Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

एवं तत्प्रवरं स्थानं क्षेत्रगर्भांतिकं प्रिये । मृतानां तत्र जंतूनामपुनर्भवदायकम्

Transliteration

evaṃ tatpravaraṃ sthānaṃ kṣetragarbhāṃtikaṃ priye | mṛtānāṃ tatra jaṃtūnāmapunarbhavadāyakam

Translation

かくして、愛しき者よ、その地は聖なるクシェートラの心臓部に近い、最もすぐれた場所である。そこにて命終える衆生には、再生なき解脱が授けられる。

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (qualifying स्थानम्)

• प्रवरम्: excellent
• प्रवरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying स्थानम्)

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karma/Topic (Object or topic/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• क्षेत्रगर्भान्तिकम्: near the inner core of the sacred field
• क्षेत्रगर्भान्तिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र-गर्भ-अन्तिक (प्रातिपदिक; क्षेत्र + गर्भ + अन्तिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (क्षेत्रस्य गर्भस्य अन्तिकम्) — 'near the heart/inner part of the kṣetra'

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; संबोधनपदम्

• मृतानाम्: of the dead
• मृतानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मृत (कृदन्त; √मृ + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त 'of the dead'

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• जन्तूनाम्: of beings/creatures
• जन्तूनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अपुनर्भवदायकम्: granting freedom from rebirth
• अपुनर्भवदायकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- पुनर्भव-दायक (प्रातिपदिक; नञ् + पुनर्भव + दायक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (अपुनर्भवः दायकः) = 'giver of non-rebirth' (qualifying स्थानम्)

Speaker

Unspecified (contextual narrator addressing priye)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (kṣetra-garbha vicinity)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A tranquil inner sanctum of Prabhāsa: a pilgrim at life’s end lies peacefully near a sacred marker/temple precinct; subtle divine light rises upward, suggesting release from saṃsāra; attendants chant softly.

Characters & Entities

• kṣetra (sacred field)
• apunarbhava (freedom from rebirth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames certain kṣetras as exceptionally potent—so holy that contact with them at life’s end is said to culminate in liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The most excellent inner precinct of Prabhāsa-kṣetra associated with the Daśāśvamedha/Aśvamedhika tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse emphasizes the mokṣa-result associated with dying within the sacred core of the kṣetra.