Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16
Devanagari script
उत्पत्य तरसा मूर्ध्नि दुर्वाससमताडयत् । स मुष्टिघाताभिहतश्चुक्रोश पतितः क्षितौ
Transliteration
utpatya tarasā mūrdhni durvāsasamatāḍayat | sa muṣṭighātābhihataścukrośa patitaḥ kṣitau
Translation
彼は勢いよく飛び上がり、ドゥルヴァーサスの頭を打った。拳の一撃を受けて、ドゥルヴァーサスは叫び声を上げて地面に倒れた。
Word by Word
उत्पत्यhaving leapt up
उत्पत्य:
Kriya-viseshana (Gerundial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउत्+√पत् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
तरसाwith force, swiftly
तरसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
दुर्वाससम्Durvāsas
दुर्वाससम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदुर्वासस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अताडयत्struck, beat
अताडयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+√तड् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मुष्टिघाताभिहतःstruck by a blow of the fist
मुष्टिघाताभिहतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक) + घात (प्रातिपदिक) + अभिहत (अभि+√हन् + क्त, कृदन्त)
Formतृतीया-तत्पुरुष (मुष्टिघातेन अभिहतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)
चुक्रोशcried out
चुक्रोश:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√क्रुश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पतितःfallen
पतितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)
क्षितौon the ground
क्षितौ:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
Speaker
Narrator (Purāṇic narrator within Dvārakā-māhātmya context)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Dvārakā
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A sudden leap and a forceful fist-blow lands on the head of the ascetic Durvāsas; the sage cries out and collapses onto the earth as onlookers recoil.
Characters & Entities
D
DurvāsasFAQs
The text dramatizes how violence against the sanctified disrupts order and triggers immediate karmic and divine consequences in sacred space.
Dvārakā, depicted as a realm where the dignity of holy persons is a serious matter of dharma.
None.