Varaha Purana - Adhyaya 59
Varaha PuranaAdhyaya 599 Shlokas

Adhyaya 59: The Obstacle-Removing Vow (Procedure for Worship of Vināyaka)

Avighnakara-vrata (Vināyaka-pūjā-vidhi)

Ritual-Manual

本章は、儀礼上および世間的な障碍(vighna)を防ぎ、また除くための規定されたヴラタ(vrata)を説く。Phālguna月のcaturthīに受持し、夜のみ食する戒(naktāhāra)を守り、tilānnāをもって解斎(pāraṇa)する。さらに同じ供物を火に託して護摩(homa)を行い、婆羅門への布施(dāna)を添え、象面のGaṇeśa/Vināyaka(gajavaktra)の金像を施すことが示される。効験の証として、Sagaraのaśvamedha成就、RudraによるTripura破壊、そして語り手が「大海を飲む」と語る宇宙的偉業が挙げられ、いずれもavighnakaraの行とVināyakaの加護に結び付けられる。

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

avighnakara-vratacaturthī observance (Gaṇeśa/Vināyaka association)naktāhāra (night-meal discipline)tilānnā pāraṇa and homadāna to brāhmaṇa (including sauvarṇa gajavaktra)vighna-vināśa (removal of obstacles)itihāsa-style exempla (Sagara, Tripura episode)

Shlokas in Adhyaya 59

Verse 1

अगस्त्य उवाच । अथाविघ्नकरं राजन् कथयामि शृणुष्व मे । येन सम्यक् कृतेंऽपि न विघ्नमुपजायते ॥ ५९.१ ॥

アガスティヤは言った。「今、王よ、障碍を起こさぬ方法を説こう。わたしの言葉を聞け—これによって、たとえ行為が正しく成就していても、妨げは生じない。」

Verse 2

चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि ग्रहीतव्यं व्रतं त्विदम् । नक्ताहारेण राजेन्द्र तिलान्नं पारणं स्मृतम् । तदेवाग्नौ तु होतव्यं ब्राह्मणाय च तद्भवेत् ॥ ५९.२ ॥

「ファールグナ月のチャトゥルティー(第四月日)に、この誓戒を受持すべし。王よ、夜にのみ食する規定により、結願の食(パーラナ)は胡麻飯と説かれる。その供物を祭火に投じて供養(ホーマ)し、またブラーフマナにも施すべきである。」

Verse 3

चातुर्मास्यं व्रतं चैत्तत् कृत्वा वै पञ्च मे तथा । सौवर्णं गजवक्त्रं तु कृत्वा विप्राय दापयेत् ॥ ५९.३ ॥

「このチャートゥルマーシャの誓戒を行い、また同様に、わたしの定めた五つの行を修したなら、象面の黄金像を作らせ、ブラーフマナに施与すべきである。」

Verse 4

पायसैः पञ्चभिः पात्रैरुपेतं तु तिलैस्तथा । एवं कृत्वा व्रतं चै तत् सर्वविघ्नैर्विमुच्यते ॥ ५९.४ ॥

「乳粥(パーヤサ)を満たした五つの器に、さらに胡麻を添えて、この誓戒をこのように行えば、一切の障碍から解き放たれる。」

Verse 5

हयमेधस्य विघ्ने तु संजाते सगरः पुरा । एतदेव चरित्वा तु हयमेधं समापतवान् ॥ ५९.५ ॥

アシュヴァメーダ(馬祀)に障碍が生じたとき、昔サガラ王はまさにこの行を修して、馬祀を成就させた。

Verse 6

तथा रुद्रेण देवेन त्रिपुरं निघ्नता पुरा । एतदेव कृतं तस्मात् त्रिपुरं तेन पातितम् । मया समुद्रं पिबता एतदेव कृतं व्रतम् ॥ ५९.६ ॥

同様に、昔、神ルドラがトリプラを討ち滅ぼすとき、この同じ誓行が行われた。ゆえにトリプラは彼によって打ち倒された。また我も、大海を飲み干すとき、この同じ誓願を立てた。

Verse 7

अन्यैरपि महीपालैरेतदेव कृतं पुरा । तपोऽर्थिभिर्ज्ञानकृतैर्निर्विघ्नार्थे परंतप ॥ ५९.७ ॥

昔、他の地上の王たちもまた、この同じ行を行った。おお、敵を屈する者よ、苦行を求める者、知を修する者も、障碍なからんことを願ってこれを行った。

Verse 8

शूराय धीराय गजाननाय लम्बोदरायैकदंष्ट्राय चैव । एवं पूज्यस्तद्दिने तत्पुनश्च होमं कुर्याद् विघ्नविनाशहेतोः ॥ ५९.८ ॥

勇猛なる者、堅忍なる者、象面なる者、腹大なる者、そして一牙なる者に—その日にかく礼拝し奉ったのち、障碍滅除のために、さらに護摩(火供)を修すべし。

Verse 9

अनेन कृतमात्रेण सर्वविघ्नैर्विमुच्यते । विनायकस्य कृपया कृतकृत्यो नरो भवेत् ॥ ५९.९ ॥

これをただ行うだけで、あらゆる障碍から解き放たれる。ヴィナーヤカの慈悲の加護により、人はなすべきことを成し遂げた者となり得る。

Frequently Asked Questions

The text foregrounds disciplined, rule-governed action (vrata) as a means to reduce disruption (vighna) in major undertakings; it frames efficacy as arising from correct timing, restraint (naktāhāra), and socially distributive acts (homa and dāna), culminating in the ideal of becoming kṛtakṛtya (“having accomplished what is to be done”) through Vināyaka’s anugraha.

The observance is specified for caturthī (the fourth lunar day) in the month of Phālguna. The chapter also mentions a cāturmāsya-related framing (a four-month observance context), though the core initiation marker given here is Phālguna-caturthī.

While not explicitly ecological in vocabulary, the chapter links ‘obstacle-removal’ to successful completion of large-scale rites and cosmic acts (e.g., Tripura’s fall; the ocean motif). Read through the Varāha–Pṛthivī frame, this functions as an ethic of stabilizing conditions—minimizing disorder (vighna) through restraint and redistribution—thereby supporting a conceptual ‘balance’ necessary for orderly terrestrial life and governance.

Sagara (a royal figure associated with the aśvamedha) is named, along with Rudra (as the agent in the Tripura episode). Vināyaka/Gaṇeśa is the focal deity (gajānana, lambodara, ekadaṃṣṭra). The text also references brāhmaṇa recipients as part of the ritual economy.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App