Adhyaya 289
Aśvāyurveda (Medical Science of Horses)
ជំពូកនេះដើរតួជាចំណងជើង និងស្ពានចូលទៅកាន់វិស័យអាយុវេដពិសេសនៃវេជ្ជសាស្ត្រសត្វ ដោយកំណត់ផ្នែកនេះថា អશ્વាយុវេដ ក្នុង អគ្និពុរាណ ដែលមានលក្ខណៈជាសព្វវិជ្ជា។ ក្នុងបរិបទ អគ្នេយវិទ្យា ការថែទាំសេះមិនមែនត្រឹមប្រយោជន៍ប្រើប្រាស់ទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានរាប់បញ្ចូលជាវិទ្យាសាស្ត្រត្រឹមត្រូវ ដែលគាំទ្រធម៌តាមរយៈការការពារជីវភាព ការធ្វើដំណើរ និងស្ថិរភាពរាជ្យ ឬសហគមន៍។ ទីតាំងជំពូកបង្ហាញថាចំណេះដឹងវេជ្ជសាស្ត្រនៅក្នុងពុរាណលាតសន្ធឹងលើសពីការព្យាបាលមនុស្ស ទៅកាន់ការគ្រប់គ្រងសុខភាពតាមប្រភេទសត្វ ដើម្បីរៀបចំអ្នកអានសម្រាប់វិធីសាស្ត្របន្តទាំងបច្ចេកទេស និងពិធីសន្តិភាព។ ក្នុងគោលបំណងបង្រៀនជាប្រព័ន្ធ ចំណេះដឹងបច្ចេកទេសត្រូវបានបង្ហាញជាចំណេះដឹងសក្ការៈ ដែលការអនុវត្តត្រឹមត្រូវ ពេលវេលាត្រឹមត្រូវ និងចេតនាត្រឹមត្រូវ ធ្វើឲ្យសុខុមាលភាពរាងកាយសម្របសម្រួលជាមួយលំដាប់កោស्मिक។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वायुर्वेदो नामाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वशान्तिः शालिहोत्र उवाच अश्वशान्तिं प्रवक्ष्यामि वजिरोगविमर्दनीं नित्यां नैमित्तकीं कम्यां त्रिविधां शृणु सुश्रुत
ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និមហាបុរាណ ជំពូកទី២៨៩ មានចំណងជើង «អશ્વាយុរវេទ» (វិទ្យាវេជ្ជសាស្ត្រសេះ)។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី២៩០ «អશ્વសាន្តិ» (ពិធីសម្រួលសន្តិភាពសម្រាប់សេះ)។ សាលិហោត្រ បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំនឹងបង្ហាញពិធីអશ્વសាន្តិ ដែលបំផ្លាញជំងឺសេះ—មានបីប្រភេទ៖ ប្រចាំថ្ងៃ ប្រចាំហេតុ និងបំពេញបំណង។ សូមស្តាប់ ឱ សុស្រុត»។
Verse 2
शुभे दिने श्रीधरञ्च श्रियमुच्चैःश्रवाश् च तं हयराजं समभ्यर्च्य सावित्रैर् जुजुयाद्घृतं
នៅថ្ងៃមង្គល ដោយគោរពបូជាព្រះស្រីធរ (វិស្ណុ) ព្រះស្រី (លក្ខ្មី) និងអុច្ចៃះស្រវាស—ស្តេចសេះ—រួចត្រូវធ្វើហោមបញ្ចូលឃី (ghee) ទៅក្នុងអគ្គិ ដោយសូត្រមន្តសាវិត្រី (គាយត្រី)។
Verse 3
द्विजेभ्यो दक्षिणान्दद्यादश्ववृद्धिस् तथा भवेत् अश्वयुक् शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्याञ्च शान्तिकं
គេត្រូវប្រគេនទក្ខិណា (ថ្លៃពិធី) ដល់ទ្វិជៈ (ព្រះព្រាហ្មណ៍អ្នកបម្រើពិធី) ដោយហេតុនេះសេះនឹងកើនឡើងពិតប្រាកដ។ ហើយនៅថ្ងៃពេញចន្ទ ខែអશ્વយុជ (ថ្ងៃទី១៥ នៃពាក់កណ្ដាលភ្លឺ) ត្រូវធ្វើពិធីសាន្តិក (ពិធីសម្រួលសន្តិភាព) ផងដែរ។
Verse 4
वहिः कुर्याद्विशेषेण नासत्यौ वरुणं यजेत् समुल्लिख्य ततो देवीं शाखाभिः परिवारयेत्
គួរធ្វើការបូជាអាហុតនៅខាងក្រៅ (ព្រំដែនពិធី) ដោយប្រុងប្រយ័ត្នជាពិសេស; គួរបូជាទេវអશ્વិនទាំងពីរ (នាសត្យ) និងវរុណៈ។ បន្ទាប់មក ក្រោយសម្គាល់ដីពិធី/គំនូសមណ្ឌលឲ្យច្បាស់ គួរព័ទ្ធព្រះនាងទេវីដោយមែកឈើជាព្រំការពារ។
Verse 5
घतान्सर्वरसैः पूर्णान् दिक्षु दद्यात्सवस्त्रकान् यवाज्यं जुहुयात् प्रार्च्य यजेदश्वांश् च साश्विनान्
គួរដាក់បង្គន់/ក្រឡុក (ឃដៈ) ដែលពេញដោយទឹកឬភេសជ្ជៈមានរសជាតិគ្រប់ប្រភេទ ទៅតាមទិសទាំងឡាយ ព្រមទាំងសម្លៀកបំពាក់ជាអំណោយ។ ក្រោយបូជាឲ្យបានត្រឹមត្រូវជាមុន គួរចាក់អាហុតក្នុងភ្លើងដោយយវ (ស្រូវបារ្លី) លាយជាមួយឃី (ghee) ហើយគួរបូជាសេះទាំងឡាយ ព្រមជាមួយទេវអશ્વិន។
Verse 6
विप्रेभ्यो दक्षिणान्दद्यान्नैमित्तिकमतः शृणु मकरादौ हयानाञ्च पद्मैर् विष्णुं श्रियं यजेत्
គួរផ្តល់ទក្ខិណា (ថ្លៃបូជា/អំណោយព្រះសង្ឃ) ដល់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ; ឥឡូវសូមស្តាប់វិធានសម្រាប់ពិធីនៃឱកាស (នៃមិត្តិក)។ នៅដើមមகர (មகரៈ—មகரា/មಕರៈ, រសីមகரៈ) និងនៅការចាប់ផ្តើមនៃអស្វិនី (នក្ខត្រ) ដូចគ្នា គួរបូជាព្រះវិෂ್ಣុ និងព្រះស្រី (Śrī) ដោយផ្កាឈូក។
Verse 7
ब्रह्माणं शङ्करं सोममादित्यञ्च तथाश्विनौ रेवन्तमुच्चैःश्रवसन्दिक्पालांश् च दलेष्वपि
គួរដាក់/អញ្ជើញ (ស្ថាបនា) ព្រះព្រហ្មា ព្រះសង្ករ (សិវៈ) ព្រះសោម (ចន្ទ្រ) ព្រះអាទិត្យ ព្រមទាំងអશ્વិនទាំងពីរ រេវន្ត ឧច្ចៃះស្រវស និងទេវតាអធិបតីទិសទាំងឡាយ—សូម្បីតែលើស្លឹកផ្កាឈូក (នៃមណ្ឌល) ផងដែរ។
Verse 8
प्रत्येकं पूर्णकुम्भैश् च वेद्यान्तत्सौम्यतः स्थले तिलाक्षताज्यसिद्धार्थान् देवतानां शतं शतं उपोषितेन कर्तव्यं कर्म चास्वरुजापहं
នៅគ្រប់ទីតាំងនីមួយៗ គួរដាក់កុម្ភៈពេញទឹក (ពូណ៌កុម្ភៈ) នៅជាយវេទិ៍ លើផ្នែកដែលជាមង្គល។ ដោយប្រើល្ង (tilā) អក្ខត (អង្ករមិនបាក់) ឃី និងសិទ្ធារថ (មូស្តាតស) ពណ៌ស គួរធ្វើអាហុតដល់ទេវតាទាំងឡាយ ជារយៗជារយៗ ដោយអ្នកអនុវត្តអុបោសថ (អាហារតម) ហើយពិធីនេះក្លាយជាអ្នកបំបាត់ការឈឺចាប់ និងជំងឺ។
Frequently Asked Questions
It marks the beginning of Aśvāyurveda, establishing veterinary Ayurveda—specifically horse medicine—as a recognized Agneya Vidya within the Purana’s encyclopedic system.
By presenting health-care knowledge as dharmic practice: protecting life and social order (bhukti) while cultivating disciplined, ritually aligned action that supports inner refinement (mukti).