឬទុរ្ភិក្ស; និងថាការរៀបចំការពារសត្វដឹកជញ្ជូន បម្រុងកម្លាំងមនុស្ស និងការការពាររបស់សត្រូវត្រូវបានបន្ថយ—នោះគាត់គួរចាប់ផ្តើមសង្គ្រាម និងដង្ហែយោធាចេញដំណើរ។

Word by Word

यदाwhen

वाor / alternatively

पश्येत्should observe / should see

व्यसनीone afflicted by calamities / in vice or distress

परःthe other (enemy/other king)

प्रकृति-व्यसनम्a calamity affecting the state’s constituents

वाor

अस्यof him / of that (enemy)

शेष-प्रकृतिभिःby the remaining constituents (of the state)

अप्रतिकार्यम्irremediable / not capable of being countered

स्व-चक्र-पीडिताःoppressed by their own faction/circle

विरक्ताःdisaffected / alienated

वाor

अस्यof him / his

प्रकृतयःthe constituents (of the state)

कर्शिताःemaciated / exhausted / weakened

निरुत्साहाःspiritless / lacking initiative

परस्परात्from one another / mutually

वाor

भिन्नाःsplit / divided

शक्याःable to be

लोभयितुम्to entice / to bribe / to lure

अग्नि-उदक-व्याधि-मरक-दुर्भिक्ष-निमित्तम्on account of fire, flood/water-disaster, disease, epidemic, or famine

क्षीण-युग्य-पुरुष-निचय-रक्षा-विधानःone whose arrangements for protection and reserves of mobilizable men are depleted

परःthe enemy (king)

इतिthus

तदाthen

विगृह्यhaving undertaken hostility / having attacked

यायात्should go / should march (against him)

Entities Mentioned

enemy king

enemy prakṛtis (state constituents)

FAQs

Which enemy conditions justify immediate marching according to 7.4.15?

Non-remediable crisis in state-elements, disaffection and division among constituents, disaster-driven depletion (fire/flood/disease/epidemic/famine), and weakened logistics/reserves/defenses.

What is the administrative insight about 'prakṛtis' here?

A state collapses when one element fails and the others cannot compensate; this is an actionable intelligence indicator for intervention.