Adhyaya 27: The Slaying of Andhaka and the Manifestation of the Eight Mother-Goddesses from Divine Afflictions

Verse 1

महातपा उवाच । पूर्वमासीन्महादैत्यो बलवानन्धको भुवि । स देवान् वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः ॥ २७.१ ॥

マハータパーは言った。「昔、地上に大いなるダーナヴァ、力強きアンダカがいた。ブラフマーより授かった恩寵のゆえに驕り、彼は神々を己の支配下に置いた。」

Verse 2

तेनात्मवान् सुराः सर्वे त्याजिता मेरुपर्वतम् । ब्रह्माणं शरणं जग्मुरन्धकस्य भयार्दिताः ॥ २७.२ ॥

彼—力強く自制ある者—のために、神々は皆メル山から追われた。アンダカへの恐怖に苦しめられ、彼らはブラフマーのもとへ避難を求めて赴いた。

Verse 3

तानागतांस्तदा ब्रह्मा उवाच सुरसत्तमान् । किमागमनकृत्यं वो देवा ब्रूत किमास्यते ॥ २७.३ ॥

そのときブラフマーは、到来した神々の中の最勝者たちに告げた。「汝らは何のために来たのか。デーヴァたちよ、告げよ—いかなる事が起きているのか。」

Verse 4

देवा ऊचुः । अन्धकेनार्दिताः सर्वे वयं देवा जगत्पते । त्राहि सर्वांश्चतुर्वक्त्र पितामह नमोऽस्तु ते ॥ २७.४ ॥

神々は言った。「世の主よ、我ら神々は皆アンダカに苦しめられております。どうか我らすべてをお救いください、四面の御方、ピターマハよ。汝に敬礼いたします。」

Verse 5

ब्रह्मोवाच । अन्धकान्नैव शक्तोऽहं त्रातुं वै सुरसत्तमाः । भवं शर्वं महादेवं व्रजाम शरणार्थिनः ॥ २७.५ ॥

ブラフマーは言った。「神々のうち最勝なる者たちよ、私はアンダカから汝らを守ることがまったくできない。避難を求める者として、バヴァ—シャルヴァ、偉大なる神（マハーデーヴァ）のもとへ赴こう。」

Verse 6

किन्तु पूर्वं मया दत्तो वरस्तस्य सुरोत्तमाः । अवध्यस्त्वं हि भविता न शरीरं स्पृशेन्मही ॥ २७.६ ॥

「しかし以前に、神々の最勝者たちよ、私は彼に恩寵（ヴァラ）を授けてしまった。まことに汝は殺され得ぬ者となり、汝の身体は大地に触れないであろう。」

Verse 7

तस्यैवं बलिनस्त्वेको हन्ता रुद्रः परंतपः । तत्र गच्छामहे सर्वे कैलासनिलयं प्रभुम् ॥ २७.७ ॥

かくも強大なる彼を討ち得る者はただ一人、敵を屈するルドラである。ゆえに我ら皆、カイラーサを住処とする主のもとへ赴こう。

Verse 8

एवमुक्त्वा ययौ ब्रह्मा सदेवो भवसन्निधौ । तस्य संदर्शनाद् रुद्रः प्रत्युत्थानादिकाः क्रियाः । कृत्वाभ्युवाच देवेशो ब्रह्माणं भुवनेश्वरम् ॥ २७.८ ॥

こう語り終えると、ブラフマーは神々とともにバヴァ（シヴァ）の御前へ赴いた。彼を見たルドラは、起立して迎えることに始まる慣例の作法を行い、ついで神々の主は、諸世界の君たるブラフマーに語りかけた。

Verse 9

शम्भुरुवाच । किं कार्यं देवताः सर्वा आगता मम सन्निधौ । येनाहं तत्करोम्याशु आज्ञा कार्या हि सत्वरम् ॥ २७.९ ॥

シャンブは言った。「いかなる用事によって、すべての神々が我が前に来たのか。告げよ、我は速やかにそれを成し遂げよう。命はまことに遅滞なく遂行されるべきである。」

Verse 10

देवा ऊचुः । रक्षस्व देव बलिनस् त्वन्धकाद् दुष्टचेतसः ॥ २७.१० ॥

デーヴァたちは言った。「おお神よ、われらは強大であっても、邪悪な心をもつアンダカ（Andhaka）からお守りください。」

Verse 11

यावदेवं सुराः सर्वे शंसन्ति परमेष्ठिनः । तावत् सैन्येन महता तत्रैवान्धक आययौ ॥ २७.११ ॥

すべての神々が至上の統御者パラメーシュティン（Parameṣṭhin）をそのように讃えている間に、まさにその隙に、アンダカが大軍を率いてそこへ到来した。

Verse 12

बलेन चतुरङ्गेण हन्तुकामो भवं मृधे । तस्य भार्यां गिरिसुतां हर्तुमिच्छन् ससाधनः ॥ २७.१२ ॥

四部軍（四種の兵）という力をもって、彼は戦場でバヴァ（Bhava）を討とうとし、さらに必要な手立てを備えて、バヴァの妻である山より生まれた娘を掠め取ろうとした。

Verse 13

तं दृष्ट्वा सहसाऽऽयान्तं देवशक्रप्रहारिणम् । सन्नह्य सहसा देवा रुद्रस्यानुचरा भवन् ॥ २७.१३ ॥

彼が突如として迫り来るのを見て—かつて神インドラを打ち倒した者を—神々は急ぎ武装し、ルドラ（Rudra）の従者としてその随行に加わった。

Verse 14

रुद्रोऽपि वासुकिं ध्यात्वा तक्षकं च धनञ्जयम् । वलयं कटिसूत्रं च चकार परमेश्वरः ॥ २७.१४ ॥

ルドラ（Rudra）もまた、ヴァースキ（Vāsuki）を観想し、さらにタクシャカ（Takṣaka）とダナンジャヤ（Dhanañjaya）を念じて、至上主は腕輪と腰紐とを作り成した。

Verse 15

नीलनामाच दैत्येन्द्रो हस्ती भूत्वा भवान्तिकम् । आगतस्त्वरितः शक्रहस्तीवोद्धतरूपवान् ॥ २७.१५ ॥

ダイティヤ族の主ニ―ラは象となり、急ぎあなたのもとへ近づいた。インドラの象アイラーヴァタに似た、威容高く昂然たる姿を取って。

Verse 16

स ज्ञातो नन्दिना दैत्यो वीरभद्राय दर्शितः । वीरभद्रोऽपि सिंहेन रूपेणाहत्य च द्रुतम् ॥ २७.१६ ॥

その魔はナンディンに見抜かれ、ヴィーラバドラに示された。ヴィーラバドラもまた速やかにこれを打ち倒し、獅子の姿を現した。

Verse 17

तस्य कृत्तिं विदार्याशु करिणस्त्वञ्जनप्रभाम् । रुद्रायार्पितवान् सोऽपि तमेवाम्बरमाकरोत् । ततः प्रभृति रुद्रोऽपि गजचर्मपटोऽभवत् ॥ २७.१७ ॥

彼は象の皮を、アンジャナ（黒い眼薬）のように黒いその皮を、たちまち引き裂いてルドラに捧げた。ルドラはその皮をそのまま衣としてまとった。それ以来、ルドラは象皮の衣をまとう者となった。

Verse 18

गजचर्मपटो भूत्वा भुजङ्गाभरणोज्ज्वलः । आदाय त्रिशिखं भीमं सगणोऽन्धकमन्वयात् ॥ २७.१८ ॥

象皮の衣をまとい、蛇の飾りに輝きつつ、三つの刃をもつ恐るべきトリシューラを取り、眷属のガナたちとともにアンダカを追撃した。

Verse 19

ततः प्रवृत्ते युद्धे च देवदानवयोर्महत् । इन्द्राद्या लोकपालास्तु स्कन्दः सेनापतिस्तथा । सर्वे देवगणाश्चान्ये युयुधुः समरे तदा ॥ २७.१९ ॥

やがて神々とダーナヴァとの大戦が始まると、インドラをはじめとする世界の守護神たち、そして軍の総帥スカンダ、さらに他のすべての神々の群れが、その戦場で戦った。

Verse 20

तं दृष्ट्वा नारदाऽ युद्धं ययौ नारायणं प्रति । शशंस च महद्युद्धं कैलासे दानवैः सह ॥ २७.२० ॥

その戦いを見たナ―ラダはナーラーヤナのもとへ赴き、カイラーサにおいてダーナヴァらと共に起こった大戦を報告した。

Verse 21

तच्छ्रुत्वा चक्रमादाय गरुडस्थो जनार्दनः । तमेव देशमागत्य युयुधे दानवैः सह ॥ २७.२१ ॥

それを聞くと、ガルダに乗るジャナールダナは円盤（チャクラ）を取り、まさにその地へ赴いてダーナヴァらと戦った。

Verse 22

आगत्य च ततो देवा हरिणाप्यायिता रणे । विषण्णवदनाः सर्वे पलायनपरा अभवन् ॥ २७.२२ ॥

やがて神々が到来した。戦場でハリによって力を与えられたにもかかわらず、皆うなだれ、逃走に心を向けた。

Verse 23

तत्र भग्नेषु देवेषु स्वयं रुद्रोऽन्धकं ययौ । तत्र तेन महद्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् ॥ २७.२३ ॥

その場で神々が敗走すると、ルドラ自らがアンダカに向かって進んだ。そこで彼との大戦が起こり、その激しさは身の毛もよだつほどであった。

Verse 24

तत्र देवोऽप्यसौ दैत्यं त्रिशूलेनाहनद् भृशम् । तस्याहतस्य यद् रक्तमपतद् भूतले किल । तत्रान्धका असंख्याता बभूवुरपरे भृशम् ॥ २७.२४ ॥

そこでその神もまた、三叉戟（トリシューラ）でその魔を激しく打った。しかも、傷ついた者の血が地上に落ちるたびに、その場所で数え切れぬほどのアンダカが再び生じ、甚だ多く増えたという。

Verse 25

तद् दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुद्रो शूलेऽन्धकं मृधे । गृहीत्वा त्रिशिखाग्रेण ननर्त परमेश्वरः ॥ २७.२५ ॥

その大いなる奇瑞を見て、ルドラは戦場にてアンダカを三叉戟の三尖の先に捕らえ貫き、至上主パラメーシュヴァラは勝利の舞を舞った。

Verse 26

असृग्धारातुषारैस्तु शूलप्रोतस्य चासकृत् । अनारतं समुत्तस्थुस्ततो रुद्रो रुषान्वितः ॥ २७.२७ ॥

しかし三叉戟に貫かれた者からは、霜の降る雨のごとき血の流れが幾度も絶え間なく湧き上がった。そこでルドラは怒りに満ちて立ち上がった。

Verse 27

तस्य क्रोधेन महता मुखाज्ज्वाला विनिर्ययौ । तद्रूपधारिणी देवी यां तां योगेश्वरीं विदुः ॥ २७.२८ ॥

その大いなる憤怒によって、口より炎がほとばしり出た。そのままの姿を帯びた女神は、ヨーゲーシュヴァリー（Yogeśvarī）—ヨーガの主宰者—として知られる。

Verse 28

स्वरूपधारिणी चान्या विष्णुनापि विनिर्मिता । ब्रह्मणा कार्तिकेयेन इन्द्रेण च यमेन च । वराहेण च देवेन विष्णुना परमेष्ठिना ॥ २७.२९ ॥

さらに別の女神が、顕現の姿を帯びて、ヴィシュヌによっても造り出された。さらに同様に、ブラフマー、カールティケーヤ、インドラ、ヤマによっても、また神ヴァラーハによっても、そして至高のヴィシュヌ—パラメーシュティン—によっても造られた。

Verse 29

पातालोद्धरणं रूपं तस्या देव्या विनिर्ममे । माहेश्वरी च राजेन्द्र इत्येता अष्टमारतः ॥ २७.३० ॥

彼はその女神のために、パーターラ（地下界）から引き上げるにふさわしい姿を造った。さらに彼女は、王よ、マーヘーシュヴァリー（Māheśvarī）とも呼ばれる。かくして正しい順序において、これは第八である。

Verse 30

कारणं तानि यत्प्रोक्तं क्षेत्रज्ञेनावधारणम् । शरीराद् देवतानां तु तदिदं कीर्तितं मया ॥ २७.३१ ॥

それらの要点の理由はすでに説かれた。すなわち「田（クシェートラ）を知る者」クシェートラジュニャによる確定である。さらに、神々が身体に関わるあり方についても、私はこのように述べた。

Verse 31

कामः क्रोधस्तथा लोभो मदो मोहः अथ पञ्चमः । मात्सर्यं षष्ठमित्याहुः पैशुन्यं सप्तमं तथा । असूया चाष्टमी ज्ञेया इत्येता अष्टमातरः ॥ २७.३२ ॥

欲（kāma）、怒り（krodha）、そして貪り（lobha）。さらに慢心の酔い（mada）と迷妄（moha）を第五とし、嫉み（mātsarya）を第六、悪口・讒言（paiśunya）を第七という。加えて、悪意ある非難・あら探し（asūyā）を第八と知るべし—これらが八つの「母」と説かれる。

Verse 32

कामं योगेश्वरीं विद्धि क्रोधो माहेश्वरीं तथा । लोभस्तु वैष्णवी प्रोक्ता ब्रह्माणी मद एव च ॥ २७.३३ ॥

欲（kāma）はヨーゲーシュヴァリーに属すると知れ。怒り（krodha）もまたマーヘーシュヴァリーに属する。貪り（lobha）はヴァイシュナヴィーと説かれ、慢心の酔い（mada）はまことにブラフマーニーである。

Verse 33

मोहः स्वयम्भूः कौमारी मात्सर्यं चेन्द्रजं विदुः । यमदण्डधरा देवी पैशुन्यं स्वयमेव च । असूया च वराहाख्या इत्येताः परिकीर्तिताः ॥ २७.३४ ॥

迷妄（moha）は自生であり、またクマーリーに結びつくと言われる。嫉み（mātsarya）はインドラより生ずると知られる。ヤマの杖を執る女神（yama-daṇḍa-dharā）は讒言・悪口（paiśunya）に関わり、これもまた自生である。さらに asūyā は「ヴァラーハー」と呼ばれる—以上が列挙された。

Verse 34

कामादिगण एषोऽयं शरीरे परिकीर्तितः । जग्राह मूर्त्तिं तु यथा तथा ते कीर्तितं मया ॥ २७.३५ ॥

欲（kāma）に始まるこの一群は、身体の内に存すると説かれた。そしてそれがいかにして形相（mūrti）を取るか、そのとおりに私は汝らに説明した。

Verse 35

एताभिर्देवताभिश्च तस्य रक्तेऽतिशोषिते । क्षयं गताऽसुरी माया स च सिद्धोऽन्धकोऽभवत् ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मविद्यामृतं मया ॥ २७.३६ ॥

これらの神々によって彼の血が甚だしく乾き尽くされたとき、阿修羅的な幻力（マーヤー）は滅び去り、彼――アンダカ――は成就者（シッダ）となった。以上すべてを、私は「自己知の甘露」（アートマ・ヴィディヤー）として汝に余すところなく語った。

Verse 36

य एतच्छृणुयान्नित्यं मातॄणामुद्भवं शुभम् । तस्य ताः सर्वतो रक्षां कुर्वन्त्यनुदिनं नृप ॥ २७.३७ ॥

王よ、母神たち（マートリ）の出現というこの吉祥なる物語を常に聴聞する者には、彼女らが日々あらゆる方角から守護を施す。

Verse 37

यश्चैतत् पठते जन्म मातॄणां पुरुषोत्तम । स धन्यः सर्वदा लोके शिवलोकं च गच्छति ॥ २७.३८ ॥

また、母神たちの誕生の物語を誦する者は、プルショーत्तマよ、その者は世において常に福徳ある者と見なされ、さらにシヴァの界へと赴く。

Verse 38

तासां च ब्रह्मणा दत्ता अष्टमी तिथिरुत्तमा । एताः सम्पूजयेद् भक्त्या बिल्वाहारो नरः सदा । तस्य ताः परितुष्टास्तु क्षेमारोग्यं ददन्ति च ॥ २७.३९ ॥

また彼女らのために、ブラフマーは第八の月日（アシュタミー）を最上のティティとして授けた。人は常に信愛をもって彼女らを供養し、ビルヴァ（ベール）を食として身を支えるべきである。彼女らがその者に完全に満足するとき、安穏と無病の福をも授ける。

Verse 39

इतरेऽप्यन्धकाः सर्वे चक्रेण परमेष्ठिना । नारायणेन निहतास्तत्र येऽन्ये समुत्थिताः ॥

ほかのアンダカたちも皆、その場でナーラーヤナ—至上の主—によって円盤（チャクラ）で討たれ、さらに戦わんとして起ち上がった他の者たちも同様に滅ぼされた。