Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यत्रातपत्तपो घोरं वाल्मीकिर्मुनिपुंगवः । वाल्मीकिनामा विप्रर्षिर्यत्र सिद्धो महामुनिः

Transliteration

yatrātapattapo ghoraṃ vālmīkirmunipuṃgavaḥ | vālmīkināmā viprarṣiryatra siddho mahāmuniḥ

Translation

そこにて、仙人の中の最勝者ヴァールミーキは、苛烈なる苦行を修した。まさにその地で、大牟尼ヴァールミーキ—ブラーフマナの聖見者—はシッディ（成就）を得た。

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (relative adverb: where)

• आतपत्: performed austerity/was heating (in penance)
• आतपत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √तप् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular)

• घोरम्: terrible, intense
• घोरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular); तपः इत्यस्य विशेषणम्

• वाल्मीकिः: Vālmīki
• वाल्मीकिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाल्मीकि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• मुनिपुङ्गवः: the foremost of sages
• मुनिपुङ्गवः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां पुङ्गवः = best among sages)

• वाल्मीकि: Vālmīki
• वाल्मीकि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाल्मीकि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular); नाम-विशेष्यः

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नाम-शब्दः (indeclinable; ‘named’)

• विप्रर्षिः: the brāhmaṇa-sage
• विप्रर्षिः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular); कर्मधारयः (विप्रश्चासौ ऋषिः)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (where)

• सिद्धः: accomplished/perfected
• सिद्धः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सिध् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्तः (Past passive participle/क्त); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• महामुनिः: the great sage
• महामुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मह (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular); कर्मधारयः (महान् मुनिः)

Speaker

Īśvara (Śiva) (continuing narration to the Goddess)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vālmīki-tapas-sthāna at Devikā-taṭa (Śūlasthāna vicinity)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī

Visual Art Cues

Scene: Vālmīki, austere and radiant, performs fierce penance on the Devikā riverbank; the air shimmers with heat and mantra-power; siddhi is suggested by a subtle halo and calm gaze.

Characters & Entities

• Vālmīki

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes illustrious through the tapas and attainment of realized sages, inspiring seekers toward discipline and transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Śūlasthāna region on Devikā’s bank, famed for Vālmīki’s austerities and siddhi.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse emphasizes the site’s sanctity through Vālmīki’s tapas.