Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 267

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गङ्गापथगंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye gaṅgāpathagaṃgeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma saptaṣaṣṭyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』八万一千のサンヒターにおける、第七巻プラバーサ・カンダ、第一部プラバーサクシェートラ・マーハートミャの「ガンガーパタとガンゲーシュヴァラの偉大さの叙述」と題する第267章はここに終わる。

Word by Word

• इति: thus
• इति: Discourse marker (समाप्तिसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; समाप्त्यर्थक/उद्धरणचिह्न (thus/end marker)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः ‘श्रीमान् स्कान्दः’ (honorific)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः ‘महच्च तत् पुराणम्’

• एकाशीति: eighty-one
• एकाशीति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एक + अशीतिः (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (अशीतिः), प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचकं (81)

• साहस्र्याम्: in the (section) called Sāhasrī
• साहस्र्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: साहस्री (प्रातिपदिक; सहस्र-सम्बद्ध)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘साहस्री’ = सहस्रसंख्यक-सम्बद्धा (thousand-unit)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणं खण्डे सह

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa-khaṇḍa
• प्रभासखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः ‘प्रभासस्य खण्डः’

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणं माहात्म्ये सह

• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Prabhāsa-kṣetra-māhātmya
• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभासक्षेत्र (प्रातिपदिक; प्रभास + क्षेत्र) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः ‘प्रभासक्षेत्रस्य माहात्म्यम्’

• गङ्गापथगंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of the greatness of Gaṅgāpatha and Gaṅgeśvara
• गङ्गापथगंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गापथ (प्रातिपदिक) + गङ्गेश्वर (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (शीर्षक-रूपेण)

• नाम: named/called
• नाम: Discourse marker (नामनिर्देशक)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः शीर्षकनिर्देशे (particle: called/named)

• सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमः: two-hundred-sixty-seventh
• सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + द्विशततम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः ‘द्विशततमस्य सप्तषष्ट्युत्तरः’ (= 267th)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narratorial colophon (textual closure formula)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgāpatha; Gaṅgeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis at Naimiṣāraṇya (standard Purāṇic frame; implicit)

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-like closing tableau: sages seated with palm-leaf manuscripts; a subtle vignette of a Śiva-liṅga titled Gaṅgeśvara beside a sacred path (Gaṅgāpatha), with the sea-breeze of Prabhāsa implied.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Prabhāsakṣetra
• Gaṅgāpatha
• Gaṅgeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It is a canonical chapter marker that helps preserve and cite the Māhātmya of a specific tīrtha and deity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gaṅgāpatha and Śiva as Gaṅgeśvara within Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a concluding colophon for the chapter.