Adhyaya 111
प्रयागमाहात्म्यम् (The Greatness of Prayāga)
អគ្និចាប់ផ្តើម «ព្រាយាគមាហាត្ម្យ» ដោយប្រកាសថា ព្រាយាគជា ទីរថៈអធិរាជ ផ្តល់ទាំងភុក្តិ និងមុក្តិ ជាចំណុចជួបរបស់ទេវតា (ព្រហ្មា វិស្ណុ និងអង្គផ្សេងៗ) និងឥសី។ ភាពបរិសុទ្ធត្រូវបានបង្ហាញតាមពិធីជាក់ស្តែង៖ ដីលើច្រាំងគង្គា បើយកពាក់ ឬលាប នឹងបំផ្លាញបាប ដូចព្រះអាទិត្យបំបាត់អន្ធការ។ បន្ទាប់មក ព្រាយាគត្រូវបានផ្គូផ្គងជាអង្គកាយសកល៖ ចន្លោះគង្គា–យមុនា គឺ «ជាឃនៈ» នៃផែនដី ហើយព្រាយាគជាឧបស្ថាខាងក្នុង ធ្វើឲ្យភូមិសាស្ត្រក្លាយជារូបកាយធម្មវិទ្យា។ ទីរថៈរងៗ (ប្រតិស្ឋាន កំបាលា អស្វតារ ភោគវតី) ត្រូវបានរាប់ថាជាវេទិការបស់ប្រជាបតិ ហើយវេដា និងយជ្ញាត្រូវបានពិពណ៌នាថា «មានរាងកាយ» នៅទីនោះ ដូច្នេះសូម្បីតែច្រៀងឈ្មោះក៏បានបុណ្យ។ នៅសង្គម ដាន ស្រាទ្ធ និងជប ក្លាយជាមិនរលាយ; អត្ថបទក៏និយាយពីសេចក្តីមុតមាំរបស់អ្នកស្វែងរកមរណភាពនៅព្រាយាគ។ ចុងក្រោយ រាយនាមទីកន្លែងល្បីៗ (ហំស-ប្រពតន កោតិតីរថ អស្វមេធ-ទីរថ មានសាទីរថ វាសរាក) និងលើកឡើងអំណាចខែម៉ាឃ និងត្រីស្ថានដ៏កម្ររបស់គង្គា៖ គង្គាទ្វារ ព្រាយាគ និងគង្គាសាគរ។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गङ्गामाहात्म्यं नाम दशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ एकादशाधिकशततमो ऽध्यायः प्रयागमाहात्म्यं अग्निर् उवाच वक्ष्ये प्रयागमाहात्म्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परं प्रयागे ब्रह्मविष्ण्वाद्या देव मुनिवराः स्थिताः
ដូច្នេះ ក្នុង «អគ្និ មហាបុរាណ» ជំពូកមានចំណងជើង «មហិមានៃគង្គា» គឺជាជំពូកទី១១០។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី១១១ «មហិមានៃប្រយាគ»។ ព្រះអគ្និមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំនឹងប្រកាសមហិមាដ៏ឧត្តមនៃប្រយាគ ដែលប្រទានទាំងភោគសម្បត្តិលោកិយ និងមោក្សៈ។ នៅប្រយាគ ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ និងទេវតាផ្សេងៗ ព្រមទាំងមុនីឧត្តម ស្ថិតនៅ»។
Verse 2
च गङ्गातीरसमुद्भूतमृद्धारो सो ऽघहार्कवदिति ख , ग , झ च गङ्गातीरसमुद्भूतमृदं मूर्धा विभर्ति यः विभर्ति रूपं सोर्कस्य तमोनाशाय केवलमिति ङ भक्तिमुक्तिफलप्रदमिति ग भुक्तिमुक्तिप्रदायकमिति झ सरितः सागराः सिद्धा गन्धर्वसराप्सस् तथा तत्र त्रीण्यग्निकुण्डानि तेषां मध्ये तु जाह्नवी
អ្នកណាដែលយកដី/ល្បាប់កើតពីច្រាំងទន្លេគង្គាមកពាក់ ឬកាន់ទុក នោះក្លាយជាអ្នកបំបាត់បាប ដូចព្រះអាទិត្យ។ អ្នកណាដែលដាក់ដីកើតពីច្រាំងគង្គាលើក្បាល នោះស្មើនឹងកាន់ពន្លឺរបស់ព្រះអាទិត្យ ដើម្បីបំផ្លាញភាពងងឹត (អវិជ្ជា និងមលិន) តែប៉ុណ្ណោះ។ វាប្រទានផលនៃភក្តិ និងមោក្សៈ ហើយក៏ប្រទានទាំងភោគសម្បត្តិលោកិយ និងមោក្សៈ។ នៅទីនោះ ទន្លេ និងសមុទ្រត្រូវបានប្រកាសថាបរិសុទ្ធ; សិទ្ធៈ គន្ធវៈ និងអប្សរាក៏ដូចគ្នា។ នៅទីនោះមានអគ្គិកុណ្ឌ ៣ ហើយក្នុងចំណោមនោះមានជាហ្នវី (គង្គា)។
Verse 3
वेगेन समतिक्रान्ता सर्वतीर्थतिरस्कृता तपनस्य सुता तत्र त्रिषु लोकेषु विश्रुता
ដោយល្បឿនលឿន វាលើសលប់ទាំងអស់ ហើយបាំងបាត់ទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធទាំងមូល; កូនស្រីដ៏ល្បីល្បាញរបស់តបនៈ ស្ថិតនៅទីនោះ ហើយមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះទូទាំងលោកទាំងបី។
Verse 4
गङ्गायमुनयोर्मध्यं पृथिव्या जघनं स्मृतं प्रयागं जघनस्यान्तरुपस्थमृषयो विदुः
តំបន់រវាងគង្គា និងយមុនា ត្រូវបានចងចាំថាជា «ត្រគាក» (ជឃន) នៃផែនដី; ហើយព្រះឥសីទាំងឡាយដឹងថា ប្រយាគ គឺជាផ្នែកខាងក្នុងនៃត្រគាកនោះ គឺតំបន់អន្តររវាង (ឧបស្ថ) នៃជឃន។
Verse 5
प्रयागं सप्रतिष्ठानम् कम्बलाश्वतरावुभौ तीर्थं भोगवती चैव वेदी प्रोक्ता प्रजापतेः
ប្រយាគ ព្រមទាំងប្រតិષ્ઠាន, ទីរមណីយដ្ឋានទាំងពីរ កម្បលា និងអશ્વតរ, និងទីរមណីយដ្ឋានភោគវតីផងដែរ—ទាំងនេះត្រូវបានប្រកាសថាជាវេទី (អាសនៈបូជា) របស់ព្រះប្រជាបតិ។
Verse 6
तत्र वेदाश् च यज्ञाश् च मूर्तिमन्तः प्रयागके स्तवनादस्य तीर्थस्य नामसङ्किर्तनादपि
នៅទីនោះ នៅប្រាយាគៈ វេទា និងពិធីយញ្ញៈ ដូចជាមានរូបកាយបង្ហាញ។ សូម្បីតែដោយសរសើរទីរថៈបរិសុទ្ធនេះ ឬគ្រាន់តែសូត្រឈ្មោះរបស់វា ក៏ទទួលបានបុណ្យធំ។
Verse 7
मृत्तिकालम्भनाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते प्रयागे सङ्गते दानं श्राद्धं जप्यादि चाक्षयं
សូម្បីតែដោយលាប ឬយកជាទីពឹងលើដីឥដ្ឋបរិសុទ្ធ ក៏រួចផុតពីបាបទាំងអស់។ នៅប្រាយាគៈ ត្រង់កន្លែងជួបរួមទន្លេ ការធ្វើទាន ការបូជាស្រាទ្ធៈ ការសូត្រជបៈ និងអ្វីៗដូច្នោះ ក្លាយជាបុណ្យមិនរលាយ។
Verse 8
न देववचनाद्विप्र न लोकवचनादपि मतिरुत्क्रमणीयान्ते प्रयागे मरणं प्रति
ឱ ព្រាហ្មណៈ មិនមែនដោយពាក្យរបស់ទេវតា ឬដោយពាក្យរបស់មនុស្សទេ ដែលអាចបង្វែរចិត្តសម្រេចចុងក្រោយបាន នៅពេលចុងជីវិត ពេលដែលគេប្តេជ្ញាចិត្តចង់ស្លាប់នៅប្រាយាគៈ។
Verse 9
दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस् तथापराः तेषां सान्निध्यमत्रैव प्रयागं परमन्ततः
មានទីរថៈបរិសុទ្ធដប់ពាន់ និងមានទៀតដល់ហុកសិបកោដិ។ ការស្និទ្ធស្នាលនៃទីរថៈទាំងអស់នោះ មាននៅទីនេះតែមួយគត់; ដូច្នេះប្រាយាគៈគឺអធិឧត្តមជាទីបំផុត។
Verse 10
वासुकेर्भोगवत्यत्र हंसप्रपतनं परं गवां कोटिप्रदानाद्यत् त्र्यहं स्नानस्य तत्फलं
នៅទីនេះ នៅភោគវតីរបស់វាសុកិ មានទីរថៈអធិឧត្តមឈ្មោះ ហំសប្របតនៈ (ការធ្លាក់ចុះរបស់ហង្ស) ត្រូវបានលើកតម្កើង។ ផលបុណ្យនៃការងូតទឹកនៅទីនោះបីថ្ងៃ ស្មើនឹងផលពីការធ្វើទានចាប់ពីការបរិច្ចាគគោដប់លានក្បាល។
Verse 11
प्रयागे माघमासे तु एवमाहुर्मनीषिणः गङायमुनयोर्मध्ये इति ख सरितः सागरा इत्य् आदिः, उपस्थमृषयो विदुरित्यन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति श्रवणादस्येति ख , ग , घ , ङ , ज च श्राद्धद्रव्यादि चाक्षयमिति घ त्र्यहं स्नातस्येति घ सर्वत्र सुलभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा
បណ្ឌិតទាំងឡាយបានប្រកាសថា៖ ក្នុងខែមាឃ នៅប្រយាគ—កន្លែងសង្គមរវាងទន្លេគង្គា និងយមុនា—ទន្លេគង្គាអាចទៅដល់បានគ្រប់ទីកន្លែង ប៉ុន្តែអំណាចបរិសុទ្ធពេញលេញរបស់នាងកម្ររកបានជាពិសេសនៅបីទីកន្លែង។
Verse 12
गङाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे अत्र दानाद्दिवं याति राजेन्द्रो जायते ऽत्र च
នៅគង្គាទ្វារ (ហរិទ្វារ) នៅប្រយាគ និងនៅកន្លែងដែលទន្លេគង្គាសង្គមជាមួយសមុទ្រ (គង្គាសាគរ) ការធ្វើទាននៅទីនេះនាំឲ្យទៅសួគ៌; ហើយនៅទីនេះផងដែរ អ្នកអាចកើតជារាជាធិរាជ។
Verse 13
वटमूले सङ्गमादौ मृतो विष्णुपुरीं व्रजेत् उर्वशीपुलिनं रम्यं तीर्थं सन्ध्यावतस् तथा
អ្នកណាស្លាប់នៅឫសដើមវដ (ដើមពោធិ៍/ប៉ាន់យ៉ាន់) នៅដើមសង្គមនៃទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធ នឹងទៅដល់ទីក្រុងរបស់វិṣṇu។ ដូចគ្នានេះផងដែរ ឆ្នេរទន្លេដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់អ៊ុរវសី ជាទីរថ (tīrtha) សម្រាប់អ្នកដែលឧស្សាហ៍ធ្វើសន្ធ្យាវន្ទនា (sandhyā)។
Verse 14
कोटीतीर्थञ्चाश्वमेधं गङ्गायमुनमुत्तमं मानसं रजसा हीनं तीर्थं वासरकं परं
កោដិតីរថ អશ્વមេធ(ទីរថ) សង្គមដ៏អធិកសក្ការៈរវាងគង្គា និងយមុនា មានសទីរថដែលគ្មានរាជស (ភាពមិនបរិសុទ្ធ) និងវាសរកទីរថដ៏លើសលប់—ទាំងនេះត្រូវបានប្រកាសថាជាទីរថដ៏ឧត្តម។
Frequently Asked Questions
Both: Agni explicitly frames Prayāga as 'bhukti-mukti-prada'—a tīrtha whose rites support worldly welfare while culminating in liberation.
The chapter treats mṛttikā as a portable ritual substance: bearing or applying it is said to remove sin like the Sun destroys darkness, making purification accessible beyond the river itself.
It sacralizes the place as a concentrated locus of revelation and ritual efficacy, where even praise and name-chanting are credited with extraordinary merit.
Gaṅgādvāra (Haridvāra), Prayāga, and Gaṅgā-sāgara (the Gaṅgā’s confluence with the ocean).
By mapping Prayāga onto the Earth’s body (jaghana/upastha metaphor) and listing subsidiary tīrthas as Prajāpati’s altar, it turns terrain into a structured soteriological system.