Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

ततो वार्धक्यमापन्नस्तथापि न शमं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पितृभिः प्रतिबोधितः । तं प्रसुप्तं समासाद्य नारकेयैः सुदुःखितैः

tato vārdhakyamāpannastathāpi na śamaṃ gataḥ | kasyacittvatha kālasya pitṛbhiḥ pratibodhitaḥ | taṃ prasuptaṃ samāsādya nārakeyaiḥ suduḥkhitaiḥ

やがて彼は老境に至ったが、それでもなお自制(シャマ)を得なかった。しばらくして、地獄で責め苦にあえぐ祖霊たちが、眠り伏す彼のもとへ近づき、彼を呼び覚ました。

tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय: तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
vārdhakyamold age
vārdhakyam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvārdhakya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (āpannaḥ—‘having reached’)
āpannaḥhaving reached, having fallen into
āpannaḥ:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootā + pad (धातु) → āpanna (कृदन्त)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-प्रयोग (one who has reached)
tathāthus, even so
tathā:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय: क्रियाविशेषण (adverb)
apieven
api:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय: अपि-निपात (even/also)
nanot
na:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय: निषेध (negation particle)
śamampeace, calmness, restraint
śamam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootśama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
gataḥattained, gone to
gataḥ:
Kriya (State/क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु) → gata (कृदन्त)
Formक्त (past participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘gone/attained’
kasyacitof some
kasyacit:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootkasya-cit (सर्वनाम + चित्)
Formपुं/नपुं, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन; अनिश्चित-निर्देश (indefinite)
tubut, indeed
tu:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय: विरोध/अवधारण (particle: but/indeed)
athathen
atha:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय: आरम्भ/अनन्तर (then/now)
kālasyaof time
kālasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
pitṛbhiḥby the forefathers
pitṛbhiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन
pratibodhitaḥawakened, admonished
pratibodhitaḥ:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootprati + budh (धातु) → pratibodhita (कृदन्त)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भाव (having been awakened/admonished)
tamhim
tam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
prasuptamsleeping
prasuptam:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootpra + svap (धातु) → prasupta (कृदन्त)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying tam)
samāsādyahaving approached
samāsādya:
Sambandha (Prior action/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsam + ā + sad (धातु) → samāsādya (कृदन्त)
Formल्यप् (absolutive/gerund): ‘having approached’
nārakeyaiḥby hellish (beings)
nārakeyaiḥ:
Karana (Agent-instrumental/करण)
TypeAdjective
Rootnārakeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (qualifying implied agents)
suduḥkhitaiḥby very afflicted (ones)
suduḥkhitaiḥ:
Karana (Agent-instrumental/करण)
TypeAdjective
Rootsu + duḥkhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपसर्ग-विशेषण (intensified)

Pulastya

Tirtha: Arbuda-kṣetra (narrative locus)

Type: kshetra

Scene: Night chamber scene: the king asleep; spectral, suffering pitṛs emerge with scorched bodies and pleading faces, surrounded by faint flames and smoke of naraka, shaking him awake.

A
Aprastuta (king)
P
Pitṛs (ancestors)
N
Naraka (hell)

FAQs

Unrestrained life ripens into suffering that can bind even one’s ancestors; awakening to dharma may come through the cry of the Pitṛs.

Not named in this verse; it sets the crisis that will be resolved through tīrtha-dharma in the chapter.

None explicitly here; the verse introduces the Pitṛ-driven admonition that typically leads to dāna/snāna remedies.