Adhyaya 7: The Sanctity of Gayā: Raibhya’s Encounter and Hymn to Viṣṇu (Gadādhara)

Verse 1

धरण्युवाच । रैभ्योऽसौ मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । स्वयं किमकरोद् देव संशयो मे महानयम् ॥ ७.१ ॥

ダラニーは言った。「賢者の中の虎たるライビヤは、そのとき成就したヴァスについて聞いて、みずから何をなしたのですか、デーヴァよ。この大いなる疑いが私に生じました。」

Verse 2

श्रीवराह उवाच । स रैभ्यो मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । आजगाम गयां पुण्यां पितृतीर्थं तपोधनः । तत्र गत्वा पितॄन् भक्त्या पिण्डदानेन तर्पयत् ॥ ७.२ ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。そのとき賢者の中の虎たるライビヤは、ヴァスが成就したと聞き、祖霊の聖地（ピトリ・ティールタ）である聖なるガヤーへ赴いた。そこに至ると、苦行の功徳に富む修行者は、信愛をもってピンダ（piṇḍa、供物の食団）を捧げ、祖霊たちを満足させた。

Verse 3

ततो वै सुमहत्तीव्रं तपः परमदुष्चरम् । चरतोऽस्य तत्तीव्रं तपो रैभ्यस्य धीमतः । आजगाम महायोगी विमानस्थोऽतिदीप्तिमान् ॥ ७.३ ॥

その後、賢明なるライビヤが、きわめて激烈でこの上なく行じ難い苦行を修していると、光輝きわめて強く、ヴィマーナに坐す大ヨーギーが彼のもとへ来た。

Verse 4

त्रसरॆणुसमे शुद्धे विमानॆ सूर्यसन्निभे । परमाणुप्रमाणेन पुरुषस्तत्र दीप्तिमान् ॥ ७.४ ॥

その清浄なるヴィマーナは太陽に等しい輝きを放ち、トラサレーヌ（trasareṇu）の量に相当する。その中に、原子（paramāṇu）の量ほどの大きさをもつ光明のプルシャが在る。

Verse 5

सोऽब्रवीद् रैभ्य किं कार्यं तपश्चरसि सुव्रत । एवमुक्त्वा दिवो भूमिं मापयामास वै पुमान् ॥ ७.५ ॥

彼はライビヤに言った。「いかなる目的で苦行（タパス）を修しているのか、善き誓戒を保つ者よ。」そう語ると、その人はまことに天より地を測り始めた。

Verse 6

तत्रापि रथपञ्चाभं विमानं सूर्यसन्निभम् । युगपद् ब्रह्मभुवनं व्याप्नुवन्तं ददर्श सः ॥ ७.६ ॥

そこでも彼は、五重の光輝を放ち太陽に似た空中の車（ヴィマーナ）を見た。またそれが同時に梵天（ブラフマー）の世界を遍満しているのを見た。

Verse 7

ततः स विस्मयाविष्टो रैभ्यः प्रणतिपूर्वकम् । पप्रच्छ तं महायोगिन् को भवान् प्रब्रवीतु मे ॥ ७.७ ॥

そのとき驚嘆に満たされたライビヤは、まず恭しく礼拝してから、その大ヨーギンに尋ねた。「あなたはどなたですか。どうか私にお告げください。」

Verse 8

पुरुष उवाच । अहं रुद्रादवरजो ब्रह्मणो मानसः सुतः । नाम्ना सनत्कुमार इति जनलोके वसाम्यहम् ॥ ७.८ ॥

その者は言った。「私はルドラより年少で、梵天（ブラフマー）の意（こころ）より生まれた子である。名をサナトクマーラといい、ジャナ・ローカに住む。」

Verse 9

भवतः पार्श्वमायातः प्रणयेन तपोधन । धन्योऽसि सर्वथा वत्स ब्रह्मणः कुलवर्धनः ॥ ७.९ ॥

おお苦行の宝よ、汝は親愛をもって我が傍らに来た。いかなる点においても汝は幸いなる者、愛し子よ――梵天（ブラフマー）の系譜を増し広げる者である。

Verse 10

रैभ्य उवाच । नमोऽस्तु ते योगिवर प्रसीद दयां मह्यं कुरुषे विश्वरूप । किमत्र कृत्यं वद योगिसिंह कथं हि धन्योऽहमुक्तस्त्वया च ॥ ७.१० ॥

ライビヤは言った。「最上のヨーギンよ、あなたに敬礼いたします。どうかご慈悲を垂れ、私に憐れみをお示しください、宇宙の相を具する御方よ。ヨーギンの中の獅子よ、ここでなすべきことは何か、お告げください。しかも私があなたに語りかけられたとは、いかに幸いなことでしょうか。」

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । धन्यस्त्वमेव द्विजवर्यमुख्य यद् वेदवादाभिरतः पितॄंश्च । प्रीणासि मन्त्रव्रतजप्यहोमैर्गयां समासाद्य तथाऽन्नपिण्डैः ॥ ७.११ ॥

サナトクマーラは言った。「まことに汝は福徳ある者、二度生まれし者たちの中でも最勝である。汝はヴェーダの誦唱に励み、また祖霊ピトリたちをも喜ばせる。ガヤーに至り、マントラに基づく誓戒、ジャパ（聖なる反復誦）、ホーマ（火供）によって、さらに米団子の供物ピンダによって、彼らを満足させるのだ。」

Verse 12

शृणुष्व चान्यं नृपतिर्बभूव विशालनामास पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् । पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रसाह - स्ते ब्राह्मणाश्चोचुरदीनसत्त्वाः ॥ ७.१२ ॥

さらに別の話を聞け。ヴィシャーラという名の王がいて、ヴィシャーラーと呼ばれる大いなる都に住んでいた。福徳に恵まれ忍耐強いが、子のない王であった。ヴィシャーラーの主である彼は、最上の二度生まれし者たちのもとへ赴き、子を得ることについて問うた。すると気力衰えぬバラモンたちが答えて語った。

Verse 13

ऋगत्वा गयामन्नदानैरनेकैः । ध्रुवं सुतस्ते भविता नृपीश सुसंप्रदाता सकलक्षितीशः ॥ ७.१३ ॥

ガヤーへ赴き、多くの食施を行えば、王の中の王よ、汝には必ずや子が生まれる。その子は惜しみなく施す者となり、全地を治める王となるであろう。

Verse 14

इतीरितो ब्राह्मणैः स प्रहृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् । आगत्य तेन प्रवरेण तीर्थे मघासु भक्त्याऽथ कृतं पितॄणाम् ॥ ७.१४ ॥

このようにバラモンたちに告げられると、ヴィシャーラーの主たる王は大いに歓喜した。やがて努力してその最勝のティールタへ赴き、マガー宿の時に、信愛をもって祖霊ピトリのための儀礼を執り行った。

Verse 15

पिण्डप्रदानं विधिना प्रयत्नाददद्वियत्यूत्तममूर्तयस्तान् । पश्यन् स पुंसः सितपीतकृष्णानुवाच राजा किमिदं भवद्भिः । उपेक्ष्यते शंसत सर्वमेव कौतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् ॥ ७.१५ ॥

彼らが定められた作法に従い、努めて慎重にピṇḍa（供団）の供養を捧げているとき、王は、白・黄・黒の色合いを帯び、光り輝く優れた姿の者たちを見た。これを見て王は言った。「そなたらが顧みずにいるのは何事か。すべてを語れ。わが心に強い好奇が起こった。」

Verse 16

सीता उवाच । अहं सीतस्ते जनकोऽस्मि तात नाम्ना च वृत्तेन च कर्मणा च । अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद् ब्रह्महा पापकामी ॥ ७.१६ ॥

シーターは言った。「私はシーターである。愛しき子よ、名においても、素行においても、行いにおいても、私は汝の父である。そしてこの者は私の父で、赤みを帯びた色をし、残忍な行いをなし、バラモンを殺し、罪業を欲する者である。」

Verse 17

अधीश्वरो नाम परः पिता ऽस्य कृष्णो वृत्त्या कर्मणा चापि कृष्णः । एतेन कृष्णेन हताः पुरा वै जन्मन्यनेके ऋषयः पुराणाः ॥ ७.१७ ॥

彼の至上の父はアディーシュヴァラ（Adhīśvara）という名である。またその者は、性向においても行為においても、クリシュナ（Kṛṣṇa）と呼ばれる。かつてある生において、このクリシュナによって多くの古のリシ（聖仙）が殺された。

Verse 18

एतौ मृतौ द्वावपि पुत्र रौद्र- मवीचिसंज्ञं नरकं प्रपन्नौ । अधीश्वरो मे जनकः परोऽस्य कृष्णः पिता द्वावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्रापितो दुर्लभं ततः ॥ ७.१८ ॥

「その二人が死んだとき、子よ、二人とも恐るべきアヴィーチ（Avīci）と名づけられた地獄に堕ちた。わが父は至上の主であり、彼の父はクリシュナである—二人は長きにわたりそのようであった。だが私は、自らの清らかな業によって、得難きシャクラ（インドラ）の座を得た。」

Verse 19

त्वया पुनर्मन्त्रविदा गयायां पिण्डप्रदानेन बलादिमौ च । मेलापितौ तीर्थपिण्डप्रदान-प्रभावतो मे नरकाश्रितावपि ॥ ७.१९ ॥

そして再び、聖なるマントラに通じた汝によって、ガヤー（Gayā）におけるピṇḍaの供養により、この二人（バラをはじめとして）は結び合わされた。まことに、ティールタ（聖地）とピṇḍa供養の威力によって、地獄に落ちた者でさえもその影響を受け、苦が和らげられた。

Verse 20

पितॄन् पितामहांस्तत्र तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति तत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ ७.२० ॥

「そこで私はピトリ（祖霊）と祖父たち、さらに曾祖父たちを満足させる」—そう念じて、その水は汝によって捧げられた、敵を屈する者よ。

Verse 21

तेनास्मद्युगपद्य्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद् गच्छामः पितृलोकं न संशयः ॥ ७.२१ ॥

その言葉によって、徳ある者の中の最上よ、汝の語により我らには即時の結縁が生じた。ティールタ（聖なる渡し場）の威力により、我らは祖霊の世界へ赴く—疑いはない。

Verse 22

अत्र पिण्डप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । दुर्गतावपि संसिद्धौ पापकृद्विकृतिं गतौ ॥ ७.२२ ॥

ここにおいて、ピンダ（piṇḍa）の供養によって、汝のこの二人の祖父は—不幸な境遇に堕ちていたとしても—成就を得て、罪業によって生じた変質の状態を超え去った。

Verse 23

तीर्थप्रभाव एषोऽस्मिन् ब्रह्मघ्नस्यापि तत्सुतः । पुतः पिण्डप्रदानेन कुर्यादुद्धरणं पुनः ॥ ७.२३ ॥

これこそがこのティールタの霊験である。婆羅門を殺した者の子でさえ、ピンダ（piṇḍa）の供養によって清められ、亡き者のために再び救済（引き上げ）を成し得る。

Verse 24

एतस्मात् कारणात् पुत्र अहमेतौ विगृह्य वै । आगतोऽस्मि भवन्तं वै द्रष्टुं यास्यामि साम्प्रतम् । एतस्मात् कारणाद् रैभ्य भवान् धन्यो मयोच्यते ॥ ७.२४ ॥

「このゆえに、わが子よ、まことにその二人と対峙して、私は来た—今、汝に会いに行こう。このゆえにこそ、ラ イビヤ（Raibhya）よ、汝は幸いなる者であると我は宣言する。」

Verse 25

सकृद् गयाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रदापनम् । दुर्लभं त्वं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितः ॥ ७.२५ ॥

ガヤーへの一度の巡礼と、一度のピṇḍa（供餅）の奉献は成し得る。だが、ここに常に住まわれる汝を、あらためて得ることはまことに難しい。

Verse 26

किमनु प्रोच्यते रैभ्य तव पुण्यमिदं प्रभो । येन साक्षाद् गदापाणिर्दृष्टो नारायणः स्वयम् ॥ ७.२६ ॥

「おおライビヤよ、主よ——この功徳についてなお何を語ろうか。これによって、棍棒を執るナーラーヤナその御身を、直に拝することができたのだ。」

Verse 27

ततो गदाधरः साक्षादस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितः । अतोऽतिविख्याततमं तीर्थमेतद् द्विजोत्तम ॥ ७.२७ ॥

その後、ガダーダラ御自身が、このティールタに直に安住された。ゆえに、二度生まれの最勝者よ、このティールタはきわめて名高い。

Verse 28

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा महायोगी तत्रैवान्तरधीयत । रैभ्योऽपि च गदापाणेर्हरेः स्तोत्रमथाकरोत् ॥ ७.२८ ॥

シュリー・ヴァラーハは言われた。かく語り終えると、その大ヨーギーはその場で姿を消した。ついでライビヤも、棍棒を執るハリへの讃歌（ストートラ）を作った。

Verse 29

रैभ्य उवाच । गदाधरं विबुधजनैरभिष्टुतं धृतक्ष्ममं क्षुधितजनार्त्तिनाशनम् । शिवं विशालासुरसैन्यमर्दनं नमाम्यहं हतसकलाशुभं स्मृतौ ॥ ७.२९ ॥

ライビヤは言った。「智者と神々の群れに讃えられる棍棒の担い手ガダーダラに、我は礼拝する。大地を支え、飢える者の苦悩を滅する御方。吉祥にして、広大なるアスラ軍を粉砕する御方——その御名を憶念するだけで、あらゆる不吉は滅び去る。」

Verse 30

पुराणपूर्वं पुरुषं पुरुषाश्रितं पुरातनं विमलमलं नृणां गतिम् । त्रिविक्रमं धृतधरणिं बलिर्हं गदाधरं रहसि नमामि केशवम् ॥ ७.३० ॥

ひそやかな帰依のうちに、私はケーシャヴァに礼拝する——原初のプルシャ、万有の拠り所たる古の御者。垢なく清浄にして、人々の帰趣（よりどころ）である。三歩にて遍満するトリヴィクラマ、地を支え、バリを屈し、棍棒（ガダー）を執る御方に。

Verse 31

सुशुद्धभावं विभवैरुपावृतं श्रियावृतं विगतमलं विचक्षणम् । क्षितीश्वरैरपगतकिल्बिषैः स्तुतं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३१ ॥

ガダーを執る主ガダーダラに礼拝する者は——心性きわめて清浄にして威光に包まれ、シュリー（ラクシュミー）に抱かれ、垢を離れ、洞察に富み、罪障を除かれた地上の王たちに讃えられる御方に——安楽のうちに住するであろう。

Verse 32

सुरासुरैरर्च्चितपादपङ्कजं केयूरहाराङ्गद मौलिधारिणम् । अब्दौ शयानं च रथाङ्गपाणिनं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३२ ॥

神々と阿修羅とが等しく礼拝する蓮華の御足を持ち、臂釧・首飾り・腕輪・宝冠を戴き、大海に横たわり、御手に円盤（チャクラ）を執る——その棍棒を持つ主ガダーダラに恭しく礼拝する者は、幸福のうちに住する。

Verse 33

सितं कृते त्रेतायुगेऽरुणं विभुं तथा तृतीये पीतवर्णमच्युतम् । कलौ घनालिप्रतिमं महेश्वरं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३३ ॥

クリタの世には白く、トレーターの世には大能なる御方は赤みを帯び、第三の世（ドヴァーパラ）にはアチュタは黄なる御色。カリの世には濃き黒雲の塊のごとき——マヘーシュヴァラ、棍棒を執る御方。これに礼拝する者は安らぎに住する。

Verse 34

बीजोद्भवो यः सृजते चतुर्मुख-स्तथैव नारायणरूपतो जगत् । प्रपालयेद् रुद्रवपुस्तथान्तकृद् गदाधरो जयतु षडर्धमूर्तिमान् ॥ ७.३४ ॥

棍棒を執る主に勝利あれ。六分より成る合成の御姿を具え、四面の御方として創造し、ナーラーヤナとして世界を保持し、ルドラの身として護り、また終末をもたらす者として融解（滅）を成就する。

Verse 35

सत्त्वं रजश्चैव तमो गुणास्त्रयस् त्वेतॆषु नान्यस्य समुद्भवः किल । स चैक एव त्रिविधो गदाधरो दधातु धैर्यं मम धर्ममोक्षयोः ॥ ७.३५ ॥

サットヴァ、ラジャス、タマス—これぞ三つのグナであり、まことにこれら以外に顕現の源が生ずるとは説かれない。しかして唯一にして三相を現す、棍棒を執るガダーダラよ、我にダルマと解脱（モークシャ）に関する堅固さを授けたまえ。

Verse 36

संसारतोयार्णवदुःखतन्तुभिर्वियोगनक्रक्रमणैः सुभीषणैः । मज्जन्तमुच्चैः सुतरां महाप्लवे गदाधरो मामु दधातु पोतवत् ॥ ७.३६ ॥

サンサーラという大洪水—水の大海—は、苦の綱と、離別の鰐の恐るべきうごめきによって実に凄惨である。われがいよいよ沈みゆくとき、棍棒を執るガダーダラよ、舟のごとく我を引き上げ支えたまえ。

Verse 37

स्वयं त्रिमूर्तिः स्वमिवात्मनात्मनि स्वशक्तितश्चाण्डमिदं ससर्ज्ज ह । तस्मिञ्जलोत्थासनमार्यतेजसं ससर्ज्ज यस्तं प्रणतोऽस्मि भूधरम् ॥ ७.३७ ॥

自らトリムールティである彼は、自らの力により、あたかも自己の内においてこの宇宙卵を創造した。さらにその中に、尊き光輝を具えた水生の座を生み出した。その大地を支える者（ブーダラ）に、我は帰依して礼拝する。

Verse 38

मत्स्यादिनामानि जगत्सु केवलं सुरादिसंरक्षणतो वृषाकपिः । मुख्यस्वरूपेण समन्ततो विभुर्गदाधरो मे विदधातु सद्गतिम् ॥ ७.३८ ॥

世にいう「マツヤ」などの名は、実にただ、神々およびそれに連なる存在を守護したことから生じた呼称にすぎない。遍在の主、ガダーダラ—その本質の姿は最上にしてあまねく在す—よ、我に善き帰趣（スガティ）を授けたまえ。

Verse 39

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुर्भक्त्या रैभ्येण धीमता । प्रादुर्बभूव सहसा पीतवासा जनार्दनः ॥ ७.३९ ॥

聖なるヴァラーハは言った。「かくしてその時、賢者ライビヤの篤き信愛によってヴィシュヌが讃えられるや、黄衣をまとえるジャナールダナは忽然として顕現した。」

Verse 40

शङ्खचक्रगदापाणिर्गरुडस्थो वियद्गतः । उवाच मेघगम्भीरधीर्वाक् पुरुषोत्तमः ॥ ७.४० ॥

法螺・円盤・棍棒を御手に持ち、ガルダに乗って虚空を行くプルショーत्तマは、雷雲のごとく深く、しかも静かな声で語られた。

Verse 41

तुष्टोऽस्मि रैभ्य भक्त्या ते स्तुत्या च द्विजसत्तम । तीर्थस्नानेन च विभो ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ७.४१ ॥

ラ イビヤよ、汝の信愛と讃嘆とにより、また二度生まれし者の中の最勝者よ、聖なるティールタでの沐浴によっても、我は満足した。力ある者よ、言え——汝の望みは何か。

Verse 42

रैभ्य उवाच । गतिं मे देहि देवेश यत्र ते सनकादयः । वसेयं तत्र येनाहं त्वत्प्रसादाद् गदाधर ॥ ७.४२ ॥

ライビヤは言った。「神々の主よ、サナカらをはじめとする聖仙たちが住するその帰趣（境地）を、我に授け給え。汝の恩寵により、棍棒を持つ御方よ、我がその住処に住まい得るように。」

Verse 43

देव उवाच । एवमस्त्विति ते ब्रह्मन्नित्युक्त्वा ऽन्तरधी यत । भगवानपि रैभ्यस्तु दिव्यज्ञानसमन्वितः ॥ ७.४३ ॥

神は言われた。「そのとおりになれ。」そう汝に告げて、婆羅門よ、御方は姿を隠された。かくして福徳あるライビヤもまた、天啓の智を具して、その境地に安住した。

Verse 44

क्षणाद् बभूव देवेन परितुष्टेन चक्रिणा । जगाम यत्र ते सिद्धाः सनकाद्या महर्षयः ॥ ७.४४ ॥

たちまちにして、完全に満悦された円盤を持つ神の恩寵により、彼はサナカらをはじめとする成就者（シッダ）と大聖仙たちの在す処へ赴いた。

Verse 45

एतच्च रैभ्यनिर्दिष्टं स्तोत्रं विष्णोर्गदाभृतः । यः पठेत् स गयां गत्वा पिण्डदानाद् विशिष्यते ॥ ७.४५ ॥

これはライビヤによって説き示された、棍棒（ガダー）を執るヴィシュヌへの讃歌である。これを誦する者は、たとえガヤーに赴きピンダ供養を行ったとしても、それを上回る功徳を得ると説かれる。