Adhyaya 6

Verse 1

अर्वाक्स्रोतस् तु कथितो भवता यस् तु मानुषः ब्रह्मन् विस्तरतो ब्रूहि ब्रह्मा तम् असृजद् यथा

ブラフマンよ、あなたはすでに「下向きの流れ」の創造、すなわち人間の類を語った。いま詳しく説いてほしい——ブラフマーはいかにして人類を創ったのか。

Verse 2

यथा च वर्णान् असृजद् यद्गुणांश् च महामुने यच् च तेषां स्मृतं कर्म विप्रादीनां तद् उच्यताम्

また大聖よ、ヴァルナはいかに創られ、いかなる区別のグナを備えるのか。さらに、ブラーフマナをはじめ彼らに伝えられる務めは何か——それらを明らかに説いてください。

Verse 3

सत्याभिध्यायिनः पूर्वं सिसृक्षोर् ब्रह्मणो जगत् अजायन्त द्विजश्रेष्ठ सत्त्वोद्रिक्ता मुखात् प्रजाः

二度生まれの最勝者よ。宇宙を創らんとするブラフマーがまず真理に観想を定めたとき、その口よりサットヴァ優勢の衆生が生じた。

Verse 4

वक्षसो रजसोद्रिक्तास् तथान्या ब्रह्मणो ऽभवन् रजसा तमसा चैव समुद्रिक्तास् तथोरुतः

ブラフマーの胸からはラジャス優勢の者たちが生じ、また別の部位からもラジャスに彩られた存在が現れた。さらにその腿からは、ラジャスとタマスがともに強まった者たちが顕れた。

Verse 5

पद्भ्याम् अन्याः प्रजा ब्रह्मा ससर्ज द्विजसत्तम तमःप्रधानास् ताः सर्वाश् चातुर्वर्ण्यम् इदं ततः

おお、最勝の二度生まれよ。ブラフマーはその足より、タマス（暗質）の優勢な他の衆生を創り出し、その差別から四姓の秩序（チャートゥルヴァルニャ）が生じた。

Verse 6

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च द्विजसत्तम पादोरुवक्षःस्थलतो मुखतश् च समुद्गताः

おお、最勝の二度生まれよ。ブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラの四姓は、宇宙の御身より現れた—足、腿、胸、そして口から。

Verse 7

यज्ञनिष्पत्तये सर्वम् एतद् ब्रह्मा चकार वै चातुर्वर्ण्यं महाभाग यज्ञसाधनम् उत्तमम्

ヤジュニャが完全に成就するために、ブラフマーはこれらすべてを整えた、ああ高貴なる者よ。そしてヤジュニャを支える最上の手段として、四姓の秩序（チャートゥルヴァルニャ）を定めた。

Verse 8

यज्ञैर् आप्यायिता देवा वृष्ट्युत्सर्गेण वै प्रजाः आप्याययन्ते धर्मज्ञ यज्ञाः कल्याणहेतवः

ヤジュニャによって神々は養われ、神々が雨を放つことで世の衆生は保たれる。ゆえに、ダルマを知る者よ、ヤジュニャは福祉・吉祥の因となる。

Verse 9

निष्पाद्यन्ते नरैस् तैस् तु स्वकर्माभिरतैः सदा विशुद्धाचरणोपेतैः सद्भिः सन्मार्गगामिभिः

しかしこれらの果は、常に自らの正しい務め（スヴァカルマ）に励む人々によってこそ成就する。清らかな行いを備えた善人、非のない実践を持ち、正道を堅く歩む者たちによって。

Verse 10

स्वर्गापवर्गौ मानुष्यात् प्राप्नुवन्ति नरा मुने यद् वाभिरुचितं स्थानं तद् यान्ति मनुजा द्विज

聖仙よ、人の身においてこそ、人は天界にも究竟の解脱（モークシャ）にも至る。二度生まれし者よ、内に選び慕い続けた住処へと、その人はまさに赴く。

Verse 11

प्रजास् ता ब्रह्मणा सृष्टाश् चातुर्वर्ण्यव्यवस्थितौ सम्यक्छ्रद्धाः समाचारप्रवणा मुनिसत्तम

それらの衆生は梵天（ブラフマー）により生み出され、四ヴァルナの秩序に正しく配された。最勝の聖仙よ、彼らは正しい信を備え、善き行いに傾き、ダルマの規律と調和して歩んだ。

Verse 12

यथेच्छावासनिरताः सर्वबाधाविवर्जिताः शुद्धान्तःकरणाः शुद्धाः सर्वानुष्ठाननिर्मलाः

彼らは欲もまたダルマにかなう限りにおいてのみ抱き、いかなる障りや苦悩にも触れなかった。内なる器は清らかで、身も心も無垢、あらゆる聖なる修行と儀礼によって浄められていた。

Verse 13

शुद्धे च तासां मनसि शुद्धे ऽन्तःसंस्थिते हरौ शुद्धज्ञानं प्रपश्यन्ति विष्ण्वाख्यं येन तत् पदम्

そして心が浄められ、清浄なるハリが内に安住するとき、彼らは無垢の智を観ずる。その智によって、「ヴィシュヌ」と呼ばれる至上の境地に到達する。

Verse 14

ततः कालात्मको यो ऽसौ स चांशः कथितो हरेः स पातयत्य् अघं घोरम् अल्पम् अल्पाल्पसारवत्

ゆえに、その本性が時（カーラ）である原理は、ハリの一分であると説かれる。それによって、恐るべき罪さえも少しずつ落ち去り、精髄の乏しい物が次第に縮んで微残となるがごとく消滅する。

Verse 15

अधर्मबीजम् उद्भूतं तमोलोभसमुद्भवम् प्रजासु तासु मैत्रेय रागादिकम् असाधकम्

おおマイトレーヤよ、彼らの民のうちに、闇と貪欲から生じたアダルマ（不義）の種が芽生え、欲情などをかき立てて、正しき善き行いに不適な者としてしまう。

Verse 16

ततः सा सहजा सिद्धिस् तेषां नातीव जायते रसोल्लासादयश् चान्याः सिद्धयो ऽष्टौ भवन्ति याः

そののち、彼らには生得の成就はさほど起こらず、代わってラソッラーサ（味わいの高揚）に始まる八つの別のシッディが現れる。だがそれらは道中の付随の力であり、ヴィシュヌにおいて証される至上の成就ではない。

Verse 17

तासु क्षीणास्व् अशेषासु वर्धमाने च पातके द्वन्द्वाभिभवदुःखार्तास् ता भवन्ति ततः प्रजाः

それら（徳と正しい抑制）がことごとく尽き、罪が増し続けると、民は二元の対立の打撃に圧され、悲しみに苦しむ者となる。

Verse 18

ततो दुर्गाणि ताश् चक्रुर् वार्क्षं पार्वतम् औदकम् कृत्रिमं च तथा दुर्गं पुरखर्वटकादि यत्

そののち彼らは要塞を築いた。森に拠るもの、山に拠るもの、水に守られるもの、また人工の城塞である。さらに町や市の村落などの集落も設けた。

Verse 19

गृहाणि च यथान्यायं तेषु चक्रुः पुरादिषु शीतातपादिबाधानां प्रशमाय महामते

大いなる思慮の人よ、彼らは町々などに、寒さや暑さなどの苦しみを鎮めるため、道理にかなったほどよい住まいを建てた。

Verse 20

प्रतीकारम् इमं कृत्वा शीतादेस् ताः प्रजाः पुनः वार्तोपायं ततश् चक्रुर् हस्तसिद्धिं च कर्मजाम्

かくして寒冷などの苦患への対策を施すと、人々は再び生活の秩序に安住し、ついで生計の道を起こして、手仕事の技と諸職能、そして規律ある業（カルマ）より生ずる成就を打ち立てた。

Verse 21

व्रीहयश् च यवाश् चैव गोधूमा अणवस् तिलाः प्रियंगवो ह्य् उदाराश् च कोरदूषाः सतीनकाः

米と大麦、さらに小麦、黍などの小穀（アヌ）と胡麻、またプリヤング、滋養あるウダーラの穀、コーラドゥーシャ、サティーナカ—これらは秩序ある世界において衆生を支える穀物として数えられる。

Verse 22

माषा मुद्गा मसूराश् च निष्पावाः सकुलत्थकाः आढक्यश् चणकाश् चैव शणाः सप्तदश स्मृताः

黒豆（マーシャ）、緑豆（ムドガ）、レンズ豆（マスーラ）；平莢豆（ニシュパーヴァ）とクラッタ；キマメ（アーダキー）、ひよこ豆（チャナカ）、そしてシャナの種（麻・亜麻）—これらは伝統において十七種の豆類・種子として記憶される。

Verse 23

इत्य् एता ओषधीनां तु ग्राम्यानां जातयो मुने ओषध्यो यज्ञियाश् चैव ग्राम्यारण्याश् चतुर्दश

かくして、聖仙よ、これらが栽培される薬草の類である。またヤジュニャ（祭祀）に用いられる聖なる薬草は、里にあれ森にあれ、総じて十四種と説かれる。

Verse 24

व्रीहयः सयवा माषा गोधूमा अणवस् तिलाः प्रियंगुसप्तमा ह्य् एता अष्टमास् तु कुलत्थकाः

米、麦（大麦）、マーシャ（黒豆）、小麦、アヌ（パニックの種）と胡麻—この順に説かれる。第七はプリヤング、第八はクラッタである。創造においてこれらは主要な種と数えられ、至上主ヴィシュヌの恩寵により世界はこれらによって支えられる。

Verse 25

श्यामाकास् त्व् अथ नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः तथा वेणुयवाः प्रोक्तास् तद्वन् मर्कटका मुने

次いで、śyāmāka、nīvāra、jartilā、そしてsagavedhukāと呼ばれる穀類、またveṇu-yavaが説かれる—同様に、聖仙よ、markaṭakaも語られる。

Verse 26

ग्राम्यारण्याः स्मृता ह्य् एता ओषध्यस् तु चतुर्दश यज्ञनिष्पत्तये यज्ञस् तथासां हेतुर् उत्तमः

これらの薬草は、村のものと森のものとの二種、合わせて十四と記憶される。これらはヤジュニャ（祭祀）を成就へ導き、そしてヤジュニャこそがそれらの最も尊い因（至高の目的）である。

Verse 27

एताश् च सह यज्ञेन प्रजानां कारणं परम् परावरविदः प्राज्ञास् ततो यज्ञान् वितन्वते

これらはヤジュニャとともに、衆生の繁栄の至上の因であると宣言される。ゆえに、上と下（para・apara）を見分ける賢者たちは、ヤジュニャを広め、護り行う。

Verse 28

अहन्य् अहन्य् अनुष्ठानं यज्ञानां मुनिसत्तम उपकारकरं पुंसां क्रियमाणाघशान्तिदम्

最上の聖仙よ、ヤジュニャの儀礼を日々行うことは人々への真の利益である。実行されるとき、それは生の営みの中で生じる罪を鎮め、除き去る。

Verse 29

येषां तु कालसृष्टो ऽसौ पापबिन्दुर् महामते चेतःसु ववृधे चक्रुस् ते न यज्ञेषु मानसम्

しかし、大いなる思慮の人よ、時そのものが生み出した罪の一点が心に増し広がる者たちは、もはやヤジュニャに心を向けない。内なる決意がヤジュニャから背を向けるのである。

Verse 30

वेदवादांस् तथा वेदान् यज्ञकर्मादिकं च यत् तत् सर्वं निन्दमानास् ते यज्ञव्यासेधकारिणः

ヴェーダの教えをそしり、ヴェーダそのものとヤジュニャに始まる祭祀の行を貶める者は、聖なる供犠の道を塞ぐ障碍の者となる。

Verse 31

प्रवृत्तिमार्गव्युच्छित्तिकारिणो वेदनिन्दकाः दुरात्मानो दुराचारा बभूवुः कुटिलाशयाः

彼らはプラヴリッティの道を断とうとするヴェーダ誹謗者として現れ、邪悪な心と乱れた行いを持ち、思惑は曲がっていた。

Verse 32

संसिद्धायां तु वार्तायां प्रजाः सृष्ट्वा प्रजापतिः मर्यादां स्थापयाम् आस यथास्थानं यथागुणम्

世の営みの秩序が整って動き出すと、プラジャーパティは衆生を創り、それぞれの性質と徳に応じて、相応の位と境界（規範）を定めた。

Verse 33

वर्णानाम् आश्रमाणां च धर्मान् धर्मभृतां वर लोकांश् च सर्ववर्णानां सम्यग्धर्मानुपालिनाम्

ダルマを担う者のうち最勝なる方よ、私はヴァルナとアーシュラマの法を説き、また正しく法を守るあらゆるヴァルナの者が到る世界を語ろう。

Verse 34

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम् स्थानम् ऐन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्व् अनिवर्तिनाम्

聖なる儀礼に励むバラモンにはプラジャーパティの界がその住処と説かれ、戦場で退かぬクシャトリヤにはインドラの界が住まいとして定められる。

Verse 35

वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्मनिरतात्मनाम् गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचर्यानुवर्तिनाम्

自らのスヴァダルマに心を堅く据えるヴァイシャには、マールタの界がその住処と宣せられる。奉仕と随従に生きるシュードラには、ガンダルヴァの界が定めの住まいとして与えられる。

Verse 36

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तद् एव गुरुवासिनाम्

精を高く保ち梵行に住する牟尼が八万八千、そこに住むと伝えられる。さらにその同じ境域は、師に随い師と共に住する者たちの住処でもある。

Verse 37

सप्तर्षीणां तु यत् स्थानं स्मृतं तद् वै वनौकसाम् प्राजापत्यं गृहस्थानां ब्राह्मं संन्यासिनां स्मृतम्

七仙（サプタリシ）の境域として記憶される界は、まさに林住の修行者の定めの住処である。家住者にはプラジャーパティヤ界が得処と説かれ、出家の者にはブラフマー界が目標として伝えられる。

Verse 38

योगिनाम् अमृतं स्थानं यद् विष्णोः परमं पदम्

ヨーギーにとって不死の境地とは、ヴィシュヌの至高の座「パラマ・パダ」そのものである。

Verse 39

एकान्तिनः सदा ब्रह्मध्यायिनो योगिनो हि ये तेषां तत् परमं स्थानं यद् वै पश्यन्ति सूरयः

一心不乱にして常にブラフマンを観想するヨーギーたちは、その最高の住処に至る。そこは賢者たちが真に見究める至上の境地である。

Verse 40

गत्वा गत्वा निवर्तन्ते चन्द्रसूर्यादयो ग्रहाः अद्यापि न निवर्तन्ते द्वादशाक्षरचिन्तकाः

月や太陽などの天体は幾度も巡ってはその軌道に帰る。だがヴィシュヌの十二音節の御名（真言）を念ずる者は帰らない—至上の境地へと進み、再び戻ることがない。

Verse 41

तामिस्रम् अन्धतामिस्रं महारौरवरौरवौ असिपत्रवनं घोरं कालसूत्रम् अवीचिमत्

ターミスラ、アンダターミスラ、マハーラウラヴァ、ラウラヴァ、恐るべき剣葉の森アシパトラヴァナ、カーラスートラ、アヴィーチマト—これらが地獄の名である。

Verse 42

विनिन्दकानां वेदस्य यज्ञव्यासेधकारिणाम् स्थानम् एतत् समाख्यातं स्वधर्मत्यागिनश् च ये

ここは、ヴェーダをそしる者、祭祀（ヤジュニャ）の広まりと執行を妨げる者、そして自らのスヴァダルマを捨てる者の定めの住処であると説かれる。