Adhyaya 1
Granthaprasthāvanā (Preface): Sāra of Knowledge, Twofold Brahman, and the Purpose of Avatāras
អធ្យាយទី១ ចាប់ផ្តើមដោយមង្គលមន្ត្រា ហើយបង្ហាញ «អគ្និពុរាណ» ជាសារសង្គ្រោះដ៏មានអធិការកិច្ច។ នៅណៃមិષារ៉ណ្យៈ សោណក និងឥសីអ្នកបូជាព្រះហរិ ស្វាគមន៍សូតា ហើយសុំ «សារនៃសារ» ដែលនាំទៅកាន់ចំណេះដឹងគ្រប់យ៉ាង។ សូតាចម្លើយថា ព្រះវិṣṇុ ជាសារនោះ—អ្នកបង្កើត និងអ្នកគ្រប់គ្រងចក្រវាល—ការដឹងទ្រង់នាំទៅកាន់ការយល់ដឹង «ខ្ញុំជាព្រហ្ម»។ បន្ទាប់មកកំណត់ផែនទីចំណេះដឹង៖ ព្រហ្មពីរ (śabda-brahman និង para-brahman) និងវិទ្យាពីរ (aparā និង parā)។ បង្កើតខ្សែបង្រៀន៖ សូតា រៀនពីវ្យាសៈ; វ្យាសៈពីវសិષ્ઠៈ; វសិષ્ઠៈនិយាយឡើងវិញអ្វីដែលអគ្និបានបង្រៀនក្នុងសភាឥសី និងទេវតា។ អគ្និប្រកាសអត្តសញ្ញាណជាមួយព្រះវិṣṇុ និងកាលាគ្និ-រុទ្រៈ ហើយកំណត់ពុរាណថាជា vidyā-sāra ដែលផ្តល់ទាំងសុខសម្បទា និងមុក្សៈដល់អ្នកអាន និងអ្នកស្តាប់។ អធ្យាយរាយបញ្ជី aparā vidyā៖ វេដៈ វេដាង្គៈ និងសាស្ត្រជំនួយ ដូចជា វ្យាករណៈ មីមាំសា ធម្មសាស្ត្រ តក្កវិទ្យា វេជ្ជសាស្ត្រ តន្ត្រី ធនុរវេដៈ និងអត្ថសាស្ត្រ; ខណៈ parā vidyā គឺអ្វីដែលធ្វើឲ្យសម្រេចព្រហ្ម។ ចុងក្រោយណែនាំ avatāra-līlā (មត្ស្យៈ កូរមៈ ជាដើម) ជាវិធីពន្យល់វដ្តសೃષ્ટិ វង្សាវតារ មន្វន្តរ និងប្រវត្តិរាជវង្ស—ទម្រង់ដែលអរូបីយកមកសម្រាប់បង្រៀនហេតុផល គោលបំណង និងធម៌។
Shlokas
Verse 1
ञानं समाधिः ब्रह्मज्ञानं अद्वैतब्रह्मज्ञानं गीतासारः यमगीता आग्नेयपुराणमाहात्म्यं ॐ नमो भगवते वासुदेवाय अग्निपुराणम् अथ प्रथमो ऽध्यायः ग्रन्थप्रस्तावना श्रियं सरस्वतीं गौरीं गणेशं स्कन्दमीश्वरम् ब्रह्माणं वह्निमिन्द्रादीन् वासुदेवं नमाम्यहम्
ចំណេះដឹង; សមាធិ; ចំណេះដឹងអំពីព្រហ្ម; ចំណេះដឹងព្រហ្មអទ្វ័យ; សារសង្ខេបនៃគីតា; គីតារបស់យម; មហាត្ម្យនៃអគ្នេយបុរាណ—«ឱំ នមោ ភគវតេ វាសុទេវាយ»។ អគ្និបុរាណ។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទីមួយ គឺបុព្វកថានៃគម្ពីរ។ ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំដល់ ស្រី(លក្ខ្មី) សរស្វតី គោរី គណេស ស្កន្ទ ឥશ્વរ ព្រហ្មា វហ្និ(អគ្និ) ឥន្ទ្រ និងទេវតាផ្សេងៗ ព្រមទាំងវាសុទេវ។
Verse 2
नैमिषे हरिमीजाना ऋषयः शौनकादयः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन स्वागतं सूतमब्रुवन्
នៅក្នុងព្រៃនៃណៃមិសៈ ពួកឥសី—សោណក និងអ្នកដទៃ—ដែលជាអ្នកភក្តិដល់ហរិ នៅពេលពិភាក្សាអំពីការធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធ បានស្វាគមន៍សូត និងនិយាយទៅកាន់គាត់។
Verse 3
ऋषय ऊचुः सूत त्वं पूजितो ऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः येन विज्ञानमात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रजायते
ពួកឥសីបាននិយាយថា៖ «ឱ សូតា អ្នកត្រូវបានយើងគោរពបូជា; សូមប្រាប់យើងអំពីសារសង្ខេបដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតនៃសារទាំងអស់—ដោយមានចំណេះដឹងតែប៉ុណ្ណោះនោះ ការដឹងគ្រប់យ៉ាងកើតឡើង»។
Verse 4
सूत उवाच सारात्सारो हि भगवान् विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्वज्ञत्वं प्रजायते
សូតាបាននិយាយថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ព្រះវិស្ណុ—ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ—គឺជាសារសង្ខេបនៃសារទាំងអស់ ជាព្រះអធិការដ៏សព្វគ្រប់ ដែលបង្កើតសೃષ્ટិ និងកិច្ចការផ្សេងៗនៃចក្រវាល។ ដោយដឹងព្រះអង្គ នោះការយល់ថា ‘ខ្ញុំជាព្រហ្ម’ កើតឡើង ហើយការដឹងគ្រប់យ៉ាងក៏កើតឡើង»។
Verse 5
द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः
ព្រហ្មមានពីរប្រភេទដែលត្រូវដឹង៖ ព្រហ្មជាសំឡេងបរិសុទ្ធ (śabda-brahman) និងព្រហ្មដ៏អធិឧត្តម (para-brahman)។ ចំណេះដឹងក៏មានពីរប្រភេទដែលត្រូវដឹងដែរ—ដូចដែលអថರ್ವវេដ (Atharva-śruti) បានប្រកាស។
Verse 6
अहं शुकश् च पैलाद्या गत्वा वदरिकाश्रमम् व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सो ऽस्मान् सारमथाब्रवीत्
ខ្ញុំជាមួយស៊ូកៈ និងអ្នកដទៃដូចជា បៃលៈ បានទៅអាស្រាមបដារី; បន្ទាប់ពីកោតគោរពវ្យាសៈ ហើយសួរព្រះអង្គ ទ្រង់បានបកស្រាយឲ្យយើងនូវសារសង្ខេបសំខាន់នៃធម៌។
Verse 7
व्यास उवाच शुकाद्यैः शृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाब्रवीत् ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश् च परात्परम्
វ្យាសៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ សូតៈ ចូរស្តាប់—ខ្ញុំនឹងប្រាប់តាមពិតដូចដែលវសិષ્ઠៈបាននិយាយមកខ្ញុំ ពេលខ្ញុំជាមួយស៊ូកៈ និងមុនីទាំងឡាយ សួរអំពីសារសំខាន់ដ៏លើសលប់ និងអតីតលើសនៃព្រហ្ម»។
Verse 8
लक्ष्मीमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विज्ञातमात्रेण इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अपरञ्च परञ्च यदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यदब्रवीदिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वसिष्ठ उवाच द्वैविध्यं ब्रह्म वक्ष्यामि शृणु व्यासाखिलानुगम् यथाग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह
វសិષ્ઠៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំនឹងពន្យល់អំពីព្រហ្មមានពីរប្រភេទ; ចូរស្តាប់ ឱ វ្យាសៈ អ្នកដែលអនុវត្ត និងរក្សាទុកប្រពៃណីទាំងមូល។ ខ្ញុំនឹងប្រាប់តាមដែលអគ្គនីបានប្រាប់ខ្ញុំកាលពីមុន នៅមុខមុនីទាំងឡាយ និងទេវតាទាំងអស់»។
Verse 9
पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम् ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्
អាគ្នេយបុរាណដ៏អធិមហា នេះជាវិជ្ជាព្រហ្មដ៏ខ្ពស់បំផុត មិនរលាយ; វាជាព្រហ្មអតីតលើស ឆ្លងកាត់ឫគ្វេទ និងវេទាផ្សេងៗ ហើយនាំមកសុខសាន្ត និងអានន្ទដល់ទេវតាទាំងអស់។
Verse 10
अग्निनोक्तं पुराणम् यद् आग्नेयं ब्रह्मसम्मितम् भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं पठतां शृण्वतां नृणाम्
បុរាណដែលអគ្គនីបានប្រកាស—ហៅថា អាគ្នេយ—មានអធិការស្មើនឹងព្រហ្ម (វេទ) ជាទេវីយ; វាប្រទានទាំងភោគសម្បត្តិលោកិយ និងមុក្ខៈដល់មនុស្សដែលអានសូត្រ និងស្តាប់វា។
Verse 11
कालाग्निरूपिणम् विष्णुं ज्योतिर्ब्रह्म परात्परम् मुनिभिः पृष्टवान् देवं पूजितं ज्ञानकर्मभिः
ព្រះវិស្ណុមានរូបជាភ្លើងនៃកាលៈ (កាលាគ្និ) ជាពន្លឺ-ព្រហ្មដ៏អធិឧត្តម លើសលប់សូម្បីអធិឧត្តម; ព្រះដ៏ទេវតានោះ ត្រូវបានមុនីទាំងឡាយសួរនិងគោរពបូជាដោយទាំងជ្ញាន និងកម្មបូជា។
Verse 12
वसिष्ठ उवाच संसारसागरोत्तार- नावं ब्रह्मेश्वरं वद विद्यासारं यद्विदित्वा सर्वज्ञो जायते नरः
វសិષ્ઠៈបានមានពាក្យថា៖ សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីព្រហ្ម—ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិឧត្តម—ជានាវាសម្រាប់ឆ្លងកាត់សមុទ្រសង្សារ; ហើយសូមបង្រៀនសារសំខាន់នៃវិទ្យា ដែលបើដឹងហើយ មនុស្សនឹងក្លាយជាអ្នកដឹងទាំងអស់។
Verse 13
अग्निर् उवाच विष्णुः कालाग्निरुद्रो ऽहं विद्यासारं वदामि ते विद्यासारं पुराणं यत् सर्वं सर्वस्य कारणं
អគ្និបានមានពាក្យថា៖ «ខ្ញុំគឺវិស្ណុ; ខ្ញុំគឺរុទ្រៈក្នុងរូបភ្លើងនៃកាលៈ (កាលាគ្និ)។ ខ្ញុំនឹងប្រកាសដល់អ្នកអំពីសារសំខាន់នៃវិទ្យា—គឺបុរាណៈនោះ ដែលជាសារសំខាន់នៃការសិក្សាទាំងអស់ ហើយជាអ្វីគ្រប់យ៉ាង និងជាមូលហេតុនៃអ្វីគ្រប់យ៉ាង។»
Verse 14
सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च वंशानुचरितादेश् च, मत्स्यकूर्मादिरूपधृक्
ដោយទ្រង់សន្មត់រូបជាមត្ស្យៈ កូរមៈ និងអវតារផ្សេងៗទៀត ព្រះអម្ចាស់បានប្រកាសប្រធានបទអំពីសೃષ્ટិ (ការបង្កើត), ប្រតិសೃષ્ટិ (ការបង្កើតឡើងវិញ), វង្សាវតារ, មន្វន្តរ និងរឿងរ៉ាវនៃរាជវង្ស និងកិច្ចការរបស់ពួកគេ។
Verse 15
द्वे विद्ये भगवान् विष्णुः परा चैवापरा च ह ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड् द्विज
ព្រះវិស្ណុដ៏មានព្រះភាគ ត្រូវបានដឹងតាមវិទ្យាពីរប្រភេទ—បរា (ខ្ពស់) និងអបរា (ទាប)។ អបរាវិទ្យារួមមានវេទទាំងបួន៖ ឫគ យជុះ សាម និងអថರ್ವ; ហើយក៏មានវេទាង្គប្រាំមួយផងដែរ ឱ ទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង)។
Verse 16
अयपाठः पुण्यमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यद् गदित्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्ञानसन्दीपनादेव इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्रह्माग्नेयं पुराणमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः यद् द्विज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः छन्दो ऽभिधानं मीमांसा धर्मशास्त्रं पुराणकम्
សិក្សា (Śikṣā) កល្បៈពិធី (Kalpa) វ្យាករណ៍ (Vyākaraṇa) និរុក្ត (Nirukta) ជ្យោតិષ (Jyotiṣa) ចន្ទស (Chandas) អភិធាន (Abhidhāna) មីមាំសា (Mīmāṃsā) ធម្មសាស្ត្រ (Dharmaśāstra) និង បុរាណ (Purāṇa) — ទាំងនេះជាសាខាវិជ្ជាដែលបានបង្ហាញ។
Verse 17
न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदो ऽर्थशास्त्रकम् अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते
ន្យាយៈ (Nyāya—តក្កវិជ្ជា), វេជ្ជសាស្ត្រ (វេជ្ជក), គន្ធರ್ವៈ—តន្ត្រី (Gāndharva), ធនុર્વេទ (Dhanurveda—វិជ្ជាធ្នូ), និង អರ್ಥសាស្ត្រ (Arthaśāstra—រដ្ឋនីតិ) — ទាំងនេះជាវិជ្ជាទាប (apara)។ តែវិជ្ជាខ្ពស់ (parā) គឺវិជ្ជាដែលធ្វើឲ្យសម្រេចការយល់ដឹងព្រះព្រហ្ម (Brahman)។
Verse 18
यत्तददृश्यमग्राह्यम् अगोत्रचरणम् ध्रुवम् विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्
សច្ចធាតុនោះ មើលមិនឃើញ និងមិនអាចចាប់យកបាន គ្មានវង្សត្រកូល និងគ្មានជើង (មិនជាប់កាយលក្ខណៈ) ហើយអចិន្ត្រៃយ៍។ ដូចដែលវិષ્ણុបានប្រកាសដល់ខ្ញុំ និងដូចដែលព្រហ្មាបាននិយាយដល់ទេវតាកាលពីមុន ដូច្នោះខ្ញុំនឹងពន្យល់ដល់អ្នកអំពីហេតុផល និងគោលបំណងនៃព្រះអង្គដែលទទួលរូបចាប់ពីមត្ស្យា (ត្រី) ជាដើម។
Frequently Asked Questions
A formal taxonomy of knowledge: aparā vidyā is itemized (Vedas, Vedāṅgas, plus śāstras such as vyākaraṇa, nirukta, chandas, mīmāṃsā, dharmaśāstra, nyāya, vaidya, gāndharva, dhanurveda, and arthaśāstra), while parā vidyā is defined as the means of realizing Brahman.
It positions all disciplined learning under a graded soteriology: worldly arts become dharma-supporting auxiliaries (bhukti), while the culmination is non-dual Brahman-realization (mukti), approached through devotion to Viṣṇu and discernment between śabda-brahman and para-brahman.
Avatāras are presented as the Lord’s pedagogical strategy—assuming forms like Matsya and Kūrma to disclose the Purāṇic framework (creation cycles, genealogies, manvantaras, royal lineages) and the causal rationale (hetu) behind divine embodiment.