Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 25

Devanagari script

स शप्तो डिंडिरूपस्तु भवद्भिः करणेश्वरः । तच्छापाच्छप्तमेवैतत्समस्तं तद्गुणास्पदम् । देवतिर्यङ्मनुष्याणां निरानंदमिति स्थितम्

Transliteration

sa śapto ḍiṃḍirūpastu bhavadbhiḥ karaṇeśvaraḥ | tacchāpācchaptamevaitatsamastaṃ tadguṇāspadam | devatiryaṅmanuṣyāṇāṃ nirānaṃdamiti sthitam

Translation

Ḍiṃḍiの姿に現れたカラネーシュヴァラは、汝らによって呪詛された。その呪いゆえに、彼とその徳に依り立つこの全域もまた呪われ、天・獣・人はみな歓喜なき境に住するに至った。

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• शप्तः: (was) cursed
• शप्तः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु) → शप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘cursed’

• डिंडि-रूपः: having the form of a ḍiṃḍi (drum/demon-name)
• डिंडि-रूपः: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: डिंडि (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (डिंडेर् रूपम्)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; adversative particle (‘but/indeed’)

• भवद्भिः: by you (all)
• भवद्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; honorific 2nd-person pronoun ‘by you (all)’

• करण-ईश्वरः: lord of the senses/instruments
• करण-ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: करण (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (करणानाम् ईश्वरः)

• तत्-शापात्: from that curse
• तत्-शापात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘from that curse’)

• शप्तम्: cursed
• शप्तम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शप् (धातु) → शप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्तः, नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘cursed’ (qualifying ‘etat/samastam’)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; emphatic particle (‘indeed/only’)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समस्तम्: entire
• समस्तम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘entire/whole’

• तत्-गुण-आस्पदम्: abode of its qualities
• तत्-गुण-आस्पदम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + गुण (प्रातिपदिक) + आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य गुणानाम् आस्पदम्)

• देव-तिर्यङ्-मनुष्याणाम्: of gods, animals, and humans
• देव-तिर्यङ्-मनुष्याणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + तिर्यञ्च् (प्रातिपदिक) + मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (देवाश्च तिर्यञ्चश्च मनुष्याश्च)

• निरानन्दम्: joyless
• निरानन्दम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरानन्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘joyless’

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; quotative particle (‘thus’)

• स्थितम्: stood/was established
• स्थितम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्तः, नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘stood/was established’

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karaṇeśvara

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Karaṇeśvara appears in a Ḍiṃḍi-form (a specific, possibly drum-associated or grotesque/guardian-like manifestation); sages/dvijas curse him, and the consequence spreads as a pall of joylessness over gods, animals, and humans—an allegory of a cursed spiritual ecosystem.

Characters & Entities

• Karaṇeśvara
• Ḍiṃḍi (form)
• deva
• tiryak
• manuṣya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-aparādha or misdirected curses disturb the wider cosmos; individual wrongdoing can create collective suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, specifically through the mention of Karaṇeśvara, a Śaiva locus within the sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse explains the metaphysical consequence that later motivates propitiation.