Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 36

Devanagari script

तद्वशेऽदाच्च स मुनिर्धनं सकलमुत्तमम् । तद्रक्षायै प्रयत्नेन यक्षं स्थापितवानसौ

Transliteration

tadvaśe'dācca sa munirdhanaṃ sakalamuttamam | tadrakṣāyai prayatnena yakṣaṃ sthāpitavānasau

Translation

彼らを支配下に置くと、その聖仙は最上の財宝すべてを引き渡させた。さらに守護のため周到に努め、ヤクシャを一柱、番人として据えた。

Word by Word

• तद्वशे: under his control
• तद्वशे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तस्य वशः = तद्वशः), अधिकरणे प्रयोगः

• अदात्: gave
• अदात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/भूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सः इत्यस्य समनाधिकरण

• धनम्: wealth
• धनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• सकलम्: entire
• सकलम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; धनम् इत्यस्य विशेषणम्

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; धनम् इत्यस्य विशेषणम्

• तद्रक्षायै: for its protection
• तद्रक्षायै: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + रक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तस्य रक्षा)

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• यक्षम्: a yakṣa (guardian spirit)
• यक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• स्थापितवान्: appointed/installed
• स्थापितवान्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (क्तवत्/Perfect participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘having established/appointed’

• असौ: that very one (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम; सः/मुनिः इत्यस्य पुनर्निर्देशः

Speaker

Brahmā (deduced; Vaiṣṇavakhaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā (Sarayū-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra, austere and radiant, compels the transfer of excellent wealth and ritually stations a Yakṣa as guardian—an unseen protective presence at the edge of the sacred precinct.

Characters & Entities

• Viśvāmitra (context)
• Yakṣa
• Hariścandra (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power and wealth are to be restrained and protected within dharmic order, not left to chaos or exploitation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Ayodhyā tīrtha associated with the Dhana-Yakṣa tradition and guardianship motif.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the establishment of a guardian Yakṣa as part of the site’s sacred history.