Verse 47
Akshi
विदेहमुक्ततात्रोक्ता सप्तमी योगभूमिका ।
अगम्या वचसां शान्ता सा सीमा सर्वभूमिषु ॥
लोकानुवर्तनं त्यक्त्वा त्यक्त्वा देहानुवर्तनम् ।
शास्त्रानुवर्तनं त्यक्त्वा स्वाध्यासापनयं कुरु ॥
ओङ्कारमात्रमखिलं विश्वप्राज्ञादिलक्षणम् ।
वाच्यवाच्यकताभेदाभेदेनानुपलब्धितः ॥
अकारमात्रं विश्वः स्यादुकारतैजसः स्मृतः ।
प्राज्ञो मकार इत्येवं परिपश्येत्क्रमेण तु ॥
समाधिकालात्प्रागेव विचिन्त्यातिप्रयत्नतः ।
स्थूलसूक्ष्मक्रमात्सर्वं चिदात्मनि विलापयेत् ॥
चिदात्मानं नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसदद्वयम् ।
परमानन्दसन्देहो वासुदेवोऽहम् ओमिति ॥
आदिमध्यावसानेषु दुःखं सर्वमिदं यतः ।
तस्मात्सर्वं परित्यज्य तत्त्वनिष्ठो भवानघ ॥
अविद्यातिमिरातीतं सर्वाभासविवर्जितम् ।
आनन्दममलं शुद्धं मनोवाचामगोचरम् ॥
प्रज्ञानघनमानन्दं ब्रह्मास्मीति विभावयेत् ॥
विदेह-मुक्तता-त्र-उक्ता । सप्तमी । योग-भूमिका ।
अगम्या । वचसाम् । शान्ता । सा । सीमा । सर्व-भूमिषु ॥
लोक-अनुवर्तनम् । त्यक्त्वा । त्यक्त्वा । देह-अनुवर्तनम् ।
शास्त्र-अनुवर्तनम् । त्यक्त्वा । स्व-अध्यास-अपनयम् । कुरु ॥
ओङ्कार-मात्रम् । अखिलम् । विश्व-प्राज्ञ-आदि-लक्षणम् ।
वाच्य-वाच्यकता-भेद-अभेदेन । अनुपलब्धितः ॥
अकार-मात्रम् । विश्वः । स्यात् । उकार-तैजसः । स्मृतः ।
प्राज्ञः । मकारः । इति । एवम् । परिपश्येत् । क्रमेण । तु ॥
समाधि-कालात् । प्राक् । एव । विचिन्त्यात् । अति-प्रयत्नतः ।
स्थूल-सूक्ष्म-क्रमात् । सर्वम् । चित्-आत्मनि । विलापयेत् ॥
चित्-आत्मानम् । नित्य-शुद्ध-बुद्ध-मुक्त-सत्-अद्वयम् ।
परम-आनन्द-सन्देहः । वासुदेवः । अहम् । ओम् । इति ॥
आदि-मध्य-अवसानेषु । दुःखम् । सर्वम् । इदम् । यतः ।
तस्मात् । सर्वम् । परित्यज्य । तत्त्व-निष्ठः । भव । अनघ ॥
अविद्या-तिमिर-अतीतम् । सर्व-आभास-विवर्जितम् ।
आनन्दम् । अमलम् । शुद्धम् । मनः-वाचाम् । अगोचरम् ॥
प्रज्ञान-घनम् । आनन्दम् । ब्रह्म । अस्मि । इति । विभावयेत् ॥
videhamuktatātrōktā saptamī yogabhūmikā |
agamyā vacasāṃ śāntā sā sīmā sarvabhūmiṣu ||
lokānuvartanaṃ tyaktvā tyaktvā dehānuvartanam |
śāstrānuvartanaṃ tyaktvā svādhyāsāpanayaṃ kuru ||
oṅkāramātram akhilaṃ viśvaprajñādilakṣaṇam |
vācyavācyakatābhedābhedenānupalabdhitaḥ ||
akāramātraṃ viśvaḥ syād ukārattaijasaḥ smṛtaḥ |
prajño makāra ity evaṃ paripaśyet krameṇa tu ||
samādhikālāt prāg eva vicintyātiprayatnataḥ |
sthūlasūkṣmakramāt sarvaṃ cidātmani vilāpayet ||
cidātmānaṃ nityaśuddhabuddhamuktasadadvayam |
paramānandasandeho vāsudevo'ham om iti ||
ādimadhyāvasāneṣu duḥkhaṃ sarvam idaṃ yataḥ |
tasmāt sarvaṃ parityajya tattvaniṣṭho bhavānagha ||
avidyātimirātītaṃ sarvābhāsavivarjitam |
ānandam amalaṃ śuddhaṃ manovācām agocaram ||
prajñānaghanaṃ ānandaṃ brahmāsmīti vibhāvayet ||
ヨーガの第七段は、無身の解脱（ヴィデーハ・ムクティ）であると言われる—静寂で、言葉を超え、あらゆる段階の究竟の境界である。世に従うこと、身に従うこと、そして聖典に従うことをも捨て、重ね合わせ（アディヤーサ）を除け。すべてはただオーム（Oṃ）であり、ヴィシュヴァ（Viśva）、プラージュニャ（Prājña）等の相として示される。所指（vācya）と能指（vācaka）の差別・無差別が把捉されないからである。Aはヴィシュヴァ、Uはタイジャサ（Taijasa）、プラージュニャはM—このように順次に観よ。サマーディ以前より大いなる努力をもって省察し、粗から微へと一切を識のアートマン（cid-ātman）に溶かし込め。その識の自己は常に清浄、知、自在、真実、不二であると悟り、「我はヴァースデーヴァ（Vāsudeva）、確かな最高の歓喜—オーム」と証せよ。初め・中ほど・終わりにおいて一切は苦であるゆえ、すべてを捨てて真理に安住せよ、罪なき者よ。無明の闇を超え、あらゆる現れを離れ、歓喜にして垢なく清らか、心と言葉を超えるものとして、「我はブラフマン、凝縮した意識と歓喜である」と観想せよ。
The seventh yogic stage is said to be disembodied liberation—peaceful, beyond speech, the ultimate boundary of all stages. Renouncing following the world, renouncing following the body, and renouncing following scripture, remove superimposition. All is only Oṃ, marked by Viśva, Prājña, etc., because the difference and non-difference of signified and signifier are not apprehended. A is Viśva; U is Taijasa; Prājña is M—thus one should see sequentially. Prior to samādhi itself, one should reflect with great effort, dissolving everything from gross to subtle into the conscious Self. The conscious Self is eternally pure, intelligent, free, real, non-dual; (realize) ‘I am Vāsudeva, the certain supreme bliss—Oṃ.’ Since all this is suffering in beginning, middle, and end, therefore abandon all and be established in truth, O sinless one. Beyond the darkness of ignorance, free of all appearances, blissful, stainless, pure, beyond mind and speech—one should contemplate: ‘I am Brahman, compact consciousness and bliss.’