Adhyaya 1
សៀវភៅ 9.1 រៀបចំណាត់ថ្នាក់ «យន្តការនៃជ័យជម្នះ» ដោយកែសម្រួលភាពរ៉ូមែនទិកនៃវីរភាពឲ្យត្រូវនឹងភាពពិតនៃធនធាន ហើយលើក «ការពិគ្រោះយោបល់» ឲ្យជាអំណាចខ្ពស់បំផុត ដែលអាចបម្លែងមធ្យោបាយណាមួយឲ្យក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ ទស្សនៈរបស់អាចារ្យ៖ utsāha (ភាពក្លាហាន/ការចាប់ផ្តើមដែលបានហ្វឹកហាត់) អាចឈ្នះ prabhāva ដែលលើសលប់ ហើយធ្វើឲ្យ daṇḍa តូចក៏មានប្រសិទ្ធភាព។ ការកែសម្រួលរបស់ Kauṭilya៖ prabhāva អាចបំបាត់ utsāha ដោយទិញ/ជួលអ្នកប្រយុទ្ធល្អជាង និងដាក់ពង្រាយប្រព័ន្ធបង្ខិតបង្ខំដែលដំណើរការដោយគ្មានឧបសគ្គ (សេះ/យាន, ឧបករណ៍, ភស្តុភារ)។ លំដាប់ចុងក្រោយ៖ mantraśakti លើស prabhāva ព្រោះ prajñā + śāstra អនុញ្ញាតឲ្យរចនាគោលនយោបាយ និងការបត់បែនបានល្អជាង។ គោលលទ្ធិប្រតិបត្តិការ៖ អនុវត្ត sāmādi និង yogopaniṣad (បន្សំយុទ្ធសាស្ត្រ/វិធីសម្ងាត់) ដើម្បីលេងល្បិចឲ្យឈ្នះសត្រូវខ្លាំងជាង។ តួនាទីក្នុងសៀវភៅ 9៖ ជាការវិនិច្ឆ័យដំបូងសម្រាប់ vijigīṣu—ជ័យជម្នះត្រូវការការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពឲ្យសម្របសម្រួលគ្នាទូទាំងសារពាង្គកាយ saptāṅga។
Sutras
Sutra 1
কZ_০৯.১.০১ ॥
សញ្ញាសម្គាល់អត្ថបទ / ការបើកជំពូក (មិនមានខ្លឹមសារពាក្យគត់ផ្តល់មក)។
Sutra 2
उत्साहप्रभावयोरुत्साहः श्रेयान् ॥ कZ_०९.१.०२ ॥
រវាងថាមពលនៃការដឹកនាំ (ការចាប់ផ្តើម ការសម្រេចចិត្ត) និងអំណាចវត្ថុធាតុ ថាមពលនៃការដឹកនាំល្អជាង។
Sutra 3
स्वयं हि राजा शूरो बलवानरोगः कृतास्त्रो दण्डद्वितीयोऽपि शक्तः प्रभाववन्तं राजानं जेतुम् ॥ कZ_०९.१.०३ ॥
ពិតប្រាកដណាស់ ព្រះមហាក្សត្រដែលខ្លួនឯងក្លាហាន ខ្លាំងកាយ មានសុខភាពល្អ បានហ្វឹកហាត់អាវុធ ហើយមានអំណាចបង្ខំ (ទណ្ឌៈ) ជាឧបករណ៍ទីពីរគាំទ្រ គឺអាចឈ្នះព្រះមហាក្សត្រដែលមានអំណាចសម្បត្តិខ្លាំងបាន។
Sutra 4
अल्पोऽपि चास्य दण्डस्तेजसा कृत्यकरो भवति ॥ कZ_०९.१.०४ ॥
ហើយទណ្ឌៈរបស់គាត់ ទោះតិចក៏ដោយ ក្លាយជាមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបំពេញកិច្ចការ ដោយមានតេជស (អំណាចបញ្ជា និងកម្លាំងស្មារតី) គាំទ្រ។
Sutra 5
निरुत्साहस्तु प्रभाववान् राजा विक्रमाभिपन्नो नश्यति इत्याचार्याः ॥ कZ_०९.१.०५ ॥
ប៉ុន្តែ ព្រះមហាក្សត្រដែលមានអំណាចសម្បត្តិខ្លាំង តែខ្វះឆន្ទៈនិងការផ្តួចផ្តើម នៅពេលត្រូវបង្ខំឲ្យចូលទៅក្នុងការប្រឹងប្រែងក្លាហាន (សកម្មភាពហានិភ័យខ្ពស់) នឹងវិនាស—ដូចដែលគ្រូបង្រៀនទាំងឡាយបាននិយាយ។
Sutra 7
प्रभाववानुत्साहवन्तं राजानं प्रभावेनातिसंधत्ते तद्विशिष्टमन्यं राजानमावाह्य भृत्वा क्रीत्वा प्रवीरपुरुषान् ॥ कZ_०९.१.०७ ॥
ព្រះមហាក្សត្រដែលមានអំណាចសម្បត្តិខ្លាំង អាចល្បិចលើព្រះមហាក្សត្រដែលមានថាមពលនិងឆន្ទៈ ដោយប្រើអំណាចសម្បត្តិរបស់ខ្លួន៖ ដោយអញ្ជើញព្រះមហាក្សត្រផ្សេងមួយដែលលើសគូប្រជែងនោះមក និងដោយរក្សាទុក (ជួល) ឬទិញបុរសវីរបុរសឆ្នើមៗ។
Sutra 8
प्रभूतप्रभावहयहस्तिरथोपकरणसम्पन्नश्चास्य दण्डः सर्वत्राप्रतिहतश्चरति ॥ कZ_०९.१.०८ ॥
ហើយទណ្ឌៈរបស់គាត់ ដែលបំពាក់ដោយអំណាចដ៏ច្រើន សេះ ដំរី រថសង្គ្រាម និងឧបករណ៍សព្វគ្រប់ នឹងដំណើរការទៅគ្រប់ទីកន្លែងដោយគ្មានអ្វីរារាំង។
Sutra 9
उत्साहवतश्च प्रभाववन्तो जित्वा क्रीत्वा च स्त्रियो बालाः पङ्गवोऽन्धाश्च पृथिवीं जिग्युरिति ॥ कZ_०९.१.०९ ॥
គេនិយាយថា អ្នកដែលមានស្មារតីផ្តួចផ្តើម (utsāha) និងអំណាចមានប្រសិទ្ធភាព (prabhāva) បានឈ្នះផែនដី—ទោះដោយការឈ្នះសង្គ្រាម ឬដោយការទិញក៏ដោយ—សូម្បីតែពួកគេជាស្ត្រី កុមារ ជនពិការ ឬជនពិការភ្នែក។
Sutra 10
प्रभावमन्त्रयोः प्रभावः श्रेयान् ॥ कZ_०९.१.१० ॥
ក្នុងចំណោមអំណាចមានប្រសិទ្ធភាព (prabhāva) និងយោបល់/យុទ្ធសាស្ត្រ (mantra) អំណាចមានប្រសិទ្ធភាពល្អជាង។
Sutra 11
मन्त्रशक्तिसम्पन्नो हि वन्ध्यबुद्धिरप्रभावो भवति ॥ कZ_०९.१.११ ॥
ព្រោះអ្នកដែលមានអំណាចនៃយោបល់/យុទ្ធសាស្ត្រ (mantraśakti) ប៉ុន្តែខ្វះអំណាចមានប្រសិទ្ធភាព នឹងក្លាយជា «គ្មានផលក្នុងការវិនិច្ឆ័យ» ហើយគ្មានប្រសិទ្ធភាព។
Sutra 12
मन्त्रकर्म चास्य निश्चितमप्रभावो गर्भधान्यमवृष्टिरिवोपहन्ति इत्याचार्याः ॥ कZ_०९.१.१२ ॥
គ្រូបង្រៀនទាំងឡាយនិយាយថា៖ ទោះបីការងារនយោបាយរបស់គាត់ត្រូវបានកំណត់ និងសម្រេចរួចហើយ ក៏ការខ្វះអំណាចមានប្រសិទ្ធភាពនឹងបំផ្លាញវា—ដូចជាភាពរាំងស្ងួតបំផ្លាញដំណាំដែលកំពុងមានកួរ។
Sutra 14
मन्त्रशक्तिः श्रेयसी ॥ कZ_०९.१.१४ ॥
អំណាចនៃយោបល់/យុទ្ធសាស្ត្រ (mantraśakti) ល្អជាង។
Sutra 15
प्रज्ञाशास्त्रचक्षुर्हि राजाल्पेनापि प्रयत्नेन मन्त्रमाधातुं शक्तः परानुत्साहप्रभाववतश्च सामादिभिर्योगोपनिषद्भ्यां चातिसंधातुम् ॥ कZ_०९.१.१५ ॥
ព្រះមហាក្សត្រដែលមានប្រាជ្ញា និងមានចក្ខុវិជ្ជានយោបាយ អាចទោះបីប្រើកិច្ចខិតខំតិចតួចក៏ដោយ ក៏អាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ត្រឹមត្រូវបាន ហើយអាចលើកលែង/ល្បិចលើសត្រូវដែលមានស្មារតីផ្តួចផ្តើម និងអំណាចមានប្រសិទ្ធភាព ដោយប្រើវិធីដូចជា ការសម្របសម្រួល និងឧបាយផ្សេងៗទៀត ព្រមទាំងវិធីសម្ងាត់។
Sutra 16
एवमुत्साहप्रभावमन्त्रशक्तीनामुत्तरोत्तराधिकोऽतिसंधत्ते ॥ कZ_०९.१.१६ ॥
ដូច្នេះ ក្នុងចំណោមស្មារតីផ្តួចផ្តើម (utsāha) អំណាចមានប្រសិទ្ធភាព (prabhāva) និងអំណាចនៃយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ (mantraśakti) នោះ អ្វីៗដែលបន្តបន្ទាប់មក គឺលើសជាងមុនជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ការល្បិចលើសត្រូវ។
Sutra 17
देशः पृथिवी ॥ कZ_०९.१.१७ ॥
«ដែនដី» (deśa) មានន័យថា ផែនដី/ដីដ្ឋានដែលកំពុងពិចារណា។
Sutra 18
तस्यां हिमवत्समुद्रान्तरमुदीचीनं योजनसहस्रपरिमाणं तिर्यक्चक्रवर्तिक्षेत्रम् ॥ कZ_०९.१.१८ ॥
នៅក្នុងនោះ តំបន់ខាងជើងរវាងភ្នំហិមវត និងសមុទ្រ ដែលមានទទឹងមួយពាន់យោជនៈ គឺជាវាលផ្តេកនៃព្រះចក្រវត្តិន (cakravartin)។
Sutra 19
तत्रारण्यो ग्राम्यः पर्वत औदको भौमः समो विषम इति विशेषाः ॥ कZ_०९.१.१९ ॥
នៅទីនោះ ភាពខុសគ្នានៃដែនដីមាន៖ ព្រៃ, តំបន់មានស្ថានទីលំនៅ/ដាំដុះ, ភ្នំ; តំបន់សម្បូរទឹក, តំបន់ផ្អែកលើដី; ដីរាប និងដីមិនស្មើ។
Sutra 20
तेषु यथास्वबलवृद्धिकरं कर्म प्रयुञ्जीत ॥ कZ_०९.१.२० ॥
ក្នុងចំណោមកត្តាទាំងនេះ គាត់គួរធ្វើប្រតិបត្តិការណ៍ណាដែល ក្នុងករណីនោះ បង្កើនកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានល្អបំផុត។
Sutra 21
व्यसनाभियानं विगृह्ययाने व्याख्यातम् ॥ कZ_०९.१.४१ ॥
គោលលទ្ធិអំពី «ការយុទ្ធនាការនៅក្នុង/ប្រឆាំងនឹងគ្រោះមហន្តរាយ (vyasana)» ត្រូវបានពន្យល់រួចហើយក្រោមប្រធានបទ «ការដង្ហែទៅសង្គ្រាម (vigṛhya-yāna)»។
Sutra 22
प्रायशश्चाचार्याः परव्यसने यातव्यमित्युपदिशन्ति ॥ कZ_०९.१.४२ ॥
ជាទូទៅ គ្រូបង្រៀនណែនាំថា៖ «គួរដង្ហែពេលសត្រូវកំពុងស្ថិតក្នុងទុក្ខវេទនា/គ្រោះមហន្តរាយ (vyasana)»។
Sutra 23
शक्त्युदये यातव्यमनैकान्न्तिकत्वाद्व्यसनानामिति कौटिल्यः ॥ कZ_०९.१.४३ ॥
កៅទីល្យៈនិយាយថា៖ «គួរដង្ហែពេលអំណាចរបស់ខ្លួនកំពុងកើនឡើង ព្រោះគ្រោះមហន្តរាយទាំងឡាយមិនមែនជាកត្តាសម្រេចចិត្ត (មិនផ្តល់លទ្ធផលតែមួយដែលអាចទាយទុកជាមុនបានជានិច្ច)»។
Sutra 24
यदा वा प्रयातः कर्शयितुमुच्छेतुं वा शक्नुयादमित्रं तदा यायात् ॥ कZ_०९.१.४४ ॥
ឬម្យ៉ាងទៀត គួរដង្ហែតែពេលដែល—បើបានដង្ហែហើយ—ខ្លួនអាចធ្វើឲ្យសត្រូវអស់កម្លាំង ឬដកឫសចេញបាន។
Sutra 25
अत्युष्णोपक्षीणे काले हस्तिबलप्रायो यायात् ॥ कZ_०९.१.४५ ॥
នៅពេលដែលក្តៅខ្លាំង និងស្ងួតខ្លាំង គួរដង្ហែដោយកងទ័ពដែលមានដំរីជាចម្បង។
Sutra 26
हस्तिनो ह्यन्तःस्वेदाः कुष्ठिनो भवन्ति ॥ कZ_०९.१.४६ ॥
សម្រាប់ដំរី ពេលវាស្រក់ញើសនៅខាងក្នុង វានឹងកើតជំងឺស្បែក (គុស្ឋ)។
Sutra 27
अनवगाहमानास्तोयमपिबन्तश्चान्तरवक्षाराच्चान्धीभवन्ति ॥ कZ_०९.१.४७ ॥
ដោយមិនចុះជ្រមុជទឹក និងមិនផឹកទឹក ពួកវា (ដំរី) ក៏ក្លាយជាខ្វាក់ ដោយសារអាល់កាលីនៅខាងក្នុង។
Sutra 28
तस्मात्प्रभूतोदके देशे वर्षति च हस्तिबलप्रायो यायात् ॥ कZ_०९.१.४८ ॥
ដូច្នេះ ក្នុងតំបន់ដែលមានទឹកច្រើន—ហើយនៅពេលភ្លៀងធ្លាក់—គួរដំណើរក្បួនដោយកងទ័ពដែលមានដំរីជាចម្បង។
Sutra 29
विपर्यये खरोष्ट्राश्वबलप्रायो देशमल्पवर्षपङ्कम् ॥ कZ_०९.१.४९ ॥
ក្នុងករណីផ្ទុយ គួរដំណើរក្បួនដោយកងទ័ពដែលមានលាជា អូដ្ឋ និងសេះជាចម្បង ក្នុងតំបន់ដែលភ្លៀងតិច និងដីល្បាប់។
Sutra 30
कालः श्रेयानित्येके ॥ कZ_०९.१.३० ॥
អ្នកខ្លះថា ពេលវេលា (រដូវ/ឱកាសត្រឹមត្រូវ) ជាកត្តាល្អជាងគេ។
Sutra 31
दिवा काकः कौशिकं हन्ति रात्रौ कौशिकः काकमिति ॥ कZ_०९.१.३१ ॥
ពេលថ្ងៃ ក្អែកសម្លាប់សត្វទីទុយ; ពេលយប់ សត្វទីទុយសម្លាប់ក្អែក—ដូច្នេះ (ជ័យជម្នះអាស្រ័យលើពេលវេលា)។
Sutra 33
परस्परसाधका हि शक्तिदेशकालाः ॥ कZ_०९.१.३३ ॥
ធនធាន/កម្លាំង (អំណាច), ទីកន្លែង (ភូមិសាស្ត្រ), និងពេលវេលា (រដូវកាល) គឺជាអ្វីដែលគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមក (ហើយត្រូវវាយតម្លៃរួមគ្នា)។
Sutra 34
तैरभ्युच्चितस्तृतीयं चतुर्थं वा दण्डस्यांशं मूले पार्ष्ण्यां प्रत्यन्ताटवीषु च रक्षा विधाय कार्यसाधनसहं कोशदण्डं चादाय क्षीणपुराणभक्तमगृहीतनवभक्तमसंस्कृतदुर्गममित्रं वार्षिकं चास्य सस्यं हैमनं च मुष्टिमुपहन्तुं मार्गशीर्षीं यात्रां यायात् ॥ कZ_०९.१.३४ ॥
បន្ទាប់ពីវាយតម្លៃកត្តាទាំងនេះហើយ គាត់គួររក្សាទុកកងទ័ពមួយភាគបី ឬមួយភាគបួន សម្រាប់ការពារមូលដ្ឋាន ខាងក្រោយ ខ្សែព្រំដែន និងតំបន់ព្រៃជាយដែន; ហើយយកទ្រព្យសម្បត្តិ (កោស) និងកម្លាំង (ទណ្ឌ) ដែលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សម្រេចគោលបំណង ចេញដំណើរយុទ្ធនាការខែមារគសិរ្ស (Mārgaśīrṣa) ដើម្បីវាយប្រហារសត្រូវដែលស្បៀងចាស់អស់ហើយ ស្បៀងថ្មីមិនទាន់ប្រមូលបាន បន្ទាយមិនទាន់រៀបចំ និងដើម្បីបំផ្លាញដំណាំរដូវវស្សា និងរដូវរងាររបស់គាត់ នៅដំណាក់កាល «មួយក្តាប់ដៃ» (ដំណាក់កាលដើម/មានកម្រិត)។
Sutra 35
हैमानं चास्य सस्यं वासन्तिकं च मुष्टिमुपहन्तुं चैत्रीं यात्रां यायात् ॥ कZ_०९.१.३५ ॥
គាត់គួរចេញដំណើរយុទ្ធនាការខែចៃត្រ (Caitra) ដើម្បីបំផ្លាញដំណាំរដូវរងារនិងដំណាំរដូវនិទាឃរបស់សត្រូវ នៅដំណាក់កាល «មួយក្តាប់ដៃ» (ដំណាក់កាលដើម)។
Sutra 36
क्षीणकृणकाष्ठोदकमसंस्कृतदुर्गममित्रं वासन्तिकं चास्य सस्यं वार्षिकीं च मुष्टिमुपहन्तुं ज्येष्ठामूलीयां यात्रां यायात् ॥ कZ_०९.१.३६ ॥
គាត់គួរចេញដំណើរយុទ្ធនាការខែជ្យេឋាមូលីយ (Jyeṣṭhāmūlīya) ដើម្បីវាយប្រហារសត្រូវដែលខ្វះស្មៅ/ស្បៀង ឈើឥន្ធនៈ និងទឹក បន្ទាយមិនទាន់រៀបចំ ហើយដើម្បីបំផ្លាញដំណាំរដូវនិទាឃ និងដំណាំរដូវវស្សារបស់គាត់ នៅដំណាក់កាល «មួយក្តាប់ដៃ» (ដំណាក់កាលដើម)។
Sutra 37
अत्युष्णमल्पयवसेन्धनोदकं वा देशं हेमन्ते यायात् ॥ कZ_०९.१.३७ ॥
គាត់គួរធ្វើដំណើរយោធានៅរដូវហេមន្ត (ដើមរដូវរងា) ទៅប្រឆាំងតំបន់ដែលក្តៅខ្លាំង ឬមានស្មៅចំណី សន្ធនៈ និងទឹកតិច។
Sutra 38
तुषारदुर्दिनमगाधनिम्नप्रायं गहनतृणवृक्षं वा देशं ग्रीष्मे यायात् ॥ कZ_०९.१.३८ ॥
គាត់គួរធ្វើដំណើរយោធានៅរដូវក្តៅ ទៅប្រឆាំងតំបន់ដែលមានទឹកកក និងថ្ងៃមេឃស្រអាប់ ឬតំបន់ដែលមានជ្រោះជ្រៅច្រើន ឬពោរពេញដោយស្មៅ និងដើមឈើក្រាស់។
Sutra 39
स्वसैन्यव्यायामयोग्यं परस्यायोग्यं वर्षति यायात् ॥ कZ_०९.१.३९ ॥
គាត់គួរធ្វើដំណើរយោធានៅរដូវភ្លៀង នៅពេលកងទ័ពខ្លួនឯងសមស្របសម្រាប់ការខិតខំប្រឹងប្រែង ប៉ុន្តែកងទ័ពសត្រូវមិនសមស្រប។
Sutra 40
मार्गशीर्षीं तैषीं चान्तरेण दीर्घकालां यात्रां यायात् चैत्रीं वैशाखीं चान्तरेण मध्यमकालां ज्येष्ठामूलीयामाषाढीं चान्तरेण ह्रस्वकालामुपोषिष्यन्व्यसने चतुर्थीम् ॥ कZ_०९.१.४० ॥
យុទ្ធនាការរយៈពេលវែងគួរធ្វើនៅចន្លោះខែ Mārgaśīrṣa និង Taiṣa; រយៈពេលមធ្យមនៅចន្លោះខែ Caitra និង Vaiśākha; រយៈពេលខ្លីនៅចន្លោះខែ Jyeṣṭhāmūlīya និង Āṣāḍha។ នៅពេលមានវិបត្តិ គាត់គួរអនុវត្ត «ទីបួន» (វិន័យតបស្យា/ការតមអាហារ)។
Sutra 51
समविषमनिम्नस्थलह्रस्वदीर्घवशेन वाध्वनो यात्रां विभजेत् ॥ कZ_०९.१.५१ ॥
គាត់គួរបែងចែក (រៀបចំ) ដំណើរដើរប្រចាំថ្ងៃ តាមលក្ខណៈផ្លូវ—ថាតើស្មើ ឬរដិបរដុប មានទីទាប និងថាតើចម្ងាយនីមួយៗ ខ្លី ឬវែង។
Sutra 52
दीर्घाः कार्यगुरुत्वाद्वा वर्षावासः परत्र च ॥ कZ_०९.१.५२च्द् ॥
ដំណាក់កាលវែងៗ (ឬការឈប់សម្រាកយូរ) អាចយកមកប្រើបាន ដោយសារភារកិច្ចមានទម្ងន់ធ្ងន់; ហើយក៏អាចមានការស្នាក់នៅរដូវវស្សានៅកន្លែងផ្សេងទៀតផងដែរ។
Frequently Asked Questions
By prioritizing mantraśakti, the king achieves victories with lower cost and fewer reversals: resources (prabhāva) and valor (utsāha) are correctly allocated, enemies are outmaneuvered through sāmādi, and the state’s coercive capacity (daṇḍa) is applied discriminately—stabilizing rule and protecting prosperity.
No direct statutory penalty is stated in 9.1; the ‘punishment’ is systemic: strategic failure—being outbought/outmaneuvered, loss of troops and resources, and eventual destruction of the king’s enterprise (rājya-kṣaya) due to misranking capacities and acting without effective mantra.