Adhyaya 123: The Greatness of Fragrant Flowers and Leaves: Prabodhinī (Awakening) Observances and Seasonal Rites

Verse 1

अथ सुमनोगन्धादिमाहात्म्यम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु कोकामाहात्म्यं पृथिवी धर्मसंहितम्॥ विस्मयं परमं याता श्रुत्वा धर्मं महौजसम्॥

ここに（始まる）スーマノーガンダーおよび関連事項の偉大さの説話。スータは言った。コーカーの偉大さ――ダルマに結びつく物語――を聞いて、プリティヴィーは至上の驚嘆に満たされた。大いなる威力をもつそのダルマを聞いたからである。

Verse 2

धरण्युवाच॥ अहो प्रभावः कोकाया माहात्म्यं क्रोडरूपिणः॥ तिर्यग्योनिगतो वापि प्राप्तो यत्परमां गतिम्॥

ダーラニーは言った。「ああ、なんという威力であろう。これこそコーカーのマーハートミヤであり、猪の姿を帯びる主の偉大さである。たとえ畜生の胎に入った者であっても、これによって最高の境地に到ることができる。」

Verse 3

तव देव प्रसादेन किञ्चिदिच्छामि वेदितुम्॥ यन्मया पूर्वपृष्टोऽसि केन धर्मेण मानवाः॥

あなたの御恩寵により、神よ、さらに少し知りたいのです。以前わたしがあなたに問うたとき、人々はどのダルマによって目的を成就するのでしょうか。

Verse 4

तपसा कर्मणा वापि पश्यन्ति त्वां हि माधव॥ प्रसादसुमुखो भूत्वा निखिलं वक्तुमर्हसि॥

苦行（タパス）によって、あるいは行為によって、彼らはまことにあなたを拝するのです、マーダヴァよ。どうか慈しみの御顔を示し、教えのすべてを語ってください。

Verse 5

एवं पृष्टस्तदा देव्याः माधव्याः स तु माधवः॥ प्रहस्य पुनरेवेदं वक्तुं समुपचक्रमे॥

女神マードハヴィーにそのように問われると、マードハヴァは微笑み、再びこの教えを語り始めた。

Verse 6

श्रीवराह उवाच॥ एवमेतन्महाभागे यथा त्वं भीरु भाषसे॥ कथयिष्यामि ते धर्मं गुह्यं संसारमोक्षणम्॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「そのとおりである、幸い多き者よ。汝がおずおずと語るとおりだ。われは汝に、輪廻（サンサーラ）からの解脱をもたらす、深奥なる秘義のダルマを説こう。」

Verse 7

गते मेघागमे काले प्रसन्नशरदाशये॥ अम्बरे विमले जाते विमले शशिमण्डले॥

雨雲の季節が過ぎ、秋の気が澄みわたり、天空が汚れなく晴れ、月輪が明るく清らかに輝いたとき——

Verse 8

नातिशीतं न चात्युष्णे काले हंसविराविणि॥ कुमुदोत्पलकह्लारपद्मसौरभनिर्भरे॥

酷寒でも酷暑でもない時節、雁の声がこだまし、クムダ、ウトパラ、カフラーラ、そして蓮華の香りに満ちているとき——

Verse 9

कुमुदस्य च मासस्य भवेद्या द्वादशी शुभा॥ तस्यां मामर्चयेद्यस्तु तत्प्रभावं शृणुष्व मे॥

そしてクムダ月の吉祥なる十二日（ドヴァーダシー）が到来するとき——その日にわれを礼拝する者よ、今わたしからその威力と果報を聞きなさい。

Verse 10

कृत्वा ममैव कार्याणि द्वादश्यां तत्र माधवि॥ ममैवाराधनार्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्॥

ドヴァーダシー（陰暦第十二日）において、わたしのために定められた行いを成し終えたなら、マードハヴィーよ、わたしを礼拝するためにこの真言を唱えるべきである。

Verse 11

मन्त्रः— ब्रह्मणा च रुद्रेण यः स्तूयमानो भवानृषिवन्दितो वन्दनीयश्च प्राप्ता द्वादशीयं ते प्रबुध्यस्व जागृष्व मेघा गताः पूर्णश्चन्द्रः शारदानि पुष्पाणि लोकनाथ तुभ्यमहं ददानीति धर्महेतोस्तव प्रीतये प्रबुद्धं जाग्रतं लोकनाथ त्वां भजमाना यज्ञेन यजन्ते सत्रेण सत्रिणो वेदैः पठन्ति भगवन्तः शुद्धाः प्रबुद्धा जाग्रतो लोकनाथ।

真言：「ブラフマーとルドラに讃えられ、リシたちに礼拝され、礼拝に値する御方よ——あなたのドヴァーダシーが到来した。目覚めよ、起ち上がれ。雲は去り、月は満ち、秋の花々が咲いている。世の主よ、これらをあなたに捧げる。ダルマのため、またあなたの歓喜のために——目覚め起ち上がった世の主よ——あなたを礼拝する者はヤジュニャによって供養し、サットラを行う者はその会期によって行い、清らかな者はヴェーダを誦する。目覚めよ、起ち上がれ、世の主よ。」

Verse 12

एवं कर्माणि कुर्वन्ति द्वादश्यां वै यशस्विनि॥ मम भक्ताः व्रतं श्रेष्ठं ते यान्ति परमां गतिम्॥

このように、誉れ高き者よ、わたしの信奉者たちはドヴァーダシーにこれらの行いをなす。この最上の誓戒を守ることにより、彼らは最高の境地に至る。

Verse 13

एवं वै शारदं कर्म निखिलं कथितं मया॥ देवि संसारमोक्षार्थं मम भक्तसुखावहम्॥

このように、女神よ、秋の儀礼のすべてをわたしは説き明かした。これはサンサーラからの解脱を目的とし、わたしの信奉者の安寧をもたらすものである。

Verse 14

इति प्रबोधिनी कर्म॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शैशिरं कर्म शोभनम्॥ यानि कर्माणि कुर्वन्ति पुंसो यान्ति परां गतिम्॥

これにてプラボーディニーの作法は終わる。さらに汝に説こう、冬季の吉祥なる美しい作法を——それらの行いによって人々は最高の境地に至るのである。

Verse 15

शीतवाताभिसन्तप्ता मम भक्त्या व्यवस्थिताः॥ अनन्यमनसो भूत्वा योगाय कृतनिश्चयाः॥

冷たい風に苦しめられても、わたしへの信愛に安住し、心を一つにして、ヨーガの修行に堅固な決意を立てる。

Verse 16

शिशिरे यानि कर्माणि पुष्पिताश्च वनस्पतिः॥ तैरेव चार्चनं कृत्वा जानुभ्यां पतितः क्षितौ॥

冬において、それらの作法を行い、花咲く草木を用いてそのまま供養し、膝をついて地に伏し、恭敬の礼拝をなすべきである。

Verse 17

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा इमं मन्त्र मुदीरयेत्॥

両手で合掌（アンジャリ）を結び、この真言を唱えるべきである。

Verse 18

मन्त्रः— शिशिरो भवान् धातरिमं लोकनाथ हिमं दुस्तरं दुष्प्रवेशं कालं संसारान्मां तारयेमं धर्ता त्रिलोकनाथ।

真言：「あなたは冬の季節そのもの、維持者よ。世の主よ――この氷のごとく、渡り難く入り難い時を通して、わたしをサンサーラより渡し救いたまえ。支え手よ、三界の主よ。」

Verse 19

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ मासं मार्गशिरं चैव वैशाखं च मम प्रियम्॥

さらに汝に語ろう。聞け、ヴァスンダラーよ――マールガシールシャの月、そしてわたしに愛しきヴァイシャーカの月について。

Verse 20

अहं तत्र प्रवक्ष्यामि पुष्पादीनां च यत्फलम् ॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च

そこで私は、花などの供物の果（パラ）を説き明かそう。その功徳により、九千年、さらに九百年も（そこに）住する。

Verse 21

तिष्ठते विष्णुलोकेऽस्मिन् यो ददाति स्म निश्चलम् ॥ एकैकं गन्धपत्रं च दानमेतन्महत्फलम्

このヴィシュヌの世界において、揺るがぬ決意で施す者はそこに住する。たとえ香り高い一枚の葉であっても、この布施は大いなる果をもたらすと説かれる。

Verse 22

मतिमान्धृतिमान्भूत्वा गन्धपुष्पाणि दापयेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि गन्धपत्रस्य यत्फलम्

識別の智慧と堅固さを備え、香りある花を施し供えさせるべきである。さらに私は別のことを説こう――香り高い葉を供えることの特別な果である。

Verse 23

द्वादश्यां चैव यो दद्यात्त्रीन्मासांश्च समाहितः ॥ कौमुदस्य तु मासस्य मार्गशीर्षस्य वै तथा

また、心を整え専念して、ドヴァーダシー（陰暦十二日）に三か月にわたり施す者――カウムダと呼ばれる月、そして同様にマールガシールシャの月に――

Verse 24

वैशाखस्य तु मासस्य वनमालां सुपुष्पिताम् ॥ एकचित्तं समाधाय गन्धपुष्पाणि यो न्यसेत्

そしてヴァイシャーカ月には、花咲き満ちた森の花輪を（供え）、心を一つに定めて香りある花を捧げ置く者は――

Verse 25

वर्षाणि द्वादशैवेह तेन पूजा कृता भवेत् ॥ शालपुष्पेण मिश्रेण कौमुद्यां गन्धकेन च

ここにおいて十二年のあいだ、彼によって礼拝が成就したと見なされる。カウムディーの時には、シャーラの花を混ぜ、さらに香りを添えて—

Verse 26

मासि मार्गशिरे भद्रे दद्यादुत्पलमिश्रितम् ॥ एवं महत्फलं भद्रे गन्धपत्रस्य च स्मृतम्

マールガシールシャ月に、吉祥なる者よ、ウトパラ（蓮華）を混ぜた供物を捧げるべきである。かくして、吉祥なる者よ、香りある葉の大いなる果報が伝承により語り継がれている。

Verse 27

श्रुत्वेति वचनं तस्य प्रश्रयेण तु माधवि ॥ प्रहस्य प्रणयाद्वाक्यमित्युवाच वसुन्धरा

その言葉を聞いて、マーダヴィーよ、恭しく、ヴァスンダラーは微笑み、親愛のこもった言葉を語った。

Verse 28

द्वादशीं चापि देवेश प्रशंससि सदा मम ॥ इति पृष्टस्तदा देव्याः धरिण्या स तु माधवः

「神々の主よ、あなたもまた、私にいつもドヴァーダシー（Dvādaśī）を称賛なさいます。」このように女神ダーラニーに問われて、その時マーダヴァは答えることとなった。

Verse 29

प्रहस्य तामुवाचेदं वचनं धर्मसंश्रितम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि येनेमौ मम च प्रियौ

微笑んで、彼はダルマに依る言葉を彼女に告げた。「真実のままに聞きなさい、女神よ。これによって、この二つもまた我にとって愛しきものとなる。」

Verse 30

तिथीनां द्वादशी चापि सर्वयज्ञफलाधिका ॥ त्वया द्विजसहस्रेभ्यो यत्फलं प्राप्नुयान्नरः

月日（ティティ）のうち、ドヴァーダシー（第十二日）はあらゆる祭祀の果報に勝ると説かれる。汝を敬い奉れば、人は千人のバラモン祭司に施すのと等しい功徳を得る。

Verse 31

तदेकं संप्रदायैव द्वादश्यामभिविन्दति ॥ कौमुद्यां च प्रबुद्धोऽस्मि वैशाख्यां च समुद्घृतः

そのただ一つの供施を授けることによって、まさにドヴァーダシーにその果報を得る。「カールティカ（カウムディー）において我は目覚め、ヴァイシャーカにおいて再び引き上げられる」と説かれる。

Verse 32

महानाधिहरॊ योगस्तेनैतत्प्रभवो धरे ॥ अतः कौमुदिकायां तु वैशाख्यां यतमानसः

この行は大いなる苦患を除くヨーガであり、そこからこの利益が生ずる、地よ。ゆえにカウムディー（カールティカ）とヴァイシャーカにおいて、心を一つにして励むべきである。

Verse 33

गन्धपत्रं करे गृहीय इमं मन्त्र मुदीरयेत् ॥ मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय इमं बहुतरं नित्यं वैशाखं चैव कार्तिकम्

香り高い葉を手に取り、このマントラを唱えるべきである。「おおバガヴァーンよ、どうか命じ、またこの豊かな行をお受け入れください――常なるヴァイシャーカ、そしてカールティカをも。」

Verse 34

गृहीाण गन्धपत्राणि धर्ममेव प्रवर्धय ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा गन्धपत्रं प्रदापयेत्

「これら香りの葉をお受け取りください。まことにダルマを増大させたまえ。」そうして「ナモー・ナーラーヤナ」と唱え、香りの葉を捧げるべきである。

Verse 35

पुष्पाणां च प्रवक्ष्यामि यो गुणो यच्च वै फलम् ॥ दत्त्वा वै गन्धपत्राणि पुष्पहस्तः शुचिर्नरः ॥ ॐ नमो वासुदेवायेत्युक्त्वा मन्त्र मुदीरयेत्

私は花の性質と、それがもたらす果報を説こう。香り高い葉を供え、清浄となった者は花を手に取り、「オーム、ヴァースデーヴァに帰依し奉る」と真言を唱え、ついで次を誦すべきである。

Verse 36

मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय सुमनांसीमानि अर्चयितुं मां सुमनसङ्कुरु गृहीष्व सुमनस्कं देव सुगन्धेन ते नमः

真言：「福徳なる主よ、これらの花によって礼拝することをお許しください。わたしの心を善きものとしてください。神よ、喜びの心でこの供物をお受け取りください。香をもってあなたに礼敬いたします。」

Verse 37

दिव्यं वर्षसहस्रं वै मम लोकेषु तिष्ठति ॥ एकैकस्य तु पुष्पस्य पुण्यमेतन्महाफलम्

供養する者は、わが諸世界において千の天年のあいだ住する。しかも一輪一輪の花ごとに、この功徳は大いなる果報となる。

Verse 38

सुमनो गन्धसम्भूतं यत्त्वया पूर्वपृच्छितम्

先にあなたが問うた、香りより生じた「スーマナス（sumanas）」という花について、いま述べよう。

Verse 39

यावल्लोकाश्च धार्यन्ते तावत्कालं वसुन्धरे ॥ मद्भक्तो जायते धन्यो नान्यभक्तः कदाचन

諸世界が保たれるかぎり、その同じ時のあいだ、地よ、わたしに帰依する者は幸いなる者として生まれる。帰依なき者は、いかなる時もそうではない。

Verse 40

यस्त्वथैतेन मन्त्रेण शिशिरे कर्म कारयेत् ॥ स गच्छेत्परमां सिद्धिं मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

この真言によって冬の季に儀礼を行わせ、我への信愛に堅く安住する者は、最上の成就（シッディ）に到る。

Verse 41

प्रभो द्वादश मासाश्च षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ तत्र द्वावेव किं मह्यं भगवन् किं प्रशंससि ॥

主よ、月は十二あり、また日数は三百六十ある。その中で、特に我が益となる二つはどれか。バガヴァーンよ、いずれを称賛されるのか。

Verse 42

प्राप्नोति ददमानस्तु मम कर्मपरायणः ॥ न जन्ममरणं चैव न ग्लानिं न च वै क्षुधाम् ॥

しかし、儀礼に従って施しをなし、我の定めた行を遂行することに専心する者は、その果を得る。すなわち生死なく、倦怠なく、まことに飢えもない。