Adhyaya 3: Nārada’s Account of a Former Birth and a Hymn to Nārāyaṇa

Verse 1

प्रियव्रत उवाच । अन्यस्मिन् भगवन् जन्मन्यासीत् यत् तद् विचेष्टितम् । सर्वं कथय देवर्षे महत् कौतूहलं हि मे ॥ ३.१ ॥

プリヤヴラタは言った。「おお、世尊よ、他の生においていかなる行い（振る舞い）が起こったのですか。すべてをお語りください。おお、神聖なる仙人よ、私にはまことに大いなる探究の心が起こりました。」

Verse 2

नारद उवाच । स्नातस्य मम राजेन्द्र तस्मिन् वेदसरस्यथ । सावित्र्याश्च वचः श्रुत्वा तस्मिन् जन्मसहस्रकम् । स्मरणं तत्क्षणाज्जातं शृणु जन्मान्तरं मम ॥ ३.२ ॥

ナーラダは言った。「おお王よ、私はそのヴェーダの池（ヴェーダ・サラス）で沐浴し、さらにサーヴィトリーの言葉を聞いたところ、その瞬間に千の生の記憶が私に起こった。私の前生を聞きなさい。」

Verse 3

अस्त्यवन्तीपुरं राजंस्तत्राहं प्राग् द्विजोत्तमः । नाम्ना सारस्वतः पूर्वं वेदवेदाङ्गपारगः ॥ ३.३ ॥

おお王よ、アヴァンティープラという都がある。そこにおいて昔、私は最上のバラモンであった。以前はサーラスヴァタという名で知られ、ヴェーダとその補助学（ヴェーダーンガ）に通暁していた。

Verse 4

बहुभृत्यपरिवारो बहुधान्यश्च पार्थिवः । अन्यस्मिन् कृतसंज्ञे तु युगे परमबुद्धिमान् ॥ ३.४ ॥

別の時代、すなわちクリタ（サティヤ）・ユガにおいて、その王は多くの従者と随員に囲まれ、穀物と備えに富み、智慧は最上であった。

Verse 5

ततो ध्यातं मयैकान्ते किमनेन करोम्यहम् । द्वन्द्वेन सर्वमेतद्धि न्यस्त्वा पुत्रेषु याम्यहम् । तपसे धृतसङ्कल्पः सरः सारस्वतं द्रुतम् ॥ ३.५ ॥

それから私は独り静かに思惟した。「これらをどうしてよいだろうか。まことに一切は対立の二つ（ドヴァンドヴァ）に結ばれている。子らに託して、私は去ろう。」苦行（タパス）を行う決意を固め、彼は速やかにサーラスヴァタの湖へ赴いた。

Verse 6

एवं चिन्त्य मया इष्टः कर्मकाण्डेन केशवः । श्राद्धैश्च पितरो देवा यज्ञैश्चान्ये तथा जनाः ॥ ३.६ ॥

かく思惟して、我は儀礼を中心とする業部（カルマ・カーンダ）によってケーシャヴァを礼拝した。シュラーダの儀により祖霊と諸天は敬われ、またヤジュニャ（祭祀）によって他の人々も同様に満たされる。

Verse 7

ततोऽहं निर्गतो राजंस्तपसे धृतमानसः । सारस्वतं नाम सरो यदेतत् पुष्करं स्मृतम् ॥ ३.७ ॥

それから、王よ、我は苦行（タパス）に心を堅く定めて出立し、サーラスヴァタと名づけられる湖へ赴いた。まさにその湖はプシュカラとして記憶されている。

Verse 8

तत्र गत्वा मया विष्णुः पुराणः पुरुषः शिवः । आराधितो मया भक्त्या जपं नारायणात्मकम् ॥ ३.८ ॥

そこに至り、我はヴィシュヌ—太古の御方、至上のプルシャ、吉祥なる御方—を信愛（バクティ）をもって礼拝した。さらに、ナーラーヤナを本質とするジャパ（聖名誦持）を修した。

Verse 9

ब्रह्मपारमयं राजन् जपता परमं स्तवम् । ततो मे भगवान् तुष्टः प्रत्यक्षत्वं जगाम ह ॥ ३.९ ॥

王よ、最高のブラフマンに満ちた至上の讃歌を我が誦持していたとき、世尊（バガヴァーン）は我を喜び、まことに直接に顕現された。

Verse 10

प्रियव्रत उवाच । कीदृशं ब्रह्मपारं तु श्रोतुमिच्छामि सत्तम । कथयस्व प्रसादेन देवर्षे सुप्रसन्नधीः ॥ ३.१० ॥

プリヤヴラタは言った。「徳ある者のうち最勝の方よ、ブラフマンの『彼岸』（究極の趣意）について聞きたい。神仙（デーヴァリシ）よ、恩寵をもって説き明かしてください。あなたの知性が完全に静謐でありますように。」

Verse 11

नारद उवाच । परं पराणाममृतं पुराणं पारं परं विष्णुमनन्तवीर्यम् । नमामि नित्यं पुरुषं पुराणं परायणं पारगतं पराणाम् ॥ ३.११ ॥

ナーラダは言った。「私は常にヴィシュヌに礼拝する——至上をも超える至上者、無尽の威力を具える方に。彼は不死にして古（プラーナ）なる実在、彼岸をも超える彼岸。原初のプルシャ、最高の帰依処、あらゆる最高を超え渡った御方に、私は常に帰命する。」

Verse 12

पुरातनं त्वप्रतिमं पुराणं परापरं पारगमुग्रतेजसम् । गम्भीरगम्भीरधियां प्रधानं नतोऽस्मि देवं हरिमीशितारम् ॥ ३.१२ ॥

私はハリ、主宰に帰命する。古く、比類なく、まさにプラーナそのもの。高と低の両相を超え、彼岸へ導き、畏るべき光輝を放つ方。深遠なる智慧をもつ者たちの中の第一なる神に、私は礼拝する。

Verse 13

परात्परं चापरमं प्रधानं परास्पदं शुद्धपदं विशालम् । परात्परेशं पुरुषं पुराणं नारायणं स्तौमि विशुद्धभावः ॥ ३.१३ ॥

清らかな心をもって、私はナーラーヤナを讃える。彼は「彼岸をも超える至上」であり、また究極の実在である。根本原理プラダーナ、最高の住処、清浄にして広大なる位、超越の上に君臨する主、原初のプルシャを、私は讃嘆する。

Verse 14

पुरा पुरं शून्यमिदं ससर्ज्ज तदा स्थितत्वात् पुरुषः प्रधानः । जने प्रसिद्धः शरणं ममास्तु नारायणो वीतमलः पुराणः ॥ ३.१४ ॥

いにしえに彼は、この「世界の都」を、あたかも空なるものとして創り出した。ついで、その不動の安住ゆえに、プルシャ—すなわち根本原理プラダーナ—が支えとして立った。人々に名高く、古くして垢なきナーラーヤナよ、どうか我が帰依処となり給え。

Verse 15

पारं परं विष्णुमपाररूपं पुरातनं नीतिमतां प्रधानम् । धृतक्षमं शान्तिधरं क्षितीशं शुभं सदा स्तौमि महानुभावम् ॥ ३.१५ ॥

私は常に、大いなる御徳を具えるヴィシュヌを讃える。あらゆる量を超える至上者、無辺の姿をもつ古の御方。正しき規範に帰する者たちの中の第一、忍耐に堅く、平安を担い、大地の主にして、常に吉祥なる御方を。

Verse 16

सहस्रमूर्धानमनन्तपादम् अनेकबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रं नारायणं स्तौम्यमृतं परेशम् ॥ ३.१६ ॥

千の頭、尽きぬ足、多くの腕をもち、月と太陽を眼とする至上主ナーラーヤナを私は讃える。滅するものと滅せぬものの両方であり、乳海に臥して眠り、死なず、超越せる御方である。

Verse 17

त्रिवेदगम्यं त्रिनवैकमूर्तिं त्रिशुक्लसंस्थं त्रिहुताशभेदम् । त्रितत्त्वलक्ष्यं त्रियुगं त्रिनेत्रं नमामि नारायणमप्रमेयम् ॥ ३.१७ ॥

測り知れぬナーラーヤナに私は礼拝する。三ヴェーダによって到達され、一つの姿が三様に顕れ、三重の清浄に安住し、三つの聖火として区別され、三タットヴァにより標示され、三ユガに属し、三眼を具える御方。

Verse 18

कृते शितं रक्ततनुं तथा च त्रेतायुगॆ पूततनुं पुराणम् । तथा हरिं द्वापरतः कलौ च कृष्णीकृतात्मानमथो नमामि ॥ ३.१८ ॥

私はハリに帰敬する。クリタ・ユガには、輝く白さと赤き身をもつと説かれ、トレーター・ユガには、浄められた身をもつ古（いにしえ）の御方と説かれる。ドヴァーパラ・ユガにも同様であり、カリ・ユガには、その本性が「クリシュナ」（暗黒）となった御方である。

Verse 19

ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान् भुजान्तरे क्षत्रमथोरुयुग्मे । विशः पदाग्रेषु तथैव शूद्रान् नमामि तं विश्वतनुं पुराणम् ॥ ३.१९ ॥

私は、身を宇宙とする古の御方に礼拝する。御口よりブラーフマナを、両腕の間よりクシャトリヤを、両腿よりヴァイシャを、そして足の前部よりシュードラを生み出された御方である。

Verse 20

परात्परं पारगतं प्रमेयं युधाम्पतिं कार्यत एव कृष्णम्। गदासिचर्मण्यभृतोत्थपाणिं नमामि नारायणमप्रमेयम्॥ ३.२० ॥

私はナーラーヤナ、測り知れぬ御方に礼拝する。最上をも超え、あらゆる限界を渡り越え、正しい認識の対象となり得ながらなお無量である。戦いの主、顕現の働きにおいてクリシュナとして、掲げた御手に棍棒・剣・盾を携える。

Verse 21

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नो जगाद मां नीरदतुल्यघोषः । वरं वृणीष्वेत्यसकृत् ततोऽहं तस्यैव देहे लयमिष्टवान्श्च ॥ ३.२१ ॥

かく讃えられて、最勝の神は歓喜し、雷雲のごとき声で幾度も我に告げた。「願い（恩寵）を選べ。」そこで我もまた、まさにその御身のうちへと融解し、帰入することを望んだ。

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो मह्यं देवदेवः सनातनः । उवाच प्रकृतिं विप्र संसारस्वाक्षयामिमाम् ॥ ३.२२ ॥

我が言葉をかく聞きて、神々の神にして永遠なる主は言われた。「おおブラーフマナよ、このプラクリティ（Prakṛti）—サンサーラ（輪廻）の不滅の基盤—を我は説き明かそう。」

Verse 23

ब्रह्मणो युगसहस्रं तत्ते तस्मात् समुद्भवः । भविता ते तथा नाम दास्यते संप्रयोजनम् ॥ ३.२३ ॥

主は言われた。「千のユガ（yuga）がブラフマー（Brahmā）の時量である。そこより汝の出現が起こる。さらに汝には名が与えられ、その名の相応しい用（目的）も定められるであろう。」

Verse 24

नारं पानीयमित्युक्तं तं पितॄणां सदा भवान् । ददाति तेन ते नाम नारदेति भविष्यति ॥ ३.२४ ॥

「『ナーラ』（Nāra）とは『水』（pānīya）を意味すると言われる。汝は常に祖霊ピトリ（Pitṛs）に水の供養を捧げるゆえ、汝の名は『ナーラダ』（Nārada）となるであろう。」

Verse 25

एवमुक्त्वा गतो देवः सद्योऽदर्शनमुच्चकैः । अहं कलेवरं त्यक्त्वा कालेन तपसा तदा ॥ ३.२५ ॥

かく語り終えると、その神はただちに去り、高く昇って視界より消えた。ついで我はこの身を捨て、その時、時の推移と苦行（tapas）とによって、なお歩みを続けた。

Verse 26

ब्रह्मणोऽङ्गे लयं प्राप्तस्तदुत्पत्तिं च पार्थिव । दिवसे तु पुनः सृष्टो दशभिस्तनयैः सह ॥ ३.२६ ॥

ブラフマーの身において融解（ラヤ）に入り、そして再び現れ出でて、ああ大地よ、ブラフマーの昼において彼は十人の子とともに再創造される。

Verse 27

दिनादिर्यो हि देवस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । स सृष्ट्यादिः समस्तानां देवादीनां न संशयः ॥ ३.२७ ॥

まことに、未顕（アヴィヤクタ）より生まれた神ブラフマーにとって「昼」の始まりとなるその者こそ、諸天をはじめ一切の存在の創造の始まりである。疑いはない。

Verse 28

सर्वस्य जगतः सृष्टिरेषैव प्रभुधर्मतः । एतन्मे प्राकृतं जन्म यन्मां पृच्छसि पार्थिव ॥ ३.२८ ॥

「これこそが、主権の力の本性より起こる、全世界の創造である。これが我がプラクリティ（物質的自然）における出生であり、汝が我に問うところよ、ああ地の王よ。」

Verse 29

तस्मान्नारायणं ध्यात्वा प्राप्तोऽस्मि परतो नृप । तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र भव विष्णुपरायणः ॥ ३.२९ ॥

それゆえ、王よ、ナーラーヤナを観想して、我は至上の境地に到達した。ゆえに汝もまた、諸王の最勝者よ、ヴィシュヌに全き帰依をなせ。