Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 38

Devanagari script

अनपत्यः क्रतुस्त्वस्मिन्स्मृतो वैवस्वतेंतरे । अत्रेः पत्न्यो दशैवासन्सुन्दर्यश्च पतिव्रताः

Transliteration

anapatyaḥ kratustvasminsmṛto vaivasvateṃtare | atreḥ patnyo daśaivāsansundaryaśca pativratāḥ

Translation

このヴァイヴァスヴァタ・マンヴァンタラにおいて、クラトゥ（Kratu）は子なき者として記憶される。アトリ（Atri）の妻たちは十人で、麗しく、夫に貞節を尽くすパティヴラター（pativratā）であった。

Word by Word

• अनपत्यः: childless
• अनपत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनपत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/नकारान्त-विशेषण (a-childless)

• क्रतुः: Krat(u) (name)
• क्रतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: but / indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle: contrast/emphasis)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम

• स्मृतः: is said / is remembered
• स्मृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि (is remembered/said)

• वैवस्वते: in Vaivasvata (Manvantara)
• वैवस्वते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण (in the Vaivasvata [Manvantara])

• अन्तरे: within / during
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणार्थे (within/during)

• अत्रेः: of Atri
• अत्रेः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पत्न्यः: wives
• पत्न्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• दश: ten
• दश: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दशन् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्याविशेषण; अत्र प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनार्थे (ten)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle: emphasis)

• आसन्: were
• आसन्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सुन्दर्यः: beautiful
• सुन्दर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (पत्न्यः इति)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पतिव्रताः: devoted to their husbands
• पतिव्रताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पतिव्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (पतेः व्रतम्/पतिं प्रति व्रता)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (contextual deduction within Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A calm hermitage tableau: sages discussing Vaivasvata Manvantara; Kratu depicted contemplative and solitary; Atri with ten devoted wives seated in orderly semicircle, serene and radiant.

Characters & Entities

• Kratu
• Vaivasvata Manu
• Atri

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma honors both cosmic chronology (Manvantara) and exemplary household virtue (pativratā), presenting sacred history as a moral map.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the narrative setting; the verse contributes to the māhātmya’s sacred-historical catalogue tied to that region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual instruction is given here; it is genealogical and dharma-descriptive.