Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 4

Devanagari script

हस्ते कृत्वा हेमपात्रं हविःपूर्णमनुत्तमम् । तस्मिन्हविषि संकीर्णं वैष्णवं तेज उत्तमम् । चतुर्विधं विभज्यैव पत्नीभ्यो दत्तवान्नृपः

Transliteration

haste kṛtvā hemapātraṃ haviḥpūrṇamanuttamam | tasminhaviṣi saṃkīrṇaṃ vaiṣṇavaṃ teja uttamam | caturvidhaṃ vibhajyaiva patnībhyo dattavānnṛpaḥ

Translation

王は、比類なき供犠の供物（ハヴィス）で満たされた黄金の器を手に取り、その供物の中には至上のヴァイシュナヴァの光輝が混じっていた。王はそれを四つに分け、妃たちに授けた。

Word by Word

• हस्ते: in (his) hand
• हस्ते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• कृत्वा: having made/placed
• कृत्वा: Kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-क्रियाविशेषण (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• हेम-पात्रम्: a golden vessel
• हेम-पात्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• हविः-पूर्णम्: filled with oblation
• हविः-पूर्णम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हविस् (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पात्रम् विशेषयति

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तस्मिन्: in that (vessel/oblation)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• हविषि: in the oblation
• हविषि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• संकीर्णम्: mixed, intermingled
• संकीर्णम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+कॄ (धातु) → संकीर्ण (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle)

• वैष्णवम्: Viṣṇu-related, Vaiṣṇava
• वैष्णवम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तेजः विशेषयति

• तेजः: radiance, energy
• तेजः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (वाक्ये) कर्म/वस्तु

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• चतुर्विधम्: fourfold
• चतुर्विधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म-विशेषण

• विभज्य: having divided
• विभज्य: Kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+भज् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/अवधारण (emphatic particle)

• पत्नीभ्यः: to the wives
• पत्नीभ्यः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), बहुवचन

• दत्तवान्: gave
• दत्तवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) → दत्तवत् (कृदन्त, क्तवत्)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; परोक्षभूतार्थे/भूतकर्म (periphrastic perfect sense)

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता

Speaker

Agastya (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṣīrodaka

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A radiant golden vessel brimming with sanctified havis is held aloft; within it a visible aura of Vaiṣṇava tejas shimmers. Daśaratha divides it into four portions and offers it to his queens, who receive it with reverence.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Vaiṣṇava tejas
• Queens of Daśaratha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace is conveyed through sanctified offerings; sharing rightly within dharmic household order bears auspicious fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the Kṣīrodaka-associated Ayodhyā locale where the Putreṣṭi episode is anchored.

What ritualistic prescription is mentioned?

Handling the consecrated havis and its proper division/distribution as part of the yajña’s ordained sequence.