Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44
Devanagari script
श्रान्ता भारपरिक्लिष्टा वहती कोपनं द्विजम् । पाययित्वोदकं कान्त नय मां मन्दिरं स्वकम्
Transliteration
śrāntā bhāraparikliṣṭā vahatī kopanaṃ dvijam | pāyayitvodakaṃ kānta naya māṃ mandiraṃ svakam
Translation
わたしは疲れ果て、重荷に苦しみつつ、この怒りやすいバラモンを運んでおります。愛しき方よ、まず彼に水を飲ませ、その後わたしを自らの住まいへお連れください。
Word by Word
श्रान्ताtired
श्रान्ता:
Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भारपरिक्लिष्टाafflicted by the burden
भारपरिक्लिष्टा:
Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootभार (प्रातिपदिक) + परि + क्लिश् (धातु)
Formतत्पुरुष-समास (भार-परिक्लिष्टा = भारेण परिक्लिष्टा), क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वहतीcarrying
वहती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (वर्तमानकर्तरि/Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कोपनम्irascible
कोपनम्:
Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootकोपन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (द्विजम् इति विशेषण)
द्विजम्a brahmin
द्विजम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पाययित्वाhaving given to drink
पाययित्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु) [णिच् causative: पायय-]
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), परस्मैपद-प्रयोगार्थः
उदकम्water
उदकम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कान्तO beloved
कान्त:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
नयlead
नय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
माम्me
माम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
मन्दिरम्to the house
मन्दिरम्:
Karman (Goal as object/कर्म)
TypeNoun
Rootमन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वकम्one's own
स्वकम्:
Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (मन्दिरम् इति विशेषण)
Speaker
Rukmiṇī
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Dvārakā
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Rukmiṇī, strained from bearing the burden of an irritable brāhmaṇa, appeals to Kṛṣṇa: first give the brāhmaṇa water, then take her home; the scene balances duty and tenderness.
Characters & Entities
R
RukmiṇīK
KṛṣṇaD
Durvāsā (implied as the irascible brāhmaṇa)FAQs
Hospitality is dharma even when the guest is difficult; service purifies and protects.
Dvārakā, as the sacred setting where ideals of atithi-dharma are enacted by divine figures.
Offering drinking water to a brāhmaṇa/guest (atithi) is explicitly advised.