Adhyaya 31: The Manifestation of Viṣṇu’s Form for Cosmic Governance (the Vaiṣṇava Creation Narrative)

Verse 1

महातपा उवाच । मनोर् नाम मनुत्वं च यदेतत् पठ्यते किल । प्रयोजनवशाद् विष्णुरसावेव तु मूर्त्तिमान् ॥ ३१.१ ॥

マハータパーは言った。「まことに、『マヌの名』および『マヌであること』として誦されるものは、その目的に応じて形を取る、具身のヴィシュヌそのものである。」

Verse 2

योऽसौ नारायणो देवः परात्परतरॊ नृप । तस्य चिन्ता समुत्पन्ना सृष्टिं प्रति नरोत्तम ॥ ३१.२ ॥

王よ、至高をも超える神ナーラーヤナは、創造へと向かう意志を起こされた。人の中の最勝者よ。

Verse 3

सृष्टा चेयं मया सृष्टिः पालनिया मयैव ह । कर्मकाण्डं त्वमूर्त्तेन कर्तुं नैवेह शक्यते । तस्मान्मूर्त्तिं सृजाम्येकां यया पाल्यमिदं जगत् ॥ ३१.३ ॥

「この創造は我によって創られ、まさに我自身によって護持されねばならない。しかし無相の者には、ここでカルマカーンダ（祭式行為）を行うことはできない。ゆえに我は一つの具身の形を創り、それによってこの世界を統御し守護する。」

Verse 4

एवं चिन्तयतस्तस्य सत्याभिध्यायिनो नृप । प्राक्सृष्टिजातं राजन् वै मूर्त्तिमत् तत्पुरो बभौ ॥ ३१.४ ॥

かく思惟していたその者に、王よ—その聖なる意念（abhidhyāya）は必ず成就するゆえ—原初の創造より生じた、まことに具現した形体が眼前に現れた。

Verse 5

पुरोभूते ततस्तस्मिन् देवो नारायणः स्वयम् । प्रविशन्तं ददर्शाथ त्रैलोक्यं तस्य देहतः ॥ ३१.५ ॥

ついでその顕現が前に現れると、神ナーラーヤナご自身がそこへ入ってゆくのが見え、またその御身より三界が見て取られた。

Verse 6

ततः सस्मार भगवान् वरदानं पुरातनम् । वागादीनां ततस्तुष्टः प्रादात् तस्य पुनर्वरम् ॥ ३१.६ ॥

そのとき、至福なる主は古の授与の恩寵を想起し、ついでその言葉とそれに伴う振る舞いに満足して、再び彼に恩寵（ヴァラ）を授けた。

Verse 7

सर्वज्ञः सर्वकर्त्ता त्वं सर्वलोकनमस्कृतः । त्रैलोक्यविघ्ननाशाच्च त्वं भव विष्णुः सनातनः ॥ ३१.७ ॥

汝は一切智、一切の作者、諸世界に礼拝される者。さらに三界の障碍を滅する者として、永遠なるヴィシュヌとして顕現せよ。

Verse 8

देवानां सर्वदा कार्यं कर्त्तव्यं ब्रह्मणस्तथा । सर्वज्ञत्वं च भवतु तव देव न संशयः ॥ ३१.८ ॥

神々の務めは常に果たされねばならず、またブラフマーの務めも同様である。遍知の徳が汝に備わらんことを、デーヴァよ—疑いはない。

Verse 9

एवमुक्त्वा ततो देवः प्रकृतिस्थो बभूव ह । विष्णुरप्यधुना पूर्वां बुद्धिं सस्मार च प्रभुः ॥ ३१.९ ॥

かく語り終えると、その神はプラクリティ（原初の自然）に根ざす境地に住した。さらにヴィシュヌもまた、主宰として、かつて先に在ったブッディ（知性）を想起した。

Verse 10

तदा सञ्चिन्त्य भगवान् योगनिद्रां महातपाः । तस्यां संस्थाप्य भगवानिन्द्रियार्थोद्भवाः प्रजाः । ध्यात्वा परेण रूपेण ततः सुष्वाप वै प्रभुः ॥ ३१.१० ॥

そのとき福徳の主、偉大なる苦行者は、ヨーガ・ニドラー（瑜伽の眠り）を思惟した。そこに感官の対象より生ずる衆生を安置し、至上の姿を観想して、主はまことに眠りに入った。

Verse 11

तस्य सुप्तस्य जठरान्महत्पद्मं विविसृष्टम् । सप्तद्वीपवती पृथ्वी ससमुद्रा सकानना ॥ ३१.११ ॥

眠り伏すその御腹より、大いなる蓮華が放たれた。さらに七つの大陸を具える大地が、海と森とともに現れ出た。

Verse 12

तस्य रूपस्य विस्तारं पातालं नालसंस्थितम् । कर्णिकायां तथा मेरुस्तन्मध्ये ब्रह्मणो भवः ॥ ३१.१२ ॥

その姿の広がりにおいて、パーターラ（地下界）は蓮の茎に位置し、またメール山（須弥山）は花托（カールニカー）にある。そのまさに中央に、ブラフマーの起源がある。

Verse 13

एवं दृष्ट्वा परं तस्य शरीरस्य तु सम्भवम् । मुमुचे तच्छरीरस्थो वायुर् वायुं समं सृजत् ॥ ३१.१३ ॥

かくしてその身のさらなる生成を見届けると、その身内に住する風（ヴァーユ）は解き放たれ、自らに等しい風を生み出した。

Verse 14

अविद्याविजयं चेमं शङ्खरूपेण धारय । अज्ञानच्छेदनार्थाय खङ्गं तेऽस्तु सदा करे ॥ ३१.१४ ॥

無明に打ち勝つこの力を法螺貝（シャंख）の姿として携えよ。無知を断ち切るため、剣が常に汝の手に在らんことを。

Verse 15

कालचक्रमिमं घोरं चक्रं त्वं धारयाच्युत । अधर्मगजघातार्थं गदां धारय केशव ॥ ३१.१५ ॥

おおアチュタよ、この恐るべき時輪たる円盤（チャクラ）を携えよ。おおケーシャヴァよ、アダルマ（不義）の「象」を討つため、棍棒（ガダー）を携えよ。

Verse 16

मालेयं भूतमाता ते कण्ठे तिष्ठतु सर्वदा । श्रीवत्सकौस्तुभौ चेमौ चन्द्रादित्यच्छलेन ह ॥ ३१.१६ ॥

おお衆生の母よ、この花鬘が常に汝の頸にとどまらんことを。さらに、シュリーヴァツァとカウストゥバの二つが、月と太陽の姿を借りて在らんことを。

Verse 17

मारुतस्ते गतिर्वीर गरुत्मान् स च कीर्तितः । त्रैलोक्यगामिनी देवी लक्ष्मीस्तेऽस्तु सदाश्रये । द्वादशी च तिथिस्तेऽस्तु कामरूपी च जायते ॥ ३१.१७ ॥

おお勇者よ、マールタ（風）を汝の行路とせよ。さらにガルトマーン（ガルダ）もまた汝のものとして称えられんことを。おお常住の帰依処よ、三界を巡る女神ラクシュミーが汝のものとなれ。さらにドヴァーダシーの月日（ティティ）を汝のものとし、意のままに姿を変ずる力が生じる。

Verse 18

घृताशनो भवेद्यस्तु द्वादश्यां त्वल्परायणः । स स्वर्गवासी भवतु पुमान् स्त्री वा विशेषतः ॥ ३१.१८ ॥

資が乏しくとも、ドヴァーダシーの日にギー（精製バター）を食として受ける者は、男であれ、とりわけ女であれ、天界の住人となりますように。

Verse 19

एष विष्णुस्तवाख्यातो मूर्तयो देवदानवान् । हन्ति पाति शरीराणि सृजत्यन्यानि चात्मनः ॥ ३१.१९ ॥

これが汝に説き示されたヴィシュヌである。神々とダーナヴァの間において種々の化身となり、身体を滅し、また護り、さらに自己より他の形相をも生み出す。

Verse 20

युगे युगे सर्वगोऽयं वेदान्ते पुरुषो ह्यसौ । न हीनबुद्ध्या वक्तव्यो मनुष्योऽयं कदाचन ॥ ३१.२० ॥

いかなるユガにおいても、このプルシャは遍く行き渡る。まことにヴェーダーンタにおいて、彼は至上のプルシャとして説かれる。卑小な理解によって、彼をただの人間と語ってはならない。

Verse 21

य एवँ शृणुयात् सर्गं वैष्णवं पापनाशनम् । स कीर्तिमिह संप्राप्य स्वर्गलोके महीयते ॥ ३१.२१ ॥

この罪障を滅すると説かれるヴァイシュナヴァの創造の物語を聞く者は、この世で名声を得、天界において尊崇される。