Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः । सभासदस्तथा भीतास्तथैवान्ये दिवौकसः

Transliteration

trapānvitau viṣṇurudrau sarve cānye dvijātayaḥ | sabhāsadastathā bhītāstathaivānye divaukasaḥ

Translation

ヴィシュヌとルドラは恥じ入り、他のすべての二度生まれの者たちも同様であった。 सभाの列席者も恐れ、ほかの天上の者たちもまた同じくおびえた。

Word by Word

• त्रपान्वितौ: endowed with shame
• त्रपान्वितौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रपा (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √अन्वि/अनु-इ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण—‘त्रपया अन्वितौ’ (endowed with shame/modesty)

• विष्णु-रुद्रौ: Viṣṇu and Rudra
• विष्णु-रुद्रौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्वन्द्वसमास

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (others, understood persons)

• द्विजातयः: the twice-born (Brahmins etc.)
• द्विजातयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विजाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘twice-born’ (ब्राह्मणादयः)

• सभासदः: assembly members
• सभासदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सभा (प्रातिपदिक) + सद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘सभायां सदः’ (members of the assembly)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus/likewise)

• भीताः: afraid
• भीताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भीत (कृदन्त; √भी)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• तथा: so/likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (indeed/just)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• दिवौकसः: celestials/gods
• दिवौकसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘दिवि ओकः यस्य’/‘दिवि वसन्ति’—heaven-dwellers (gods)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A divine assembly at Prabhāsa: Viṣṇu and Rudra avert their gaze in embarrassment; Brahmins and devas stand tense, some with folded hands, others recoiling; the sabhā feels heavy with fear and silence.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Rudra (Śiva)
• Dvijātis
• Divaukasaḥ (devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma evokes inner moral emotions—shame and fear arise when righteousness arrives, reminding all beings to uphold propriety.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra (Prabhāsa) as the stage for this Māhātmya episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the assembly’s reaction, supporting the Māhātmya’s moral-theological framing.