Adhyaya 258

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शशापानमिति स्मृतम् । तस्यैव दक्षिणे तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्

イーシュヴァラは告げた。「それから、偉大なる女神よ、シャシャーパーナと呼ばれる地へ赴くがよい。その真南には、あらゆる罪を滅する聖なるティールタ（tīrtha）がある。」

Verse 2

यस्मिन्स्नात्वा नरः सम्यङ्नापमृत्युभयं लभेत् । शृणु यस्मात्तदुत्पत्तिं वदतो मम वल्लभे

そこで正しく沐浴する者は、夭死の恐れを得ない。愛しき者よ、わたしが語るそのティールタの起源を聞きなさい。

Verse 3

मथित्वा सागरं देवा गृहीत्वाऽमृतमुत्तमम् । सत्वरास्तत्र ते गत्वा पपुश्चैव यथेप्सया

大海を攪拌して、神々は最上の甘露（アムリタ）を手にした。彼らは急ぎその地へ赴き、望むままにそれを飲んだ。

Verse 4

पिबतां तत्र पीयूषं देवानां वरवर्णिनि । बिंदवः पतिता भूमौ शतशोथ सहस्रशः

神々がそこで甘露（ピユ―シャ）を飲んでいると、麗しき女神よ、滴が大地に落ちた――幾百、さらには幾千となって。

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु शशकस्तत्र चागतः । प्रविष्टः सलिले तत्र तृषार्तो वरवर्णिनि

まさにその時、兎もまたそこへやって来た。渇きに苦しみ、麗しき女神よ、彼はその水に身を入れた。

Verse 6

अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः

不死を得て、それは水の住処においていよいよ栄えた。これを見た三十の神々はたびたび嫉み競い合い、その水が甘露（アムリタ）を帯びていると悟るや、恐れつつ一つの真言（マントラ）を作り出した。

Verse 7

अमृतं पतितं भूमौ भक्षयिष्यंति मानवाः । ततोऽमर्त्त्या भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

「地に落ちた甘露（アムリタ）を人々が口にすれば、やがて彼らは不死となる—これに疑いも思案も要らぬ。」

Verse 8

तिर्यग्योन्यां समुत्पन्नः कृपणः शशको ह्ययम् । अस्माभिः स्पर्द्धते तस्मात्ततो भयमुपस्थितम्

「この哀れな兎は畜生の胎に生まれながら、なお我らに競い挑む。ゆえに彼のために、我らのうちに恐れが起こった。」

Verse 9

अथ प्राप्तो निशानाथो व्याधिना स परिप्लुतः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वानमृतं मे प्रयच्छत

そのとき夜の主たる月神が、病に打ちひしがれて来たり、諸神に告げた。「我に甘露（アムリタ）を授けよ。」

Verse 10

कृच्छ्रेण महता प्राप्तो नाहं शक्तो विसर्पितुम् । अथोचुस्त्रिदशाः सर्वे सर्वमस्माभिर्भक्षितम्

「大いなる苦難の末に来たが、もはや動き回る力がない。」すると諸神は皆答えた。「すべてはすでに我らが食し尽くした。」

Verse 11

विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह

おお夜の主よ、汝は久しく忘れられていた—なぜこれほど久遠の後にここへ来たのか。おおチャンドラ、闇を払う者よ、われらの願いのままに行え。

Verse 12

अस्मिञ्जलेऽमृतं भूरि पतितं पिबतां हि नः । तत्पिबस्व निशानाथ सर्वमेतज्जलाशयम्

この水には甘露が豊かに落ちた—われらにそれを飲ませよ。ゆえに、夜の主よ、この水のたまりをすべて飲み干したまえ。

Verse 13

अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः

そしてここには、その半分がまことに落ちた—これを真実と知れ。彼らの言葉を聞くや、冷ややかな光を放つ月は急ぎ向かった。

Verse 14

तृषार्तो वाऽपिबत्तोयं शशकेन समन्वितम् । अस्थिशेषं तु तत्तस्य कायं पीयूषभक्षणात्

渇きに責められ、彼は兎の宿るその水を飲んだ。甘露を食したゆえに、兎の身はただ骨ばかりとなった。

Verse 15

तत्क्षणात्पुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । धातुषु क्षीयमाणेषु पुष्टो हि सुधया हि सः

その瞬間、彼は活力を得て、無上の光輝を帯びた。身の諸要素が衰えゆく中にあっても、彼はまことに甘露によって養われた。

Verse 16

स चापि शशकस्तस्य न मृतो जठरं गतः । अद्यापि दृश्यते तत्र देहे पीयूषभक्षणात्

そしてその兎は、彼の腹中に入ったにもかかわらず死ななかった。今なおその身の内に見られるのは、甘露（アムリタ）を食したゆえである。

Verse 17

तत्क्षणात्तुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । अब्रुवन्खन्यतामेतद्यथा भूयो जलं भवेत्

その瞬間、彼は満ち足り、至上の光輝を帯びた。彼らは言った。「ここを掘り起こし、再び水が豊かに湧き出るようにせよ。」

Verse 18

अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्

「我らがここに集ったゆえに、この乾いた穴は水の貯えとなった。だが、これに関わってなされた行いは、善き者の振る舞いではない。」

Verse 19

ततोऽखनंश्च ते सर्वे यावत्तोयविनिर्गमः । अथाब्रुवंस्ततः सर्वे हर्षेण महतान्विताः

それから彼らは皆、水がついに湧き出るまで掘り続けた。やがて大いなる歓喜に満たされ、皆が口々に語った。

Verse 20

यस्माच्छशेन संयुक्तं पीतमेतज्जलाशयम् । चंद्रेण हि शशापानं तस्मादेतद्भविष्यति

「この水のたまりは“兎”（śaśa）と共に飲まれ、また兎の印を帯びる月もまことにこれを飲んだ。ゆえにここは『Śaśāpāna（シャシャーパーナ）』と呼ばれるであろう。」

Verse 21

अत्रागत्य नरः स्नानं यः करिष्यति भक्तितः । स यास्यति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ここに来て信愛をもって沐浴する者は、至上の住処へ至る――そこには主マヘーシュヴァラ（シヴァ）がまします。

Verse 22

अत्रान्नं संप्रदास्यंति ब्राह्मणेभ्यः समा हिताः । सर्वयज्ञफलं तेषां भविष्यति न संशयः

ここでは善き志の人々がブラーフマナたちに食を施す。その者らには一切の祭祀（ヤジュニャ）の果が現れる――疑いはない。

Verse 23

अस्मिन्दृष्टे सुराः सर्वे दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुश्चैव सुरालयम्

「これを拝すれば、あらゆる神々を拝したも同然—まさに一切の神格である。」そう言い終えると、諸天はみな天界の宮へと去って行った。

Verse 24

अथ कालेन महता प्राप्ता तत्र सरस्वती । वडवाग्निं समादाय तयानुप्लावितं पुनः

やがて長い時を経てサラスヴァティーがそこに来た。ヴァダヴァーグニ（Vaḍavāgni）を携え、彼の地を再び水で満たした。

Verse 25

ततो मेध्यतरं जातं तीर्थं च वरवर्णिनि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्

「それより、麗しき女性よ、そのティールタ（聖なる渡し場）はいよいよ浄めの力を増した。ゆえに、あらゆる努めを尽くして、そこで沐浴すべきである。」