Adhyaya 36

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं प्राची सर्वत्र दुर्ल्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

女神は言われた。「あなたが述べたとおり、プラーチーの河はどこでも得難い。とりわけクルクシェートラにおいて、またプラバーサにおいて、そして同様にプシュカラにおいてである。」

Verse 2

कथं प्रभासमासाद्य संस्थिता पापनाशिनी । माहात्म्यमखिलं तस्याः प्राच्याः पातकनाशनम् । कथयस्व महेशान यद्यहं ते प्रिया विभो

「罪を滅するプラーチーは、いかにしてプラバーサに至り、ここに鎮まったのですか。罪障を破るそのプラーチーの全き功徳と威光をお語りください。おおマヘーシャーナよ、もし私があなたに愛される者なら、主よ、どうか説き明かしてください。」

Verse 3

ईश्वर उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया भद्रे प्राची सर्वत्र दुर्लभा । कुरुक्षेत्रे पुष्करे च तस्मात्प्राभासिकेऽधिका

イーシュヴァラは言われた。「よく言った、吉祥なる者よ。プラーチーはどこでもまことに得難い。クルクシェートラにおいても、プシュカラにおいても同じである。ゆえにプラバーサにおいては、いよいよ卓越している。」

Verse 4

प्रभासे तु महादेवी प्राचीं पापप्रणाशिनीम् । नापुण्यो वेद देवेशि कर्मनिर्मूलनक्षमाम्

「だがプラバーサには、マハーデーヴィーよ、罪を滅するプラーチーがある。神々の主母よ、功徳なき者は彼女を真に知り得ない——業（カルマ）の果を根こそぎ断ち切る力を具えるその御方を。」

Verse 5

ये पिबंति नराः पुण्यां प्राचीं देवीं सरस्वतीम् । न ते मनुष्या विज्ञेयाः सत्यंसत्यं वरानने

聖なるプラーチー――女神サラスヴァティーの水を飲む者は、もはやただの人間と見なされない。これは真実、真実である、ああ、美しき面影の者よ。

Verse 6

धन्यास्ते मुनयस्ते च पुण्यास्ते च तपस्विनः । ये च सारस्वतं तोयं पिबंत्यहरहः सदा

幸いなるかな、その牟尼たち。幸いにして功徳深き苦行者たち――彼らは日ごとに絶えず、サラスヴァティーの水を飲む。

Verse 7

देवास्ते न मनुष्यास्ते नदीस्तिस्र पिबंति ये । चंद्रभागां च गंगां च तथा देवीं सस्स्वतीम्

この三つの河――チャンドラバーガー、ガンガー、そして女神サラスヴァティー――の水を飲む者は、まことに神々であり、ただの人ではない。

Verse 8

भुक्त्वा वा यदि वाऽभुक्त्वा दिवा वा यदि वा निशि । न कालनियमस्तत्र यत्र प्राची सरस्वती

食していようといまいと、昼であろうと夜であろうと――プラーチー・サラスヴァティーの在すところには、時刻の定めはない。

Verse 9

प्राचीं सरस्वतीं ये तु पिबंति सततं मृगाः । तेऽपि स्वर्गं गमिष्यंति यज्ञैर्द्विजवरा यथा

たとえ鹿であっても、プラーチー・サラスヴァティーを常に飲むなら天界へ赴く――供犠（ヤジュニャ）によって最勝の二度生まれが至るのと同じく。

Verse 10

सर्वकामप्रपूर्त्यर्थं नृणां तत्क्षेत्रमुत्तमम् । चिंतामणिसमा देवी यत्र प्राची सरस्वती

人々のあらゆる願いをことごとく成就させるために、その聖域は最上である。そこでは女神プラーチー・サラスヴァティーが、願いを叶える宝珠チンターマニのごとく在す。

Verse 11

यथा कामदुघा गावः सर्वकामफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गाभ्यां प्राची देवी सरस्वती

願いを叶える牝牛があらゆる欲求の果を授けるように、女神プラーチー・サラスヴァティーもまた、天界と解脱の両方を授け給う。

Verse 12

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । यत्र स्थितानि संन्यासं तस्मात्किमधिकं स्मृतम्

そこには精を制し、出家の境地（サンニャーサ）に住する八万八千の牟尼がいる。これ以上の聖なる威徳が、いったいどこに記憶されようか。

Verse 13

यत्र मंकणकः सिद्धः प्राचीने नियतात्मवान् । ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं मया यत्र वरानने

そこ、プラーチーの地には、心を律する成就者マンカナカが住していた。さらに同じ地で、麗しき面影の者よ、私もまたブラフマ殺（ブラフマハティヤー）の罪を贖う懺悔の行（プラーヤシュチッタ）を修した。

Verse 14

वृषतीर्थे महापुण्ये प्राचीकूलसमाश्रिते । निवृत्ते भारते युद्धे तस्मिंस्तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरितात्मना

プラーチーの岸にある至聖のヴリシャ・ティールタにおいて—バーラタの戦が終わったのち—その同じティールタで、ヴィシュヌに内より促されたキリーティン（アルジュナ）は、かつて贖罪の行を修した。

Verse 15

त्रैलोक्ये सर्वतीर्थानां तत्तीर्थं प्रवरं स्मृतम् । पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां पुण्यकीर्त्तिद

三界のあらゆるティールタ（聖なる渡し）の中で、そのティールタは最勝と記憶される――罪を滅し、功徳を生み、衆生に清らかな聖名の誉れを授ける。

Verse 16

सूत उवाच । आहैवमुक्ते सा देवी शंकरं लोक शंकरम् । प्रायश्चित्तं कथं प्राप्तः पार्थः परपुरंजयः । ज्ञातिक्षयोद्भवं पापं कथं नाशमगात्प्रभो

スータは語った。こう述べ終えると、女神は世を益するシャンカラ（Śaṅkara）に申し上げた。「敵の城を征するパールタ（Pārtha）は、いかにして贖罪（prāyaścitta）を得たのですか。主よ、親族を滅ぼしたことから生じた罪は、いかにして滅び去ったのですか。」

Verse 17

एवमुक्तः पुनः प्राह विश्वेशो नीललोहितः । प्रायश्चित्तस्य संप्राप्तः कारणं तद्यथा स्थितम्

このように問われると、ヴィシュヴェーシャ（Viśveśa）—ニーラローヒタ（Nīlalohita）—は再び語り、贖罪（prāyaścitta）が起こった所以を、ありのままに説き明かした。

Verse 18

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भद्रे कथां पातकनाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या पवित्रात्मा प्रजायते

イーシュヴァラは言った。「心を澄ませて聞きなさい、幸いなる者よ。この罪を滅する物語を。信愛（バクティ）をもって聞く人は、霊魂が清らかとなる。」

Verse 19

योऽसौ देवि समाख्यातः किरीटी श्वेतवाहनः । स जित्वा कौरवान्सर्वान्संहृत्य हयकुञ्जरान्

「女神よ、かの名高き者――冠を戴き、白き戦車に乗る者――は、すべてのカウラヴァを打ち破り、彼らの馬と象とを滅ぼした。」

Verse 20

पश्चात्सुयोधनं हत्वा भीमेन प्रययौ गृहान् । नारायणेन सहितो नरोऽसौ प्रस्थितो रणात्

ビーマがスヨーダナを討ったのち、そのナラはナーラーヤナを伴い、戦場を去って家へ帰った。

Verse 21

द्रष्टुं धर्मसुतं दृष्टः प्रणतः प्रांजलिः स्थितः । स विज्ञाय तदाऽयान्तौ नरनारायणावुभौ

ダルマスータ（ユディシュティラ）に会わんとして、彼はそこに頭を垂れ、合掌して立つ姿を見られた。そのとき王は、来た二人がナラとナーラーヤナであると悟り、その来臨を知った。

Verse 22

राजा युधिष्ठिरः प्राह द्वारस्थान्द्वारपालकान् । भवद्भिरेतावायांतौ निषेध्यौ द्वारसंस्थितौ

ユディシュティラ王は門に立つ門番たちに言った。「到来して入口に立つこの二人を、汝らは制止せよ。」

Verse 23

नर नारायणौ क्रूरौ पापपंकानुलेपिनौ । एवमेतदिति प्रोक्तौ तौ तदा द्वारमागतौ

「ナラとナーラーヤナは残忍で、罪の泥にまみれている」—そのように言われ、やがてその二人は門へと来た。

Verse 24

भवन्तौ नेच्छति द्रष्टुं राजा दुर्नयकारिणौ । तत्रस्थः पृष्टवान्भूयः प्रतीहारं नरः स्वयम्

「王は汝ら二人に会いたくない。汝らは非道をなす者だからだ。」その場に立ったナラは、自ら再び侍従長に問いただした。

Verse 25

आवां किं कारणं राजा नेक्षते वशवर्तिनौ । प्रोवाच प्रणतो राजा ततो द्वाःस्थं पुरःस्थितम्

「なぜ王は、従順にして支配のもとにある我ら二人をお見にならぬのか。」そのとき王は敬虔に頭を垂れ、前に立つ門番に告げた。

Verse 26

नारायणेन सहितं नरं नरकनिर्भयम् । दुर्योधनेन सहिता बांधवास्ते यतो हताः । पितृतुल्याश्च राजानस्तेन वै पापभाजनम्

「ナラは—ナーラーヤナを伴い、地獄すら恐れぬ者であるが—汝の一族でドゥルヨーダナに与した者たちが討たれ、父にも等しい諸王もまた殺されたゆえに、罪の器と見なされるのだ。」

Verse 27

एवमुक्ते तु तेनाथ मुखमालोकितं हरेः । तेन प्रोक्तमिदं तथ्यं यत्ते राज्ञा प्रभाषितम्

かく語り終えると、主（ナーラーヤナ）はハリの顔を見つめた。ついで王が汝に語ったとおり、この真実を宣言した。

Verse 28

एवमुक्ते नरः प्राह पुनरेव जनार्द्दनम् । कथयस्व कथं पापात्कृष्ण शुद्ध्यामहे वयम्

そう言われると、ナラは再びジャナールダナに申し上げた。「お語りください、クリシュナよ——我らはいかにして罪より清められましょうか。」

Verse 29

तीर्थस्नानेन मे शुद्धिर्यथा स्यात्तद्वद स्फुटम् । तच्च गंगादिकं कृष्ण यथाऽस्याघस्य नाशनम्

「聖なる渡し場（ティールタ）で沐浴して、いかにして清浄を得られるのか、明らかにお説きください。さらにクリシュナよ、ガンガーをはじめ諸ティールタが、この罪をいかに滅するのかお語りください。」

Verse 30

कृष्ण उवाच । मा गयां गच्छ कौंतेय मा गंगां मा च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती

クリシュナは言った。「クンティの子よ、ガヤーへ行くな。ガンガーにも、プシュカラにも行くな。クル族の最勝者よ、プラーチー・サラスヴァティーの流れるその地へ行け。」

Verse 31

ब्रह्मघ्नाश्च सुरा पाश्च ये चान्ये पापकारिणः । तत्र स्नात्वा विमुच्यंते यत्र प्राची सरस्वती

婆羅門を殺した者、酒に溺れる者、その他の罪をなす者でさえも、プラーチー・サラスヴァティーのあるその地で沐浴すれば解き放たれる。

Verse 32

नारायणेन प्रोक्तोऽसौ नरस्तद्वचनाद्द्रुतम् । सहितस्तेन संप्राप्तः प्राचीनं तीर्थमुत्तमम्

ナラーヤナにこのように教えられたその人は、御言葉に従い速やかに、彼と共に進み、すぐれた古のティールタに到った。

Verse 33

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्त्रिकालं नियतात्मवान् । तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात्

三夜の断食を行い沐浴し、心を律して一日に三度の作法を修したので、彼はそれによって過去に積もった罪障から解き放たれた。

Verse 34

विज्ञाय शुद्धमेनं तु राजा धर्मसुतो द्रुतम् । भ्रातृभिः सहितः प्राप्तस्तं द्रष्टुं नरपुंगवम्

彼が清められたと知るや、ダルマスータ王は兄弟たちと共に急ぎ来て、人中の雄牛たるその偉丈夫にまみえた。

Verse 35

ततस्तं प्रणतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः पुरःस्थितम् । आलिलिंग प्रहृष्टात्मा पृष्टवांश्चाप्यनामयम्

そのとき、ひれ伏して前に立つ彼を見て、ダルマプトラは歓喜に満ちた心で抱きしめ、さらに安否を問いかけた。

Verse 36

भीमादिभिर्भ्रातृभिश्च तदा गुरुगणैर्वृतः । आलिंगितः प्रहृष्टैस्तु नरो गुणगणैर्वृतः

そのとき、ビーマらの兄弟たちと長老たちの一団に囲まれ、徳の群れに満ちたその人は、彼らに喜びのうちに抱きしめられた。

Verse 37

एतद्धि तन्महातीर्थं प्राचीनेति च शब्दितम् । स्नानक्रमेण मर्त्त्यानामन्येषामपि पावकम्

これこそ「プラーチーナ」と称えられる大いなるティールタである。ここで定めに従って沐浴の作法を行えば、人々のみならず、他の者をも清める。

Verse 38

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्तीर्थेऽस्मिन्ब्रह्महाऽपि यः । विमुक्तः पातकात्तस्मान्मोदते दिवि रुद्रवत्

たとえブラフマ殺し（brahmahatyā）の罪ある者でも、三夜の斎戒を行い、このティールタで沐浴すれば、その罪より解き放たれ、ルドラのごとく天にて歓喜する。

Verse 39

प्राचीने देव्यहं नित्यं वसामि सहितस्त्वया । प्रभासे तु महाक्षेत्रे विशेषात्तत्र भामिनि

女神よ、われは常に汝とともにプラーチーナに住まう。さらに、プラバーサという大いなる聖域においては、光輝ある者よ、ことさらに特別にそこに安住する。

Verse 40

सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् । प्राचीने तु वरारोहे न चेहागच्छते पुनः

サラスヴァティー川の北岸、プラーチーナにおいて身を捨てる者は――おお、美しき腰の女よ――この世に再び戻ることはない。

Verse 41

आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्स्यति पुष्कलम् । नियमैश्चोपवासैश्च शोषयेद्देहमात्मनः

ここで沐浴すれば、アシュヴァメーダに等しい豊かな果報を得る。さらに戒めと断食によって、自らの身を苦行で調え、まさに枯らすほどに鍛えるべきである。

Verse 42

जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । यथा स्थंडिलगा नित्यं ये चान्यनियमाः पृथक्

苦行者には、水のみを糧とする者、風を食むがごとく生きる者、葉を食として暮らす者がいる。さらに、常に裸地に臥す者、また別々の戒行を守る者もいる。

Verse 43

एवं मंक्याश्रमे येषां वसतां मृत्युरागतः । न ते मनुष्या देवास्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

かくして、マンキャーアーシュラマに住む者に死が訪れるとき、彼らはただの人ではない――神々（デーヴァ）である。これが真実だと汝に告げる。

Verse 44

अस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्त्रुटिमात्रं तु कांचनम् । श्रद्धया द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं फलं लभेत्

このティールタにおいて、信をもって優れたバラモンに――たとえ金の微塵ほどであっても――施す者は、メール山に等しい果報を得る。

Verse 45

अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति च मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्

このティールタ（tīrtha）においてシュラーダ（śrāddha）を修する者は、必ずや一族二十一代とともに天界へ赴く。

Verse 46

पितॄणां वल्लभे तीर्थे पिण्डेनैकेन तर्प्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति गयाश्राद्धकृतो यथा

祖霊（Pitṛ）に愛されるこのティールタにて、たとえ一つのピンダ（piṇḍa）供養で満足を得れば、ガヤー（Gayā）でのシュラーダのごとく、梵天界（Brahmaloka）に至る。

Verse 47

कृष्णपक्षे चतुर्द्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकैंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षया तृप्तिः पितृलोकं स गच्छति

暗月（kṛṣṇa-pakṣa）の十四日（caturdaśī）には、そこでの沐浴が常に定められている。油粕と水のような質素な供物であっても、そこでピンダ（piṇḍa）を捧げる者は、祖霊に尽きぬ満足を与え、自らは祖霊界（Pitṛloka）へ赴く。

Verse 48

भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

さらに、食を施す者は、解脱（mokṣa）への道を歩む。

Verse 49

दधि दद्याद्योऽपि तत्र ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽग्निलोकं समासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्

そこでブラーフマナに、心地よきダディ（凝乳）を施す者は、火神界（Agniloka）に至り、麗しき享楽を味わう。

Verse 50

ऊर्णां प्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्ल्लभाम्

篤い信愛をもって、すぐれたバラモンに羊毛の覆いを施す者は、他の凡夫には得がたい最上の成就（シッディ）をもまた得る。

Verse 51

ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानसमं तेषां सुखेन फलमादिशेत्

また、ここで穢れを滅するために水に入る人々には、安らかにして牛の布施に等しい果報を得ると宣言すべきである。

Verse 52

भावेन यो नरस्तत्र कश्चित्स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

そこで真心の信をもって沐浴を行う者は、あらゆる罪より解き放たれ、梵天界において尊ばれる。

Verse 53

तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेण हि तारिताः

タर्पナとピンダ供養によって、たとえ地獄の境にあっても祖霊は天界へ赴く。まことに善き子が彼らを救い渡すからである。

Verse 54

प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य याति तीर्थं हिमालयम् । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समालिहेत्

東へ流れるサラスヴァティーに至ると、それはヒマラヤの聖なるティールタへと進む。手にあるものを放ち、ついで肘で拭いなさい。

Verse 55

यंयं काममभिध्याय तस्मिन्प्राणान्परित्यजेत् । तंतं सकलमाप्नोति तीर्थमाहात्म्ययोगतः

いかなる願いであれ心に念じ、その地において命を捨てるならば、ティールタ（聖地）の偉大なる功徳の力により、その願いを完全に成就する。

Verse 56

अन्यद्देवि पुरा गीतं गांगेयेन युधिष्ठिरे । सत्यमेव हि गंगायां वयं जाता युधिष्ठिर

女神よ、かつてガーンゲーヤがユディシュティラに向けて別の言葉を歌い伝えた。「まことに真実である——我らはガンガーにおいて生まれたのだ、ユディシュティラよ。」

Verse 58

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या सरस्वती लोकसुखावहा सदा । सरस्वतीं प्राप्य सुदुःखिता नराः सदा न शोचन्ति परत्र चेह च

あらゆる河の中でサラスヴァティーは最も清浄にして聖なるもの。サラスヴァティーは常に諸世界に安楽を授ける。深い苦しみに沈む人々でさえ、サラスヴァティーに至れば、此の世においても来世においても、もはや嘆かない。

Verse 97

याः काश्चित्सरितो लोके तासां पुण्या सरस्वती

この世にいかなる河があろうとも、その中でサラスヴァティーこそが功徳において最も勝れた聖なる河である。