Adhyaya 19
Agneya-vidyaAdhyaya 1928 Verses

Adhyaya 19

Chapter 19 — कश्यपवंशवर्णनम् (Description of Kaśyapa’s Lineage)

អគ្គិផ្លាស់ពីការបង្កកំណើតលោកទៅកាន់កោសល្យវង្សាវតារ ដោយរៀបរាប់កូនចៅរបស់កশ্যបៈជាផែនទីនៃពូជពង្សទេវៈ អរទេវៈ និងពូជសត្រូវ ដែលបំពេញលោកតាមមន្វន្តរៈ។ ចាប់ផ្តើមពីទុសិតៈ និងបញ្ជីអាទិត្យ (រួមទាំងវិષ્ણុ/ឥន្ទ្រ និងទេវសូរ្យ) បន្ទាប់បង្វែរទៅកូនចៅទិតិ—ហិរណ្យកសិពុ និងហិរណ្យាក្ស—បង្ហាញការកើតឡើងជារង្វង់នៃអំណាចប្រឆាំង “យុគក្រោយយុគ”។ រៀបរាប់សាខាទានវៈសំខាន់ៗ (ប្រាហ្លាទ, ពលិ, បាណ) និងភ្ជាប់ភក្តិវិષ્ણុរបស់ប្រាហ្លាទជាមាត្រដ្ឋានសីលធម៌ក្នុងវង្សអសុរ។ បន្តទៅភរិយាច្រើនរបស់កশ্যបៈ (ពុលោមា, កាលកា; វិនតា, កដ្រុ, សុរាសា, សុរាភី ជាដើម) និងកូនចៅដ៏ច្រើន បកស្រាយដើមកំណើតបក្សី នាគ សត្វ និងរុក្ខជាតិ ជាប្រតិសರ್ಗ (ការបង្កទីពីរ)។ ចុងក្រោយកំណត់រដ្ឋបាលលោក៖ អ្នកគ្រប់គ្រងថ្នាក់សត្វ និងទិសទាំងឡាយ (ចិត្ររថ, វាសុគិ, តក្សក, គរុឌ; អាណាព្យាបាលទិស) បញ្ចប់ដោយឋានានុក្រមស្របនឹងរបៀបពិធី និងគាំទ្រការគ្រប់គ្រងតាមធម៌។

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमाहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम अष्टादशो ऽध्यायः अथोनविंशतितमो ऽध्यायः कश्यपवंशवर्णनम् अग्निर् उवाच कश्यपस्य वेदे सर्गमदित्यादिषु हे मुने चाक्षुषे तुषिता देवास्ते ऽदित्यां कश्यपात्पुनः

ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និពុរាណៈ មហាពុរាណដើម—ជំពូកទីដប់ប្រាំបី ដែលមានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាកំណើតលោក» បានបញ្ចប់។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទីដប់ប្រាំបួន «ការពិពណ៌នាវង្សកश्यប»។ អគ្និបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ មុនី ក្នុងរឿងកំណើតរបស់កश्यប—ក្នុងចំណោមអាទិត្យ និងអ្នកដទៃ—នៅសម័យចាក្សុសមន្វន្តរ ទេវតាដែលហៅថា ទុសិតា បានកើតឡើងវិញពី អទិតិ តាមរយៈ កश्यប»។

Verse 2

आसन् विष्णुश् च शक्रश् च त्वष्टा धाता तथार्यमा पूषा विवस्वान् सविता मित्रोथ वरुणो भगः

មានព្រះវិṣṇu និងព្រះŚakra (ឥន្ទ្រ) ស្ថិតនៅទីនោះ; មានទាំង Tvaṣṭṛ, Dhātṛ និង Aryaman ដូចគ្នា; Pūṣan, Vivasvān, Savitṛ និង Mitra; ហើយក៏មាន Varuṇa និង Bhaga ផងដែរ។

Verse 3

अंशुश् च द्वादशादित्या आसन् वैवस्वतेन्तरे अरिष्टनेमिपत्रीनामपत्यानीह षोडश

ហើយ Aṃśu ក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមពួកគេផងដែរ។ ក្នុង Vaivasvata Manvantara មាន Āditya ចំនួនដប់ពីរ; ហើយនៅទីនេះ កូនចៅដែលកើតពីភរិយារបស់ Ariṣṭanemi មានចំនួនដប់ប្រាំមួយ។

Verse 4

बहुपुत्रस्थ विदुषश् चतस्रो विद्युतः सुताः प्रत्यङ्गिरजाः श्रेष्ठाः कृशाश्वस्य सुरायुधाः

ពី Bahuputra បានកើតមានឥសីអ្នកប្រាជ្ញ។ Vidyut ទាំងបួនជាកូនប្រុសរបស់គាត់—កើតពីពូជ Pratyaṅgirā ជាអ្នកល្អឯក និងអ្នកកាន់អាវុធទេវៈ—ស្ថិតក្នុងវង្ស Kṛśāśva។

Verse 5

उदयास्तमने सूर्ये तद्वदेते युगे युगे हिरण्यकशिपुर्दित्यां हिरण्याक्षश् च कश्यपात्

ដូចព្រះអាទិត្យរះ និងលិចជាទៀងទាត់ ដូច្នោះដែរ ក្នុងគ្រប់យុគ (យុគក្រោយយុគ) Hiraṇyakaśipu និង Hiraṇyākṣa កើតពី Diti តាមរយៈ Kaśyapa។

Verse 6

सप्तम इति ख ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्मृता इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः राहुप्रभृतयस्तस्यां सैंहिकेया इति श्रुताः

Siṃhikā ជាក្មេងស្រីម្នាក់ ដែលបានក្លាយជាភរិយារបស់ Vipracitti។ ពីនាងបានកើត Rāhu និងអ្នកដទៃៗ; តាមប្រពៃណី ពួកគេត្រូវបានហៅថា Saiṃhikeyas គឺជាពូជពង្សរបស់ Siṃhikā។ (កំណត់ចំណាំដើមបង្ហាញអត្ថបទខុសគ្នាតាមសៀវភៅដៃ)

Verse 7

हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः अनुह्रादश् च ह्रादश् च प्रह्रादश्चातिवैष्णवः

ហិរ៉ណ្យកសិពុ មានបុត្របួននាក់ មានកម្លាំងល្បីល្បាញ គឺ អនុហ្រាទៈ ហ្រាទៈ និង ប្រាហ្រាទៈ ដែលជាអ្នកស្រឡាញ់ព្រះវិស្ណុយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 8

संह्रादश् च चतुर्थोभूत् ह्रादपुत्रो ह्रदस् तथा ह्रदस्य पुत्र आयुष्मान् शिबिर्वास्कल एव च

ហើយ សំហ្រាទៈ ជាបុត្រទីបួន។ ពី ហ្រាទៈ កើតមាន ហ្រាដសៈ; ហើយបុត្ររបស់ ហ្រាដសៈ គឺ អាយុស្មាន អ្នកមានពរ ព្រមទាំង សិពិ និង វាស្កល។

Verse 9

विरोवनस्तु प्राह्रादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात् बलेः पुत्रशतं त्वासीद्वाणश्रेष्ठं महामुने

វិរោវនៈ ជាបុត្ររបស់ ប្រាហ្រាទៈ; ហើយ ពលិ កើតពី វិរោចនៈ។ ពលិ មានបុត្ររយនាក់ ហើយក្នុងនោះ បាណៈ ជាអ្នកល្អឯកបំផុត ឱ មហាមុនី។

Verse 10

पुराकल्पे हि बाणेन प्रसाद्योमापतिं वरः पार्श्वतो विहरिष्यामीत्येवम् प्राप्तश् च ईश्वरात्

ពិតប្រាកដណាស់ ក្នុងកល្បមុន បាណៈ បានបូជាសូមព្រះអុមាបតិ (ព្រះសិវៈ ព្រះអម្ចាស់នៃអុមា) ហើយទទួលពរ​ពីព្រះអម្ចាស់ថា៖ «ខ្ញុំនឹងលេងសប្បាយនៅជិតខាងព្រះអង្គ»។

Verse 11

हिरण्याक्षसुताः पञ्च शम्बरः शकुनिस्त्विति द्विमूर्धा शङ्कुरार्यश् च शतमासन् दनोः सुताः

បុត្ររបស់ ហិរ៉ណ្យាក្សៈ មានប្រាំនាក់ គឺ សម្បរៈ សកុនិ ទ្វិមូឌ្ឍា សង្គុ និង អារយៈ; ហើយបុត្ររបស់ ដនុ មានចំនួនរយនាក់។

Verse 12

स्वर्भानोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नस्तु शची स्मृता उपदानवी हयशिरा शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

ព្រហ្ពា (Prabhā) ត្រូវបាននិយាយថា ជាកូនស្រីរបស់ ស្វರ್ಭានុ (Svarbhānu)។ សចី (Śacī) ត្រូវបានចងចាំថា ជាកូនស្រីរបស់ ពុលោមន (Puloman)។ ហើយមាននាមទៀតគឺ ឧបដានវី (Upadānavī), ហយសិរា (Hayaśirā), សර්មិષ્ઠា (Śarmiṣṭhā), និង វារិષបර්វណី (Vārṣaparvaṇī)។

Verse 13

पुलोमा कालका चैव वैश्वानरसुते उभे कश्यपस्य तु भार्ये द्वे तयोः पुत्राश् च कोटयः

ពុលោមា (Pulomā) និង កាលកា (Kālakā) — ទាំងពីរ ជាកូនស្រីរបស់ វៃશ્વានរ (Vaiśvānara) — ជាភរិយាពីររបស់ កശ്യប (Kaśyapa)។ កូនប្រុសរបស់ពួកនាង មានចំនួនដល់កោដិៗ (crores)។

Verse 14

प्रह्रादस्य चतुष्कोट्यो निवातकवचाः कुले ताम्रायाः षट् सुताः स्युश् च काकी श्वेनी च भास्यपि

ក្នុងវង្សរបស់ ប្រហ្លាទ (Prahlāda) មាន និវាតកវច (Nivātakavaca) ចំនួនបួនកោដិ (koṭi)។ ហើយពី តាម្រា (Tāmra) មានកូនប្រុសប្រាំមួយ—រួមមាន កាកី (Kākī), ស្វេនី (Śvenī), និង ភាសី (Bhāsī) ផងដែរ។

Verse 15

गृध्रिका शुचि सुग्रीवा ताभ्यः काकादयो ऽभवन् अरः शकुनिस्त्वतीति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शक्निस्त्वथेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विमूर्धा शम्बराद्याश् च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गृध्रिका च शुचिग्रीवो इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गृध्रिकाशुचिसुग्रीवो इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अश्वाश्चोष्ट्राश् च ताम्राया अरुणो गरुडस् तथा

ពី គ្រឹធ្រិកា (Gṛdhrikā), សុចិ (Śuci), និង សុគ្រីវា (Sugrīvā) បានកើតមាន ក្អែក និងបក្សីផ្សេងៗ។ (តាមបាឋានុសាសន៍មួយ) មាននាម អរ (Ara) និង សកុនិ (Śakuni) ផងដែរ។ ពី តាម្រា (Tāmrā) កើតមាន សេះ និង អូដ្ឋ; ហើយដូចគ្នានេះ អរុណ (Aruṇa) និង គរុឌ (Garuḍa) ផង។

Verse 16

विनतायाः सहस्रन्तु सर्पाश् च सुरसाभवाः काद्रवेयाः सहस्रन्तु शेषवासुकितक्षकाः

ពី វិនតា (Vinatā) កើតមាន ពស់ចំនួនមួយពាន់; ហើយពី សុរសា (Surasā) ក៏ដូចគ្នា។ ពី កទ្រូ (Kadrū) កើតមានពស់មួយពាន់—ក្នុងនោះមាន សេស (Śeṣa), វាសុកិ (Vāsuki), និង តក្សក (Takṣaka)។

Verse 17

दंष्ट्रिणः क्रोधवशजा धरोत्थाः पक्षिणो जले सुरभ्यां गोमहिष्यादि इरोत्पन्नास्तृणादयः

សត្វមានចង្កូមកើតពីកំហឹង; អ្នកកើតពីដីជាសត្វលើគោក; បក្សីកើតក្នុងទឹក; ពីសុរ​ភី (Surabhī) កើតគោ ក្របី និងដូចៗគ្នា; ហើយពីទឹកដោះ (īrā) កើតស្មៅ និងរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។

Verse 18

स्वसायां यक्षरक्षांसि मुनेरश्वरसोभवन् अरिष्टायान्तु गन्धर्वाः कश्यपाद्धि स्थिरञ्चरं

ពី ស្វាសា (Svāsā) កើតយក្ស និងរាក្សស; ពី អશ્વរសា (Aśvarasā) របស់មុនី កើតសត្វមានជីវិតផ្សេងៗ; តែពី អរិଷ្ដា (Ariṣṭā) កើតគន្ធર્વ; ហើយពិតប្រាកដ ពី កश्यប (Kaśyapa) បានចេញមកទាំងអស់ដែលស្ថិតស្ថេរ និងចល័ត។

Verse 19

एषां पुत्रादयो ऽसङ्ख्या देवैर् वै दानवा जिताः दितिर्विनष्टपुत्रा वै तोषयामास कश्यपं

កូនៗ និងវង្សជំនាន់ក្រោយរបស់ពួកគេមានរាប់មិនអស់; ទោះយ៉ាងណា ដានវ (Dānavas) ត្រូវបានទេវតាឈ្នះ។ ទីទី (Diti) បាត់បង់កូនៗហើយ ក៏ព្យាយាមបំពេញចិត្ត កश्यប (Kaśyapa)។

Verse 20

पुत्रमिन्द्रप्रहर्तारमिच्छती प्राप कश्यपात् पादाप्रक्षालनात् सुप्ता तस्या गर्भं जघान ह

នាងប្រាថ្នាកូនប្រុសម្នាក់ដែលអាចវាយប្រហារ ឥន្ទ្រ (Indra) បាន ក៏មានផ្ទៃពោះដោយ កश्यប (Kaśyapa)។ ហើយពេលនាងដេកលក់—ដោយសារការលាងជើង (របស់គាត់)—ឥន្ទ្រ នោះបានបំផ្លាញគភ៌របស់នាង។

Verse 21

छिद्रमन्विष्य चेन्द्रस्तु ते देवा मरुतो ऽभवन् शक्रस्यैकोनपञ्चाशत्सहाया दीप्ततेजसः

ឥន្ទ្រ (Indra) ស្វែងរកចន្លោះខ្សោយ ហើយបង្កើតឲ្យទេវតាទាំងនោះក្លាយជា មរុត (Maruts)—ជាសហាយ ៤៩ នាក់ របស់ សក្រក (Śakra) ដែលមានពន្លឺតេជៈរុងរឿង។

Verse 22

एतत्सर्वं हरिर्ब्रह्मा अभिषिच्य पृथुं नृपं ददौ क्रमेण राज्यानि अन्येषामधिपो हरिः

បន្ទាប់ពីបានអភិសេកព្រះបាទ ព្រឹថុ (Pṛthu) ហរិ (Hari) រួមជាមួយព្រះព្រហ្មា (Brahmā) បានចែកចាយអាណាចក្រទាំងឡាយតាមលំដាប់យ៉ាងត្រឹមត្រូវ ហើយហរិនៅជាអធិបតីលើអ្នកដទៃទាំងអស់។

Verse 23

द्विजौषधीनां चन्द्रश् च अपान्तु वरुणो नृपः राज्ञां वैश्रवणो राजा सूर्याणां विष्णोरीश्वरः

លើពួកទ្វិជ (អ្នកកើតពីរដង) និងលើឱសថស្មៅព្យាបាល ព្រះចន្ទ្រាជាអធិបតី; លើទឹកទាំងឡាយ ព្រះវរុណាជាស្តេច។ លើស្តេចទាំងឡាយ ព្រះវៃශ්រវណ (គុបេរ) ជាស្តេច; ហើយលើព្រះអាទិត្យទាំងឡាយ ព្រះវិષ્ણុជាព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិឧត្តម។

Verse 24

वसूनां पावको राजा मरुतां वासवः प्रभुः प्रजापतीनां दक्षो ऽथ प्रह्लादो दानवाधिपः

ក្នុងចំណោមវសុទាំងឡាយ ពាវក (អគ្គិ) ជាស្តេច; ក្នុងចំណោមមរុតទាំងឡាយ វាសវ (ឥន្ទ្រ) ជាព្រះអម្ចាស់; ក្នុងចំណោមប្រជាបតិទាំងឡាយ ទក្ខ (Dakṣa) ជាអធិបតី; ហើយបន្ទាប់មក ព្រះប្រាហ្លាទ (Prahlāda) ជាអធិបតីលើពួកដានវ (Dānavas)។

Verse 25

पितॄणां च यमो राजा भूतादीनां हरः प्रभुः हिमवांश् चैव शैलानां नदीनां सागरः प्रभुः

ព្រះយម (Yama) ជាស្តេចនៃពិត្រឹ (Pitṛs) អ្នកបុព្វបុរស; ហរ (Hara/Śiva) ជាព្រះអម្ចាស់អធិបតីលើសត្វភាវៈ និងអ្វីៗដទៃ។ ហិមវាន (Himavān) ជាមេដឹកនាំក្នុងចំណោមភ្នំទាំងឡាយ; ហើយមហាសមុទ្រ ជាព្រះអម្ចាស់នៃទន្លេទាំងឡាយ។

Verse 26

धरण्या इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कश्यपादि परस्परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देवैर् दाइत्याः पराजिता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भूतानाञ्च हर इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गान्धर्वाणां चित्ररथो नागानामथ वासुकिः सर्पाणां तक्षको राजा गरुडः पक्षिणामथ

ក្នុងចំណោមគន្ធರ್ವ (Gandharvas) ចិត្ររថ (Citraratha) ជាមេ; ក្នុងចំណោមនាគ (Nāgas) វាសុកិ (Vāsuki); ក្នុងចំណោមពស់ទាំងឡាយ តក្សក (Takṣaka) ជាស្តេច; ហើយក្នុងចំណោមបក្សីទាំងឡាយ គរុឌ (Garuḍa) ជាអធិបតី។

Verse 27

ऐरावतो गजेन्द्राणां गोवृषोथ गवामपि मृगणामथ शार्दूलः प्लक्षो वनस्पतीश्वरः

ក្នុងចំណោមដំរីអធិរាជ ទ្រង់អៃរាវតៈជាអ្នកលើសគេ; ក្នុងចំណោមគោ ក៏គោឈ្មោលជាអ្នកលើសគេ; ក្នុងចំណោមសត្វព្រៃ ខ្លាជាអ្នកលើសគេ; និងក្នុងចំណោមដើមឈើ ផ្លក្សៈ (plakṣa) ជាព្រះមហាក្សត្រនៃរុក្ខជាតិ។

Verse 28

उच्चैःश्रवास् तथाश्वानां सुधन्वा पूर्वपालकः दक्षिणस्यां शङ्खपदः केतुमान् पालको जले हिरण्यरोमकः सौम्ये प्रतिसर्गोयमीरितः

ក្នុងចំណោមសេះ ឧច្ចៃឝ្រវាស (Uccaiḥśravas) ត្រូវបានគេរាប់ថាលើសគេ; សុធន្វា (Sudhanvā) ជាអ្នកអភិបាលទិសខាងកើត; នៅទិសខាងត្បូង មានសង្ខបដៈ (Śaṅkhapada); កេតុមាន (Ketumān) ជាអ្នកអភិបាលក្នុងទឹក; ហិរញ្ញរោមកៈ (Hiraṇyaromaka) ជាអ្នកអភិបាលទិសខាងជើង (សោម្យ) — ដូច្នេះ ការពិពណ៌នាអំពីប្រតិសರ್ಗ (pratisarga) នេះត្រូវបានប្រកាស។

Frequently Asked Questions

To present Kaśyapa’s lineage as a structured cosmological taxonomy—linking manvantara history, the origins of species and clans, and the hierarchy of cosmic rulers (adhikāras).

Ādityas from Aditi; Daityas from Diti (Hiraṇyakaśipu, Hiraṇyākṣa); Dānava branches via Prahlāda–Bali–Bāṇa; and nāga/bird lineages via Kadrū and Vinatā (Śeṣa, Vāsuki, Takṣaka; Aruṇa, Garuḍa).

By translating cosmology into order: knowing origins, hierarchies, and presiding powers supports correct ritual address (who is invoked for what), reinforces dharmic discernment (e.g., Prahlāda’s devotion), and aligns worldly administration with cosmic governance.

Pratisarga is “secondary creation,” here expressed as a classificatory account of beings and their rulers/guardians—mapping species, clans, and directional protectors into an administrable cosmic order.