Adhyaya 37: The Threefold Discipline (Mental, Physical, Verbal) and the Salvific Power of Hearing Nārāyaṇa’s Name

Verse 1

धरण्युवाच । कथमाराध्यसे देव भक्तिमद्भिर्नरैर्विभो । स्त्रीभिर्वा सर्वमेतन्मे शंस त्वं भूतभावन ॥ ३७.१ ॥

ダラニー（大地）は言った。「おお神よ、遍満の主よ。信愛ある पुरुषは、また女性は、いかにしてあなたを礼拝すべきでしょうか。すべてを私にお説きください、衆生を養う御方よ。」

Verse 2

श्रीवराह उवाच । भावसाध्योऽस्म्यहं देवि न वित्तैर्न जपैरहम् । साध्यस्तथापि भक्तानां कायक्लेशं वदामि ते ॥ ३७.२ ॥

聖ヴァラーハは言った。「女神よ、我は内なる心のあり方（バーヴァ）によって到達されるのであって、財によってでも、また小声の誦持（ジャパ）によってでもない。されど信愛の者には、我はまことに到達される。ゆえに汝に、身体の苦行（カーヤ・クレーシャ）について語ろう。」

Verse 3

कर्मणा मनसा वाचा मच्चित्तो यो नरो भवेत् । तस्य व्रतानि धास्यामि विविधानि निबोध मे ॥ ३७.३ ॥

行い・思い・言葉によって我に心を向ける者がいるなら、その者の種々の誓戒（ヴラタ）を我は説き示そう。わたしから理解せよ。

Verse 4

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमकल्कता । एतानि मानस्यानाहुर्व्रतानि तु धराधरे ॥ ३७.४ ॥

不殺生（アヒンサー）、真実、不盗、梵行（ブラフマチャリヤ）、そして無垢清浄——これらは心の誓戒であると説かれる。おお、大地を支える者よ。

Verse 5

एकभक्तं तथा नक्तमुपवासादिकं च यत् । तत्सर्वं कायिकं पुंसां व्रतं भवति नान्यथा ॥ ३७.५ ॥

一日一食（エーカバクタ）、夜のみの食事（ナクタ）、および断食などそれに関わる行—それらすべては人々の身の誓戒（カーイカ）であり、他ではない。

Verse 6

मौनं चाध्ययनं चैव देवस्तुत्यर्थकीर्तितात् । निवृत्तिश्चापि पैशुन्याद् वाचिकं व्रतमुत्तमम् ॥३७.६॥

沈黙（マウナ）、聖典の学習、そして意味を備えた神々への讃歌の唱和。さらに中傷を退けること——これが最上の言語の誓戒であると宣言される。

Verse 7

अत्रापि श्रूयते चान्यदृषिरुग्रतपाः पुरा । ब्रह्मपुत्रः पुरा कल्पे अरुणिर्नाम नामतः ॥ ३७.७ ॥

ここにもまた別の伝承が聞かれる。昔、激しい苦行を修した聖仙がいた。名をアルニ（Aruṇi）といい、先のカルパにおいて梵天（ブラフマー）の子であったと伝えられる。

Verse 8

सोऽरण्यमगमत्किञ्चित् तपोर्थी द्विजसत्तमः । तपस्तेपे ततस्तस्मिन्नुपवासपरायणः ॥ ३७.८ ॥

その後、苦行（タパス）を求める最上の二度生まれ（ブラーフマナ）は、少し森へ分け入った。そこで断食を旨として、その地において苦行を修した。

Verse 9

देविकायास्तटे रम्ये सोऽवसद् ब्राह्मणः किल । कदाचिदभिषेकाय स जगाम महानदीम् ॥ ३७.९ ॥

美しいデーヴィカー川の岸辺に、そのブラーフマナは住んでいたという。ある時、アビシェーカ（儀礼の沐浴）のために、彼は大河へ赴いた。

Verse 10

तत्र स्नात्वा जपन् विप्रो ददर्शायान्तमग्रतः । व्याधं महाधनुःपाणिमुग्रनेत्रं विभीषणम् ॥ ३७.१० ॥

そこで沐浴を終え、ジャパ（念誦）を唱えていたブラーフマナは、前方から近づく猟師を見た。大弓を手にし、眼光は凄まじく、姿は恐ろしかった。

Verse 11

तं द्विजं हन्तुमायात स वल्कलानां जिघृक्षया । तं दृष्ट्वा क्षुभितो विप्रो ब्रह्मघ्नस्य भयादिति । ध्यायन् नारायणं देवं तस्थौ तत्रैव स द्विजः ॥ ३७.११ ॥

その猟師は、樹皮衣を奪おうとの欲から、その二度生まれを殺そうとして近づいた。彼を見てブラーフマナは「ブラーフマナ殺し」への恐れに心乱れ、ナーラーヤナ神を念じつつ、その場に立ち尽くした。

Verse 12

तं दृष्ट्वा अन्तर्गतहरिं व्याधो भीत इवाग्रतः । विहाय सशरं चापं ततो वचनमब्रवीत् ॥ ३७.१२ ॥

内に入り顕れたハリ（Hari）を見て、猟師は恐れたかのようにその前に立った。矢をつがえた弓を捨て、そして次の言葉を述べた。

Verse 13

व्याध उवाच । हन्तुमिच्छुरहं ब्रह्मन् भवन्तं प्रागिहागतः । इदानीं दर्शनात् तुभ्यं सा मतिः क्वापि मे गता ॥ ३७.१३ ॥

狩人は言った。「おおブラーフマナよ、私は以前、あなたを殺そうという意図でここへ来た。しかし今、あなたを拝して、その決意はどこかへ消え失せた。」

Verse 14

ब्राह्मणानां सहस्राणि सस्त्रीणामयुतानि च । निहतानि मया ब्रह्मन् निहतौ च कुटम्बिनौ ॥ ३७.१४ ॥

「婆羅門よ、私は幾千のブラーフマナと、幾万の武器を帯びた者たちを殺した。さらに二人の家長（家住者）も殺してしまった。」

Verse 15

नरकेऽभ्यधिकं चित्तं कदाचिदपि विद्यते । इदानीं तप्तुमिच्छामि तपोऽहं त्वत्समीपतः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ३७.१५ ॥

「時に、地獄よりもなお苦しむ心が起こることがあります。今、私はあなたのそばに留まり、タパス（苦行）を行いたい。教えを授け、どうか私にご慈悲をお垂れください。」

Verse 16

एवमुक्तोऽप्यसौ विप्रो नोत्तरं प्रत्यपद्यत । ब्रह्महा पापकर्मेति मत्वा ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ ३७.१६ ॥

そのように語りかけられても、そのブラーフマナは返答しなかった。ブラーフマナの中の最勝者は、彼をブラーフマナ殺しであり罪業の行い手だと見なして、そのように判断した。

Verse 17

अनुक्तोऽपि स धर्मेप्सुर्व्याधस्तत्रैव तस्थिवान् । स्नात्वा नद्यां द्विजः सोऽपि वृक्षमूलमुपाश्रितः ॥ ३७.१७ ॥

それ以上語りかけられなくとも、ダルマを求めるその狩人はその場に留まった。二度生まれの者もまた、川で沐浴したのち、木の根元に身を寄せた。

Verse 18

कस्यचित्त्वथ कालस्य तां नदीमगमत्किल । व्याघ्रो बुभुक्षितः शान्तं तं विप्रं हन्तुमुद्यतः ॥ ३७.१८ ॥

やがてしばらくして、彼はその川に到ったという。飢えに苦しむ虎が、その静かなバラモンを殺そうと身構えた。

Verse 19

अन्तर्जलगतं विप्रं यावद् व्याघ्रो जिघृक्षति । तावद् व्याधेन विद्धोऽसौ सद्यः प्राणैर्वियोजितः ॥ ३७.१९ ॥

バラモンが水中にいるあいだ、虎がまさに彼を捕らえようとしたその時、虎は猟師に射られ、ただちに命の息を失って死んだ。

Verse 20

तस्माद् व्याघ्रशरीरात् तु उत्थाय पुरुषः किल । विप्रश्चान्तरजले मग्नः श्रुत्वा तं शब्दमाकुलम् । नमो नारायणायेति वाक्यमुच्चैरुवाच ह ॥ ३७.२० ॥

すると、虎の身体から一人の男が起き上がったという。内なる水に沈んでいたバラモンは、その騒がしい音を聞き、「ナモー・ナーラーヤナーヤ（ナーラーヤナに帰依します）」と高らかに唱えた。

Verse 21

व्याघ्रेणापि श्रुतो मन्त्रः प्राणैः कण्ठस्थितैस्ततः । श्रुतमात्रे जहौ प्राणान् पुरुषश्चाभवच्छुभः ॥ ३७.२१ ॥

虎でさえその真言を聞いた。命の息が喉に留まっていたが、聞いたその瞬間に息を引き取り、そして善き、祝福された人となった。

Verse 22

सोऽब्रवीद्यामि तं देशं यत्र विष्णुः सनातनः । त्वत्प्रसादाद् द्विजश्रेष्ठ मुक्तपाप्मा निरामयः ॥ ३७.२२ ॥

彼は言った。「永遠なるヴィシュヌが住まわれるその国土へ、私は赴こう。あなたのご加護により、ああ最勝の二度生まれよ、私は罪より解き放たれ、病なき者となった。」

Verse 23

इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह कोऽसि त्वं पुरुषर्षभ । सोऽब्रवीत्तस्य राजेन्द्रः प्रतापी पूर्वजन्मनि । दीर्घबाहुरिति ख्यातः सर्वधर्मविशारदः ॥ ३७.२३ ॥

このように問われて、バラモンは言った。「汝は誰か、ああ人中の雄よ。」彼は答えた。「大王よ、前世において我は威光ある王であり、ディールガバーフ（Dīrghabāhu）と名高く、ダルマのあらゆる面に通暁していた。」

Verse 24

अहं जानामि वेदांश्च अहं वेद्मि शुभाशुभम् । ब्राह्मणे नैव मे कार्यं किं वस्तु ब्राह्मणा इति ॥ ३७.२४ ॥

「我はヴェーダを知り、吉と凶とを弁える。バラモンと我に何の用があろうか――そもそもバラモンとは『物』として何であるというのか。」

Verse 25

तस्यैवं वादिनो विप्राः सर्वे क्रोधसमन्विताः । ऊचुः शापं दुराधर्षः क्रूरो व्याघ्रो भविष्यसि ॥ ३७.२५ ॥

彼がそのように語ると、バラモンたちは皆怒りに満ち、呪詛して言った。「汝、討ち難き者よ、汝は凶猛なる虎となるであろう。」

Verse 26

अवमानात् तु विप्राणां सत्यान्तं स्मरणं तव । मृत्युकालेन सम्मूढ केशवेण भविष्यति ॥ ३७.२६ ॥

しかし、ヴィプラ（バラモン）を侮ったゆえに、真実に根ざした汝の憶念も、死の時には迷乱し、その憶念はケーシャヴァ（Keśava）と共に、すなわちケーシャヴァへと向けられるであろう。

Verse 27

इत्युक्तोऽहं पुरा तैस्तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । तमेव सर्वं संप्राप्तो ब्रह्मशापं सुपुष्कलम् ॥ ३७.२७ ॥

かくして、かつてヴェーダに通暁したバラモンたちにこのように告げられ、我はその帰結を余すところなく受けた――まことに強大で重い、バラモンの呪詛であった。

Verse 28

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रणिपत्य महामुने । उक्ताऽनुग्रहहेतोर्वै ऊचुस्ते मामिमं पुरा ॥ ३७.२८ ॥

そのとき、かのバラモンたちは皆ひれ伏して礼拝し、ああ大牟尼よ、かつて汝に向かい、まことに汝の恩寵を求めて、私についてこの言葉を述べた。

Verse 29

षष्ठान्नकालिकस्याग्रे यस्ते स्थास्यति कश्चन । स भक्ष्यस्ते तु भविता कञ्चित्कालं नराधम ॥ ३७.२९ ॥

第六の食事の時に汝の前に立つ者がいれば、その卑劣なる者（ナラーダマ）はしばらくの間、汝の食となり、すなわち汝に喰らわれるであろう。

Verse 30

यदेषुघातं लब्ध्वा तु प्राणैः कण्ठगतैर्भवान् । श्रोष्यसे द्विजवक्त्रात् तु नमो नारायणेतिहि । तदा स्वर्गगतिस्तुभ्यं भविता नात्र संशयः ॥ ३७.३० ॥

矢の一撃を受け、命の息が喉元に迫る（すなわち臨終）のとき、バラモンの口より「ナモー・ナーラーヤナ」との言葉を聞くならば、その時こそ汝には天界への赴きが成就する—疑いはない。

Verse 31

परवक्त्रगतस्यापि विष्णोर्नाम श्रुतं मया । लब्धद्वेषस्य विप्राणां प्रत्यक्षं तव सत्तम ॥ ३७.३१ ॥

「たとえ他者の口からであっても、私はヴィシュヌの御名を聞いた。ああ徳ある者のうち最勝よ、バラモンたちの間に生じた怨みは、汝の前に明らかである。」

Verse 32

यः पुनर्ब्राह्मणान् पूज्य स्ववक्त्रेण नमो हरिम् । वदन् प्राणं विमुच्येत मुक्तावसौ वीतकिल्बिषः ॥ ३७.३२ ॥

しかし、バラモンたちを敬い、自らの口で「ナモー・ハリ（ハリに帰依礼拝）」と唱え、そう唱えるうちに命の息を放つ者は解脱を得る。解脱において、その者の罪障はすでに除かれている。

Verse 33

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजमुच्यते । जङ्गमा ब्राह्मणा देवाः कूटस्थः पुरुषोत्तमः ॥ ३७.३३ ॥

「真実、真実、さらに真実」と、腕を高く掲げて厳かに宣言される。ブラーフマナは「動く」神々であり、プルショーत्तマ（至上の人格）は不変にして常住の実在（クータスタ）である。

Verse 34

एवमुक्त्वा गतः स्वर्गं स राजा वीतकल्मषः । ब्राह्मणोऽपि सदायुक्तस्तं व्याधं प्रत्यभाषत ॥ ३७.३४ ॥

そのように語り終えると、その王は—罪垢を離れて—天界へと赴いた。ブラーフマナもまた、常に自制を保ち、その狩人に答えて語った。

Verse 35

ऋषिरुवाच । जिघृक्षोर्मृगराजस्य यत्त्वया रक्षितो ह्यहम् । तत्पुत्र तुष्टस्ते दद्मि वरं वरय सुव्रत ॥ ३७.३५ ॥

仙人は言った。「獣の王たる獅子が私を捕らえようとしたとき、お前は私を守ってくれた。ゆえに、わが子よ、私はお前に満足している。願いを一つ授けよう—善き誓戒を保つ者よ、望む願いを選べ。」

Verse 36

व्याध उवाच । एष एव वरो मह्यं यत् त्वं मां भाषसे द्विज । अतः परं वरेणाहं किं करोमि प्रशाधि माम् ॥ ३७.३६ ॥

狩人は言った。「私にとっての賜物はただこれだけです—あなたが、二度生まれし者（ドヴィジャ）よ、私に語りかけてくださること。これ以上、賜物で何をすればよいのでしょう。どうかお教えください。」

Verse 37

ऋषिरुवाच । अहं त्वया पुरा पुत्र प्रार्थितोऽस्मि तपोऽर्थिना । बहुपातकयुक्तेन घोररूपेण चानघ ॥ ३७.३७ ॥

仙人は言った。「以前、わが子よ、お前は苦行の功徳を求めて私に願い出た。多くの罪を帯び、恐ろしい姿をしていたが、それでもその志は咎なきものであった。」

Verse 38

इदानीं तव पापानि देविकाभिषवेण च । मद्दर्शनेन च चिरं विष्णुनामश्रुतेन च ॥ नष्टानि शुद्धदेहोऽसि साम्प्रतं नात्र संशयः ॥ ३७.३८ ॥

いま汝の罪は滅した――デーヴィカーにおける沐浴の浄めによって、我を拝することによって、また久しくヴィシュヌの御名を聞いたことによってである。今や汝の身は清浄であり、これに疑いはない。

Verse 39

इदानीं वरमेकं त्वं गृहीाण मम सन्निधौ । तपः कुरुष्व साधो त्वं चिरकालं यदीच्छसि ॥ ३७.३९ ॥

いま我が前にて、ただ一つの恩寵を受けよ。おお善き者よ、望むならば久しくタパス（苦行）を修せ。

Verse 40

व्याध उवाच । य एष भवता प्रोक्तो विष्णुर्नारायणः प्रभुः । स कथं प्राप्यते मर्त्यैरेष एव वरो मम ॥ ३७.४० ॥

狩人は言った。「あなたが説かれたヴィシュヌ――ナーラーヤナなる主宰は、いかにして凡夫が到達し得るのでしょうか。これこそ我が願うただ一つの恩寵です。」

Verse 41

ऋषिरुवाच । तमुद्दिश्य व्रतं कुर्याद् यत्किञ्चित्पुरुषोऽच्युतम् । स परं तमवाप्नोति भक्त्या युक्तः पुमानिति ॥ ३७.४१ ॥

仙人は言った。「彼――不滅のアチュタ（Acyuta）――に心を向け、可能なかぎりのヴラタ（誓戒）を修すべきである。バクティに具わる者は、至上の境地に到る。」

Verse 42

एवं ज्ञात्वा भवान् पुत्र व्रतमेतत् समाचर । न भक्षयामि सकटं न वदाम्यनृतं क्वचित् ॥ ३७.४२ ॥

「このように悟ったなら、子よ、この誓戒を実践せよ。我は『サカタ（sakaṭa）』という禁じられたものを食さず、またいかなる時も虚言を語らぬ。」

Verse 43

एतत्ते व्रतमादिष्टं मया व्याधवर ध्रुवम् । तत्रैवं तपसा युक्तस्तिष्ठ त्वं यावदिच्छसि ॥ ३७.४३ ॥

狩人の中の最勝者よ、この聖なる誓戒（ヴラタ）は、わたしが汝に堅く定めて授けた。ゆえにその地にとどまり、規律を保ち、苦行（タパス）を具えて、望むかぎり住せよ。

Verse 44

श्रीवराह उवाच । एवं चिन्तान्वितं मत्वा वरदो ब्राह्मणोऽभवत् । मोक्षार्थिनमथो बुद्ध्वा वञ्चयित्वा गतो मुनिः ॥ ३७.४४ ॥

聖なるヴァラーハは言った。彼がそのように憂いの思惟に沈んでいると見て、願いを授けるバラモンは姿を現した。ついで彼を解脱（モークシャ）を求める者と知るや、牟尼は欺いて去った。