Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भाग्या दुःखसंयुता । भक्त्या न पश्यति यदा नारीकृष्णप्रियां तथा

Transliteration

tāvanmṛtaprajā nārī durbhāgyā duḥkhasaṃyutā | bhaktyā na paśyati yadā nārīkṛṣṇapriyāṃ tathā

Translation

信愛をもってクリシュナの愛妃ルクミニーをこのように拝観しないかぎり、女は不運に沈み、悲しみに結ばれ、生きた子を得ぬままである。

Word by Word

• तावत्: so long
• तावत्: Kala/Avadhi (Temporal limit/काल-अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अवधि/परिमाण-बोधक-अव्ययम् (so long)

• मृतप्रजा: having dead offspring
• मृतप्रजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत-प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (मृता प्रजा यस्याः सा = whose children are dead)

• नारी: a woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• दुर्भाग्या: unfortunate
• दुर्भाग्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर्-भाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मधारयः (दुर्भाग्यः = unfortunate)

• दुःखसंयुता: afflicted with sorrow
• दुःखसंयुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुःख-संयुत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः (दुःखेन संयुता = joined with sorrow)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; करणम्

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम्

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• यदा: when
• यदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (when)

• नारीकृष्णप्रियाम्: Krishna’s beloved (as a woman)
• नारीकृष्णप्रियाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारी-कृष्ण-प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (नारीणां कृष्णप्रिया/कृष्णस्य प्रिया नारी = Krishna’s beloved woman, i.e., Rukmini)

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/उपसंहार-बोधक-अव्ययम् (thus/so)

Speaker

Sūta (deduced: Prabhāsa-khaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rukmiṇī-darśana, Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grieving woman, hands folded, stands before Rukmiṇī’s image; the sanctum’s lamp-light reflects on her face; behind her, symbolic lotus buds open, suggesting renewed fortune and life.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Rukmiṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya presents devotion to Rukmiṇī as a source of auspiciousness and relief from domestic grief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, where Rukmiṇī is revered as Kṛṣṇa’s beloved.

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse does not specify a rite; it underscores devotional darśana of Rukmiṇī.