Adhyaya 36: Account of the Maṇija Kings and a Hymn to Govinda Leading to Liberation

Verse 1

महातपा उवाच । आदितरेतासु राजानो मणिजा ये प्रकीर्तिताः । कथयिष्यामि तान् राजन् यत्र जातोऽपि पार्थिव ॥ ३६.१ ॥

マハータパーは言った。「王よ、アーディタレータスの子孫のうち、“マニジャ（Maṇijā）”として称えられる諸王を、かの君主もまた生まれたその系譜において、わたしは語ろう。」

Verse 2

योऽसौ सुप्रभानामासीत्त स त्वं राजन् कृते युगे । जातोऽसि नाम्ना विख्यातः प्रजापाल इति शोभनः ॥ ३६.२ ॥

王よ、クリタ・ユガにおいて汝はまさしく「スプラバー（Suprabhā）」として知られたその者である。いま再び生を受け、「プラジャーパーラ（Prajāpāla）」の名で名高い、輝ける御方よ。

Verse 3

शेषास्त्रेतायुगॆ राजन् भविष्यन्ति महाबलाः । यो दीप्ततेजा मणिजः स शान्तेति प्रकीर्तितः ॥ ३६.३ ॥

王よ、残る者たちはトレーター・ユガにおいて大いなる力を備えた者として現れる。燃え立つ光輝を具え、マニ（Maṇi）より生まれた者は「シャーンティ（Śānti）」と称えられる。

Verse 4

सुरश्मिर्भविता राजा शशकर्णो महाबलः । शुभदर्शनः पाञ्चालो भविष्यति नराधिपः ॥ ३६.४ ॥

「スラシュミ（Suraśmi）」という王が現れ、また大いなる力をもつ「シャシャカルナ（Śaśakarṇa）」が現れる。さらに容姿端麗な「パンチャーラ（Pāñcāla）」が人々の王となる。

Verse 5

सुशान्तिरङ्गवंशे वै सुन्दरोऽप्यङ्ग इत्युत । सुन्दश्च मुचुकुन्दोऽभूत्सुद्युम्नस्तुर एव च ॥ ३६.५ ॥

まことに、アンガ（Aṅga）の系統にはスシャーンティ（Suśānti）があり、またスンダラ（Sundara）—別名アンガ（Aṅga）—がいた。さらにスンダ（Sunda）とムチュクンダ（Muchukunda）、同様にスデュムナ（Sudyumna）とトゥラ（Tura）もいた。

Verse 6

सुमनाः सोमदत्तस्तु शुभः संवरणोऽभवत् । सुशीलो वसुदानस्तु सुखदो सुपतिर्भवत् ॥ ३६.६ ॥

スーマナーと、まことにソーマダッタは、シュバ（Śubha）およびサンヴァラナ（Saṃvaraṇa）となった。同様に、スシーラ（Suśīla）とヴァスダーナ（Vasudāna）は、スカダ（Sukhada）とスパティ（Supati）として知られた。

Verse 7

शम्भुः सेनापतिरभूत् सुकान्तो दशरथः स्मृतः । सोमोऽभूज्जनको राजा एते त्रेतायुगॆ नृप ॥ ३६.७ ॥

シャンブ（Śambhu）は軍の統帥（セーナーパティ）となり、スカーンタ（Sukānta）はダシャラタ（Daśaratha）として記憶される。ソーマ（Soma）はジャナカ王（Janaka）となった—これらがトレーター・ユガの王たちである。

Verse 8

सर्वे भूमिमिमां राजन् भुक्त्वा ते वसुधाधिपाः । इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दिवं प्राप्स्यन्त्यसंशयम् ॥ ३६.८ ॥

王よ、かの地上の支配者たちは皆、この国土を享受し（すなわち治め）、さまざまな祭祀（ヤジュニャ）を修して、疑いなく天界に到達するであろう。

Verse 9

श्रीवराह उवाच । एवं श्रुत्वा स राजर्षिर्ब्रह्मविद्याममृतं प्रभुः । आख्यानं परमं प्रीतस्तपश्चर्तुमियाद्वनम् ॥ ३६.९ ॥

聖なるヴァラーハは言った。「このように聞き終えると、その王仙（ラージャルシ）は—力ある主として—甘露のごときブラフマンの智（ブラフマ・ヴィディヤー）を受け取った。至上の物語に歓喜し、苦行（タパス）を修するため森へ赴いた。」

Verse 10

ऋषिरध्यात्मयोगेन विहायेदं कलेवरम् । ब्रह्मभूतोऽभवद्धात्री हरौ लयमवाप च ॥ ३६.१० ॥

内なる霊的修練（アディヤートマ・ヨーガ）によって、その聖仙はこの身体を捨てた。ブラフマンに安住してブラフマンとなり、また保持者ダートリ（Dhātrī）もハリ（Hari）において融解（ラヤ）を得た。

Verse 11

वृन्दावनं च राजा असौ तपोऽर्थं गतवान् प्रभुः । तत्र गोविन्दनामानं हरिं स्तोतुमथारभत् ॥ ३६.११ ॥

その王は—卓越した主君として—苦行のためにヴリンダーヴァナへ赴き、そこで「ゴーヴィンダ」と名高いハリを讃える讃歌を唱え始めた。

Verse 12

राजोवाच । नमामि देवं जगतां च मूर्तिं गोपेन्द्रमिन्द्रानुजमप्रमेयम् । संसारचक्रक्रमणैकदक्षं क्षितीधरं देववरं नमामि ॥ ३६.१२ ॥

王は言った。「諸世界の具現たる神に礼拝する。ゴーペーンドラ（Gopendra）、インドラの弟、量り知れぬ御方に礼拝する。輪廻（サンサーラ）の輪を動かすことにただ一人巧みなる御方に、また大地を担う神々の中の最勝者に、我は礼拝する。」

Verse 13

भवोदधौ दुःखशतोर्मिभीमे जरावर्ते कृष्णपातालमूले । तदन्तमेको दधते सुखं मे नमोऽस्तु ते गोपतिरप्रमेय ॥ ३६.१३ ॥

苦しみの百波におびえる有（bhava）の大海において、老いの渦の中、闇のパーターラ（Pātāla）の根底にあっても、ただ汝のみがその終わりを定め、我に安寧を授け給う。礼拝す、ゴーパティ（gopati）よ、量り知れぬ御方よ。

Verse 14

व्याध्यादियुक्तः पुरुषैर्ग्रहैश्च सङ्घट्टमानं पुनरेव देव । नमोऽस्तु ते युद्धरते महात्मा जनार्दनो गोपतिरुग्रबाहुः ॥ ३६.१४ ॥

神よ—病などの苦患に悩む人々が、また敵対する力にも取り囲まれ、再び打たれ圧倒されるとき—戦いに励む大魂、ジャナールダナ（Janārdana）、衆生の守護者ゴーパティ、猛き腕を持つ御方に礼拝する。

Verse 15

त्वमुत्तमः सर्वविदां सुरेश त्वया ततं विश्वमिदं समस्तम् । गोपेन्द्र मां पाहि महानुभाव भवाद्भीतं तिग्मरथाङ्गपाणे ॥ ३६.१५ ॥

汝は一切の智者の中の最勝、神々の主よ。汝によってこの全宇宙は余すところなく遍満されている。ゴーペーンドラ（Gopendra）よ、護り給え—大威徳の御方よ—有（bhava）を恐れる我を。灼熱の円盤（チャクラ）を御手に持つ御方よ。

Verse 16

परोऽसि देव प्रवरः सुराणां पुंसः स्वरूपोऽसि शशिप्रकाशः । हुताशवक्त्राच्युत तीव्रभाव गोपेन्द्र मां पाहि भवे पतन्तम् ॥ ३६.१६ ॥

おお超越の神よ、あなたは神々の中の最勝者。あなたは至上のプルシャの真実の御姿であり、月のごとく輝く。おおアチュタよ、口は火のようで、烈しい威力を具える方よ。おおゴーペーンドラ（牧人の主）よ、世の生存の輪へと落ちゆく私をお護りください。

Verse 17

संसारचक्रक्रमणान्यनेका- न्याविर्भवन्त्यच्युत देहिनां यत् । त्वन्मायया मोहितानां सुरेश कस्ते मायां तरते द्वन्द्वधामा ॥ ३६.१७ ॥

おおアチュタよ、身を持つ者たちには、サンサーラの輪の中を巡るさまざまな歩みが現れる。おお神々の主よ、あなたのマーヤーに惑わされた者にとって、二元の住処たるそのマーヤーを誰が渡り越えられようか。

Verse 18

अगोत्रमस्पर्शमरूपगन्ध- मनामनिर्देशमजं वरेण्यम् । गोपेन्द्र त्वां यद्युपासन्ति धीराः- स्ते मुक्तिभाजो भवबन्धमुक्ताः ॥ ३६.१८ ॥

おおゴーペーンドラよ、もし堅固なる賢者たちがあなたを礼拝するなら—あなたは系譜を超え、触を超え、形と香を超え、心と言説を超え、不生にして最も崇むべき御方—彼らは解脱（ムクティ）に与り、世の生存の束縛から मुक्तとなる。

Verse 19

शब्दातिगं व्योमरूपं विमूर्त्तिं विकर्म्मिणां शुभभावं वरेण्यम् । चक्राब्जपाणिं तु तथोपचारादुक्तं पुराणे सततं नमामि ॥ ३६.१९ ॥

私は常に礼拝して頭を垂れる。プラーナに説かれ、定められた供養の作法に従い、音声を超え、虚空のごとき相をもち、形体をもたぬ御方に。儀礼の行為に携わる者にとって吉祥なる本性であり、最も選び取るに値する御方—その御手にチャクラと蓮華を持つ御方に。

Verse 20

त्रिविक्रमं क्रान्तजगत्त्रयं च चतुर्मूर्त्तिं विश्वगतां क्षितीशम् । शम्भुं विभुं भूतपतिं सुरेशं नमाम्यहं विष्णुमनन्तमूर्त्तिम् ॥ ३६.२० ॥

私は無量の御姿をもつヴィシュヌに礼拝する。三界を歩み尽くしたトリヴィクラマに、四つの相を備え万有に遍満する地の主に、吉祥なる御方、自在なる主、衆生の主、神々の主に—無尽の御姿のヴィシュヌに。

Verse 21

त्वं देव सर्वाणि चराचराणि सृजस्यथो संहरसे त्वमेव । मां मुक्तिकामं नय देव शीघ्रं यस्मिन् गता योगिनो नापयान्ति ॥ ३६.२१ ॥

おお主よ、動くものも動かぬものも、あらゆる存在を創り、またただ御身のみがそれらを収めて帰一させ給う。解脱を願うこの身を、神よ速やかに、ヨーギーたちが到達すれば再び戻らぬその境地へ導き給え。

Verse 22

जयस्व गोविन्द महानुभाव जयस्व विष्णो जय पद्मनाभ । जयस्व सर्वज्ञ जयाप्रमेय जयस्व विश्वेश्वर विश्वमूर्ते ॥ ३६.२२ ॥

勝利あれ、ゴーヴィンダよ、偉大なる御心の主よ。勝利あれ、ヴィシュヌよ。勝利あれ、パドマナーバよ。勝利あれ、全知なる御方よ。勝利あれ、量り知れぬ御方よ。勝利あれ、宇宙の主、宇宙をその御身とする御方よ。

Verse 23

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुत्वा तदा राजा निधाय स्वं कलेवरम् । परमात्मनि गोविन्दे लयमागाच्छ शाश्वते ॥ ३६.२३ ॥

聖ヴァラーハは言った。「このように讃嘆を捧げたのち、王は自らの身体を置き、永遠なるゴーヴィンダ、至上我（パラマートマン）において融解・帰入（ラヤ）した。」