Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

रुद्रैकादशयात्रार्थी निर्विघ्नार्थं व्रजेत्ततः । भूतेश्वरेति यन्नाम प्रोक्तं तत्ते ब्रवीम्यहम्

Transliteration

rudraikādaśayātrārthī nirvighnārthaṃ vrajettataḥ | bhūteśvareti yannāma proktaṃ tatte bravīmyaham

Translation

十一ルドラへの巡礼を望む者は、障りなきためにそののち進みゆくべきである。さらに「ブーテーシュヴァラ」と説かれたその名を、今ここに汝に語り明かそう。

Word by Word

• रुद्रैकादशयात्रार्थी: one who seeks the pilgrimage of the eleven Rudras
• रुद्रैकादशयात्रार्थी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + एकादश + यात्रा + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (रुद्र-एकादश-यात्रायाः अर्थी); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• निर्विघ्नार्थम्: for (attaining) freedom from obstacles
• निर्विघ्नार्थम्: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: निर् + विघ्न + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषणम् (adverbial accusative: ‘for the sake of being obstacle-free’)

• व्रजेत्: should go
• व्रजेत्: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: देश/क्रमवाचक-अव्ययम् (ablatival adverb: ‘thereafter/from there’)

• भूतेश्वर: Bhūteśvara
• भूतेश्वर: Karma (कर्म/Name)
• Type: Noun
• Root: भूत + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचन (नामरूपम्)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-अव्ययम्

• यत्: which
• यत्: Karma (कर्म/Predicate complement)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (relative pronoun)

• नाम: name
• नाम: Karta (कर्ता/Subject of ‘proktam’)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रोक्तम्: said; declared
• प्रोक्तम्: Kriya (क्रिया/Predicate in passive sense)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (नाम इत्यस्य विशेषणम्)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्तिः (Dative/4th), एकवचनम्

• ब्रवीमि: I tell
• ब्रवीमि: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhūteśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (ṛṣi assembly)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim, having completed worship, sets out on a sacred route to the Eleven Rudras; a sign/shrine of Bhūteśvara is indicated as the first protective stop, with the narrator introducing the name’s meaning.

Characters & Entities

• Rudraikādaśa
• Bhūteśvara
• Yātrā
• Nirvighna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage begins with removing obstacles through proper approach—starting with the foundational Rudra shrine and understanding its meaning.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhūteśvara in Prabhāsa Kṣetra, as the initial station supporting an obstacle-free Rudraikādaśa yātrā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Proceed to begin the Rudraikādaśa yātrā with the intention of nirvighna (obstacle-free completion), anchored in Bhūteśvara worship.