Adhyaya 209: Description of the Greatness of the Pativratā (Marital Fidelity and Ethical Devotion)

Verse 1

अथ पतिव्रतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ कर्मणा केन राजेन्द्र तपसा वा तपोधनाः ॥ उत्तमां च गतिं यान्ति कृष्णवासः प्रशंस मे ॥

ここに、貞婦パティヴラター（pativratā）の偉大さを説く章が始まる。ナーラダは言った。「王よ、いかなる行為、あるいはいかなる苦行（tapas）によって修行者たちは最上の境地に至るのか。クリシュナヴァーサ（Kṛṣṇavāsa）よ、私のためにそれを説き、讃えてください。」

Verse 2

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा नारदेनाब्रवीत्तदा ॥ यम उवाच ॥ न तस्य नियमो विप्र तपो नैव च सुव्रत ॥

このように問われて、法にかなう者はそのときナーラダに答えた。ヤマは言った。「その成就のためには、バラモンよ、ニヤマ（niyama）という規定もなく、また苦行（tapas）も要らぬ。善き誓いの人よ。」

Verse 3

उपवासो न दानं वा न देवो वा महामुने ॥ यादृशी तु भवेद्विप्र शृणु तत्त्वं समासतः ॥

それは断食でも施しでもなく、まして神への礼拝でもない、大いなる牟尼よ。むしろ婆羅門よ、いかなる行いであるか、その真理を要約して聞け。

Verse 4

प्रसुप्ते या प्रस्वपिति जागर्ति विबुधे स्वयम् ॥ भुङ्क्ते तु भोजिते विप्र सा मृत्युम् जयति ध्रुवम् ॥

（夫が）眠りにつけば眠り、目覚めれば目覚め、彼が食を受けてから食する者—婆羅門よ—その女は必ずや死に打ち勝つ。

Verse 5

मौने मौना भवेद्या तु स्थिते तिष्ठति या स्वयम् ॥ सा मृत्युम् जायते विप्र नान्यत्पश्यामि किञ्चन ॥

彼が沈黙すれば沈黙し、彼が立てば立つ者—婆羅門よ—その女は死に打ち勝つ。これ以外に決定的なものを私は見ない。

Verse 6

एकदृष्टिरेकमना भर्त्तुर्वचनकारिणी ॥ तस्या बिभीमहे सर्वे ये तथान्ये तपोधन ॥

一つの眼差し、一つの心で、夫の言葉を実行する者—そのような女性の前に、我らは皆、畏敬の念を抱く。ほかの修行者たちも同様である、苦行に富む聖者よ。

Verse 7

देवानामपि सा साध्वी पूज्या परमशोभना ॥ भर्त्रा चाभिहिता यापि न प्रत्याख्यायिनी भवेत् ॥

その貞淑なる女性は、神々（デーヴァ）においてさえ礼拝されるに値し、最上の光輝を備える。夫に呼びかけられても、その言葉を退ける者であってはならない。

Verse 8

वर्त्तमानापि विप्रेन्द्र प्रत्याख्यातापि वा सदा ॥ न दैवतं सम्प्रयाति पत्युर्न्यं कदाचन ॥

婆羅門の中の最勝者よ、たとえ別れて住もうとも、また常に退けられようとも、彼女は決して、いかなる時も、夫以外の「神格」に帰依しない。

Verse 9

सा न मृत्युमुखं याति एवं या स्त्री पतिव्रता ॥ एवं या तु भवेद्नित्यं भर्त्तुः प्रियहिते रता ॥

そのような女は「死の口」に赴かない。これが夫に貞節を尽くす女である。同様に、常に夫にとって愛しく益あることに励む者もまた、そのように説かれる。

Verse 10

एष माता पिता बन्धुरेष मे दैवतं परम् ॥ एवं शुश्रूषते या तु सा मां विजयते सदा ॥

「彼は我にとって母であり父であり親族である。彼こそ我が最高の神聖なる帰依処である。」このように（夫に）仕える女は、常に私を凌ぐ／打ち勝つ。

Verse 11

पतिव्रता तु या साध्वी तस्यां चाहं कृताञ्जलिः ॥ भर्तारमनुध्यायन्ती भर्तारमनुगच्छती ॥

しかし夫に貞節を尽くすその徳ある女性には、私もまた合掌して敬礼する。夫を念じつつ、彼女は夫に従いゆく。

Verse 12

भर्तारमनुशोचन्ती मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ गीतवादित्रनृत्यानि प्रेक्षणीयान्यनेकशः ॥

夫を嘆き（あるいは深く慕い）つつ、彼女は「死の門」を見ない。歌と楽器と舞い—幾多の観るべき見世物が—

Verse 13

न शृणोति न पश्येद्या मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ स्नान्ती च तिष्ठती वापि कुर्वन्ती वा प्रसाधनम् ॥

そのような遊興を聞かず、また見もしない女は――死の門を見ない。沐浴していようと、立っていようと、あるいは身を飾っていようとも――

Verse 14

नान्यं या मनसा पश्येन्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ देवतार्चयन्तं वा भुज्यमानमपि द्विज ॥

心において他の男へと目を向けない女は――死の門を見ない。夫が神々を礼拝していようと、あるいは食事中であろうと、二度生まれし者よ――

Verse 15

पतिं न त्यजते चित्तान्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ भानौ चानुदिते वापि उत्थाय च तपोधन ॥

心において夫を捨てない女は――死の門を見ない。太陽がまだ昇らぬうちにも起き上がり、早く起床して、苦行の宝よ――

Verse 16

गृहं मार्जयते नित्यं मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ चक्षुर्देहश्च भावश्च यस्या नित्यं सुसंवृतम् ॥

彼女は常に家を清め掃除する――死の門を見ない。彼女の眼、身体、そして心のありようは、つねに善く制御され、守られている。

Verse 17

शौचाचारसमायुक्ता सापि मृत्युम् न पश्यति ॥ भर्तुर्मुखं प्रपश्येद्या भर्त्तुश्चित्तानुसारिणी ॥

清浄と正しい行いを備える彼女もまた、死を見ない。夫の顔を仰ぎ見て、夫の心の意に随う者は――

Verse 18

वर्तते च हिते भर्त्तुर्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ एवं कीर्त्तिमतां लोके दृश्यन्ते दिवि देवताः ॥

彼女が夫の益となることに住するなら、「死の門」を見ることはない。かくして世において、名声ある者は天上の神々のごとく見られる。

Verse 19

मया तस्मात्तु विप्रर्षे यथावृत्तं यथाश्रुतम् ॥ गुह्यमेतत्ततो दृष्ट्वा पूजयामि पतिव्रताः ॥

それゆえ、婆羅門の聖仙よ、私は起こったとおり、聞いたとおりに語った。これが秘奥の教えであると悟ったので、ゆえに夫に貞節なるパティヴラターたちを敬う。

Verse 20

अनुवेष्टनभावेन भर्त्तारमनुगच्छति ॥ सा तु मृत्युमुखद्वारं न गच्छेद्ब्रह्मसम्भव ॥

寄り添い仕え、堅く伴う心をもって、彼女は夫に随う。されど彼女は「死の口なる門」へは赴かない、ああブラフマーより生まれし者よ。

Verse 21

मानुषाणां च भार्या वै तत्र देशे तु दृश्यते ॥ कथितैव पुरा विप्र आदित्येन पतिव्रता ॥

またまことに、その地において人間の妻が見られる。昔、婆羅門よ、夫に貞節なるパティヴラターについては、アーディティヤ（太陽）によって語られた。