Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 1
Devanagari script
समाहर्ता दुर्गं राष्ट्रं खनिं सेतुं वनं व्रजं वणिक्पथं चावेक्षेत ॥ कZ_०२.६.०१ ॥
Transliteration
samāhartā durgaṃ rāṣṭraṃ khaniṃ setuṃ vanaṃ vrajaṃ vaṇikpathaṃ cāvekṣeta
Translation
មេប្រមូលពន្ធ/មេប្រមូលចំណូល គួរត្រួតពិនិត្យបន្ទាយ ដែនជាតិ/ខេត្តរាជ្យ អណ្តូងរ៉ែ សំណង់ស្រោចស្រព/ទំនប់ ព្រៃឈើ ទីកន្លែងចិញ្ចឹមហ្វូងសត្វ/វាលស្មៅ និងផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម។
Word by Word
समाहर्ताthe samāhartṛ (chief revenue collector)
समाहर्ता:
TypeNoun (agent noun)
Rootसम्-आ-हृ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कर्तृवाचक (कर्तरि तृच्/तृन्-प्रत्ययार्थक ‘-तृ’), ‘collector/receiver’
दुर्गम्the fort
दुर्गम्:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
राष्ट्रम्the realm (territory)
राष्ट्रम्:
TypeNoun
Rootराष्ट्र
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
खनिम्the mine
खनिम्:
TypeNoun
Rootखनि
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
सेतुम्the dam/embankment (irrigation work)
सेतुम्:
TypeNoun
Rootसेतु
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
वनम्the forest
वनम्:
TypeNoun
Rootवन
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
व्रजम्the cattle-pen / pastoral settlement
व्रजम्:
TypeNoun
Rootव्रज
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म
वणिक्पथम्the merchants’ route (trade route)
वणिक्पथम्:
TypeNoun (compound)
Rootपथ
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; समासः ‘वणिक् + पथ’ = वणिजां पथः; कर्म
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अवेक्षेतshould inspect / should oversee
अवेक्षेत:
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष्
Formलोट् (आज्ञार्थे) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; विधिलिङ्गार्थे ‘should inspect/oversee’
Entities Mentioned
S
samāhartṛ (collector-general)F
fort administrationP
provincial economyM
minesI
irrigation worksF
forestsP
pastoral assetsT
trade routesFAQs
Because state revenue depends on securing strategic assets and productive systems; inspection links fiscal administration to territorial control, resource governance, and commerce protection.