Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

देवदेवस्य वचनात्प्रसन्ना साऽभवत्पुनः । नालं देवोऽपि संगृह्य दक्षिणाशां समाक्षिपत्

Transliteration

devadevasya vacanātprasannā sā'bhavatpunaḥ | nālaṃ devo'pi saṃgṛhya dakṣiṇāśāṃ samākṣipat

Translation

神々の神の御言葉により、彼女は再び慈悲深くなられた。するとそのデーヴァも蓮の茎をつかみ、南の方角へ投げ放った。

Word by Word

• देवदेवस्य: of the God of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘देवः (एव) देवः’ इति कर्मधारयसमासः

• वचनात्: from (because of) the word/command
• वचनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्

• प्रसन्ना: pleased
• प्रसन्ना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, प्र + √सद् (धातु))
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु) ‘सत्तायाम्’
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्त्यर्थक-अव्ययम् (adverb)

• नालम्: the stalk (nāla)
• नालम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपातः (particle: also/even)

• संगृह्य: having taken up
• संगृह्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + √ग्रह् (धातु) ‘ग्रहणे’
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive) ‘having seized/collected’

• दक्षिणाशाम्: the southern direction
• दक्षिणाशाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + आशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दक्षिणा आशा’ इति कर्मधारयसमासः

• समाक्षिपत्: threw/cast
• समाक्षिपत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √क्षिप् (धातु) ‘क्षेपणे’
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual locus for Mahānāla/Dhruveśvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A deity, responding to the ‘God of gods,’ grasps a lotus-stalk (nāla) and hurls it toward the southern quarter; the air is charged, as if the landscape itself awaits consecration.

Characters & Entities

• Devadeva (Śiva)
• Gaurī (Pārvatī)
• Lotus-stalk (nāla)
• Southern direction (dakṣiṇāśā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace is restored through right counsel and reconciliation; Śiva’s word harmonizes and pacifies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, within whose māhātmya these divine acts are narrated as sacred history.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it narrates a divine act that may function etiologically within the kṣetra’s sacred geography.