Adhyaya 34

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । कृष्णतीर्थं ततो गच्छेत्कृष्णस्य दयितं सदा । यत्र सन्निहितो नित्यं स्वयं विष्णुर्महीपते । ययातिरुवाच । कृष्णतीर्थं कथं तत्र जातं ब्राह्मणसत्तम । कस्मिन्काले मुने ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम

プラスタヤは言った。「それから、常に聖クリシュナに愛されるクリシュナ・ティールタへ赴くがよい。大王よ、そこには主ヴィシュヌご自身が永遠にまします。」ヤヤーティは言った。「最勝のバラモンよ、その地のクリシュナ・ティールタはいかにして生じたのですか。聖仙よ、いつの時に成立したのか、すべてを詳しくお説きください。」

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चंद्रार्कपवने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते

プラスタヤは言った。「あの恐るべき唯一の大海――滅尽（プララヤ）の海――が満ち、動くものも動かぬものもことごとく滅び、月も太陽も風も失われ、さらには諸々の光明（星辰）さえ滅尽へと帰したとき――」

Verse 4

ततो युगसहस्रांते विबुद्धः कमलासनः । एकाकी चिंतयामास कथं सृष्टिर्भवेदिति

やがて千のユガの終わりに、蓮華座の御方（梵天ブラフマー）は目覚めた。独り、彼は思惟した。「いかにして創造は成るのか。」

Verse 5

भ्रमंश्चापि चतुर्वक्त्रो यावत्पश्यति दूरतः । चतुर्भुजं विशालाक्षं पुरुषं पुरतः स्थितम्

そして四つの御顔をもつ者（梵天）がさまよい歩くうち、遠くに、四臂にして大いなる眼を備えた神聖なるプルシャが、彼の前に立つのを見た。

Verse 6

तं चोवाच चतुर्वक्त्रः कस्त्वं केन विनिर्मितः । किमर्थमिह संप्राप्तः सर्वं विस्तरतो वद

四つの御顔の者は彼に告げた。「汝は誰か。誰によって造られたのか。何のためにここへ来たのか。すべてを詳しく語れ。」

Verse 7

तमुवाचाथ गोविंदः प्रहसञ्छ्लक्ष्णया गिरा

そのときゴーヴィンダは微笑みつつ、やわらかな言葉で彼に語りかけた。

Verse 8

अहमाद्यः पुमानेको मया सृष्टो भवानपि । स्रष्टुमिच्छामि भूयोऽपि भूतग्रामं चतुर्विधम्

「我は唯一の太初のプルシャである。汝もまた我によって創られた。今ふたたび、四種の衆生の群れを生み出さんと欲する。」

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रुद्धो देवः पितामहः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भर्त्सयंश्च पुनःपुनः

プラスタヤは言った。「その言葉を聞くや、神なる祖父ブラフマーは怒り、荒々しい言葉をもって、幾度も彼を叱責した。」

Verse 10

सृष्टस्त्वं हि मया मूढ प्रथमोऽहमसंशयम् । त्वादृशानां सहस्राणि करिष्येऽहमसंशयम्

「愚か者よ、汝は我によって創られたのだ。疑いなく我こそ第一である。疑いなく、汝のような者を幾千と造ってみせよう！」

Verse 11

एवं विवदमानौ तौ मिथो राजन्महाद्युती । स्पर्धया रोषताम्राक्षौ युयुधाते परस्परम्

かくして王よ、互いに言い争ううちに、その二人の光輝ある者は、競り合いの怒りで眼を赤くし、相争って戦った。

Verse 12

मुष्टिभिर्बाहुभिश्चैव नखैर्दंतैर्विकर्षणैः । एवं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमवर्त्तत

拳と腕とで、爪と歯とで、互いを引き裂き合い—かくして両者の戦いは千年にわたり続いた。

Verse 13

ततो वर्षसहस्रांते तयोर्मध्ये नृपोत्तम । प्रादुर्भूतं महालिंगं दिव्यं तेजोमयं शुभम्

やがて千年の終わりに、王の中の最勝よ、両者の間に大いなるリンガが顕れた—神妙にして、光輝そのもの、吉祥なるもの。

Verse 14

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । युद्धाद्ब्रह्मन्निवर्तस्व त्वं च विष्णो ममाज्ञया

まさにその時、無身の声が告げた。「おおブラフマーよ、この戦いより退け。汝もまた、ヴィシュヌよ—我が命により、やめよ。」

Verse 15

एतन्माहेश्वरं लिंगं योऽस्य चांते गमिष्यति । स ज्येष्ठः स विभुः कर्त्ता युवयोर्नात्र संशयः

「これはマーヘーシュヴァラのリンガである。その果てに到る者こそ—長者にして、遍満の主、真の行為者である。汝ら二者の間に疑いはない。」

Verse 16

अधोभागं व्रजत्वेक एकश्चोर्द्ध्वं ममाज्ञया । तच्छ्रुत्वा सत्वरो ब्रह्मा व्योममार्गं समाश्रितः

「我が命により、一人は下方へ赴き、もう一人は上方へ昇れ。」それを聞くや、ブラフマーは急ぎ、虚空の道を取った。

Verse 17

विदार्य वसुधां कृष्णोऽप्यधस्तात्सत्वरं गतः । स भित्त्वा सप्तपातालानधो यावत्प्रयाति च । तावत्कालाग्निरुद्रस्तु दृष्टस्तेन महात्मना

大地を裂き、クリシュナ（ヴィシュヌ）もまた疾く下方へ赴いた。七つのパーターラを突き破り、行ける限り深く至ったとき、その大いなる魂はカーラーグニルドラを目の当たりにした。

Verse 18

गंतुमिच्छंस्ततोऽधस्ताद्यावद्वेगं करोति सः । तावत्तस्यार्चिभिर्दग्धः कृष्णत्वं समपद्यत

さらに下へ行かんと欲し、彼は力の限り速さを尽くした。だがその者の炎に焼かれ、クリシュナは黒き色（クリシュナの色）を帯びた。

Verse 19

ततो मूर्छाभिसंतप्तो दह्यमानोऽद्भुताग्निना । निवर्त्य सहसा विष्णुर्वैलक्ष्यं परमं गतः

その後、熱に悩まされ朦朧となり、驚異の火に焼かれつつ、ヴィシュヌはたちまち引き返し、深い当惑に打ちひしがれた。

Verse 20

तथा लिंगं समासाद्य भक्त्या पूजा कृता ततः । वेदोक्तैः परमैः सूक्ष्मैः स्तुतिं चक्रे महीपते

かくしてリンガに近づき、信愛をもって供養をなした。さらに、王よ、ヴェーダに説かれる至高にして微妙なる讃歌によって讃嘆を捧げた。

Verse 21

ब्रह्माऽपि व्योममार्गेण गतो हंसविमानतः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तस्यांतं नाभ्यपद्यत

ブラフマーもまた天空の道を行き、ハンサのヴィマーナに乗った。だが千の天年を経ても、その果てに到達することはなかった。

Verse 22

ततो वर्षसहस्रांते केतकीं सोऽप्यपश्यत । आयांतीं व्योममार्गेण तया पृष्टश्चतुर्मुखः

そしてその千年の終わりに、彼は天の道を来るケータキーの花を見た。花は四つの顔をもつ者（梵天）に問いかけた。

Verse 23

क्व त्वया गम्यते ब्रह्मन्निरालंबे महापथि । शून्ये तत्त्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

「梵天よ、支えなきこの大いなる道を、いずこへ向かうのか。 この空なるものの真実を語ってください。わたしの好奇はまことに大きいのです。」

Verse 24

ब्रह्मोवाच । मम स्पर्धा समुत्पन्ना विष्णुना सह शोभने । लिंगस्यास्य हि पर्यंतं यो लभिष्यति चावयोः

梵天は言った。「麗しき者よ、わたしとヴィシュヌの間に競いが起こった。このリンガの果てを、われら二者のうち誰が見いだすか—それが認められるのだ。」

Verse 25

स ज्यायानितरो हीनो ह्येतदुक्तं पिनाकिना । प्रस्थितोऽहं ततश्चोर्द्ध्वमधोमार्गं गतो हरिः

「一方は勝り、他方は劣る」—そう弓を持つ者（シヴァ、ピナーカの主）は宣した。そこで私は上方へ旅立ち、ハリ（ヴィシュヌ）は下方の道を進んだ。

Verse 26

लब्ध्वा लिंगस्य पर्यंतं यास्यामि क्षितिमंडले । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तत्पुष्पमभ्यभाषत

「このリンガの果てを得たなら、わたしは地の輪へ帰ろう。」その言葉を聞いて、その花は彼に語りかけた。

Verse 27

व्यर्थश्रमोऽसि लोकेश नांतो लिंगस्य विद्यते । चतुर्युगसहस्राणां कोटिरेका पितामह

ああ、諸世界の主よ、汝の労はむなしい。リンガには終わりがない。四ユガの周期が一倶胝と千を経ても、祖父ピターマハよ、その極みに至らぬ。

Verse 28

लिंगमूर्ध्नः पतंत्या मे कालो जातो महाद्युते । तथापि क्षिति पृष्ठं तु न प्राप्तास्मि कथंचन

おお、大いなる光輝の者よ。リンガの頂より落下する間、我には長き時が過ぎた。されどなお、いかなる仕方でも地の面に到らなかった。

Verse 29

यावत्कालेन हंसस्ते योजनं संप्रगच्छति । तावत्कालेन गच्छामि योजनानामहं शतम्

汝のハンサ（鵞鳥）が一ヨージャナ進む時のうちに、同じ時に我は百ヨージャナを進む。

Verse 30

तस्मान्निवर्तनं युक्तं मम वाक्येन ते विभो । दर्शयित्वा च मां विष्णोर्ज्येष्ठत्वं व्रज सांप्रतम्

ゆえに、力ある者よ、我が言に従い引き返すがよい。我を証として伴い、今こそヴィシュヌに対する汝の長上たることを立てに行け。

Verse 31

ततो हृष्टमना भूत्वा गृहीत्वा तां चतुर्मुखः । पुनर्वर्षसहस्रांते भूमिपृष्ठमुपागतः । दर्शयामास तां विष्णोरेषा लिंगस्य मूर्धतः

そのとき四面のブラフマーは心喜び、その花を携えて、千年ののち地の面へと帰り着いた。彼はそれをヴィシュヌに示して言った。「これはリンガの頂より来たものだ。」

Verse 32

मयाऽनीता शुभा माला लब्धश्चांतं चतुर्भुज । त्वया लब्धो न चासत्यं वद मे पुरुषोत्तम

（ブラフマーは言った。）「この吉祥なる花のマーラーを我は携え来たり、四臂の御方よ、ついにその果てを見いだした。汝は見いださず—ゆえに真実を我に告げよ、プルショーत्तマよ。」

Verse 33

विष्णुरुवाच । अनंतस्याप्रमेयस्य देवदेवस्य शूलिनः । नाहं शक्तः परं पारं गंतुं ब्रह्मन्कथंचन

ヴィシュヌは言った。「無尽にして測り知れぬ、 देवदेव（神々の神）にして三叉戟を執る御方については、ブラフマーよ、我はいかなる手段をもってしてもその究極の涯に至ることはできぬ。」

Verse 34

यदि त्वयाऽस्य पर्यंतो लब्धो ब्रह्मन्कथंचन । तत्ते तुष्टिं गतो नूनं देवदेवो महेश्वरः

ブラフマーよ、もし汝がいかなる手段によってであれ真に彼の限界を得たのなら、 देवदेव たるマヘーシュヴァラは必ずや汝を嘉し給うたに違いない。

Verse 35

नान्यथा चास्य पर्यंतो दृश्यते केन चित्क्वचित् । तस्माज्ज्येष्ठो भवाञ्छ्रेष्ठः कनिष्ठोऽहमसंशयम्

まことに、彼の極限は、いかなる者にも、いかなる処においても、他の仕方では見られぬ。ゆえに汝は年長にして śreṣṭha（最勝）であり、我は年少—疑いなし。

Verse 36

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्वृषभध्वजः । कोपं चक्रे महाराज ब्रह्माणं प्रति तत्क्षणात्

プラスタヤは語った。「まさにその時、大王よ、牛を旗印とする福徳の主は、ただちにブラフマーに向かって憤怒を起こされた。」

Verse 37

अथाह दर्शनं गत्वा धिग्धिग्व्यर्थप्रजल्पक । मिथ्या प्रजल्पमानेन किमिदं साहसं कृतम्

そのとき彼は姿を現して言った。「恥を知れ、恥を知れ、無益な言葉を弄する者よ！虚偽を語って、いかなる無謀な驕りを犯したのか。」

Verse 38

यस्मात्त्वया मृषा प्रोक्तं मम पर्यंतदर्शनम् । तस्मात्त्वं सर्ववर्णानां पूजार्हो न भविष्यसि

汝が「我が限界を見た」と偽って語ったがゆえに、今より汝は一切のヴァルナ（諸階級）に礼拝されるに値しない。

Verse 39

ये च त्वां पूजयिष्यंति मानवा मोह संयुताः । ते कृच्छ्रं परमं प्राप्य नाशं यास्यंति कृत्स्नशः

また、迷妄に結ばれて汝を礼拝する人々は、極度の艱難を受けたのち、ことごとく滅びに至るであろう。

Verse 40

केतक्या च तथा प्रोक्तं यस्मात्तस्मात्सुदुष्टया । अस्या हि स्पर्शनाल्लोकः श्वपाकत्वं प्रयास्यति

またケータキーも同様に語った。きわめて邪悪であったがゆえに、彼女に触れるだけで、人々は「シュヴァパーカ」（賤民・被放逐者）の境遇へ堕ちる。

Verse 41

एवं शापो तयोर्दत्त्वा देवः प्रोवाच केशवम् । प्रसन्नवदनो भूत्वा तदा तुष्टो महेश्वरः

かくして主はその二者に呪詛を授け、ケーシャヴァに語りかけた。そのときマヘーシュヴァラは、安らかな面持ちとなり、満ち足りた。

Verse 42

भगवानुवाच । वासुदेव महाबाहो तुष्टस्तेऽहं महामते । सत्यसंभाषणादेव वरं वरय सुव्रत

世尊は仰せになった。「おおヴァースデーヴァよ、強き腕をもち賢き者よ――汝に満足した。汝の真実の言葉ゆえに、善き誓願を守る者よ、望む恩寵を選べ。」

Verse 43

श्रीवासुदेव उवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यत्त्वं तुष्टो महेश्वरः । न चापुण्यवतां देव त्वं तुष्टिमधिगच्छसि । अवश्यं यदि मे देयो वरो देवेश्वर त्वया

聖なるヴァースデーヴァは言った。「称賛すべき恩寵はただこれのみ――大自在天マヘーシュヴァラよ、あなたが満足しておられること。神よ、功徳なき者にあなたは喜ばれない。されど、もし必ずや私に恩寵を授けねばならぬのなら、 देवेश्वर（諸天の主）よ……」

Verse 44

लिंगमेतदनंताख्यं लघुतां नय मा चिरम् । येन सृष्टिर्भवेल्लोके व्याप्तं विश्वमनेन तु

「『アナンタ（無尽）』と名づけられたこのリンガを、ただちに収めて小さくしてください。まさにこの力によって世に創造が起こり、またこれによって全宇宙は遍く満たされているのです。」

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । ततः संक्षिप्य तल्लिंगं लघु कृत्वा महेश्वरः । अब्रवीत्केशवं भूयः शृणु वाक्यमिदं हरे

プラスタヤは語った。そこで大自在天はそのリンガを収縮させ小さくし、さらにケーシャヴァに告げた。「聞け、ハリよ、この言葉を。」

Verse 46

एतन्मेध्यतमे देशे लिंगं स्थापय मे हरे । पूजय त्वं विधानेन परं श्रेयः प्रपत्स्यसे

「この最も清浄なる地にて、ハリよ、我がためにこのリンガを安置せよ。正しき作法により供養せば、汝は至上の善（最高の福徳）に到るであろう。」

Verse 47

मम तेजोविनिर्दग्धः कृष्णत्वं हि यतो गतः । कृष्ण एव ततो नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति

「汝は我が燃え立つ霊光（テージャス）に灼かれて黒き色となった。ゆえに『クリシュナ（Kṛṣṇa）』という御名そのものが世に名高くなるであろう。」

Verse 48

कृष्णकृष्णेति ते नाम प्रातरुत्थाय मानवः । कीर्तयिष्यति यो भक्त्या स याति परमां गतिम्

「夜明けに起き、信愛をもって『クリシュナ、クリシュナ』と御名を唱える者は、至上の境地に至る。」

Verse 49

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तमीशानस्तत्रैवांतरधीयत । वासुदेवोऽपि तल्लिंगं गृहीत्वाऽर्बुदपर्वते । निर्झरे स्थापयामास सुपुण्ये विमलोदके

プラスタヤは語った。「このように告げ終えると、イーシャーナはその場で姿を消した。ヴァースデーヴァもまたそのリンガを携え、アルブダ山の霊泉—きわめて功徳深く、水は水晶のごとく清らかな泉—に安置した。」

Verse 50

कृष्णतीर्थं ततो जातं नाम्ना हि धरणीतले । शृणु पार्थिवशार्दूल तत्र स्नातस्य यत्फलम्

「それより地上において、その地は『クリシュナ・ティールタ（Kṛṣṇatīrtha）』と名づけられ知られるようになった。聞け、王たちの中の虎よ、そこで沐浴する者が得る果報を。」

Verse 51

स्नात्वा कृष्णह्रदे पुण्ये तल्लिंगं पश्यते तु यः । सर्वतीर्थोद्भवं श्रेयः स मर्त्त्यो लभतेऽखिलम्

「聖なるクリシュナフラダに沐浴し、かのリンガを拝する者は、たとえ人間であっても、あらゆるティールタより生ずる吉祥なる功徳を余すところなく得る。」

Verse 52

तथा च सर्वदानानां निष्कामः प्राप्नुयात्फलम् । सकामोऽपि फलं चेष्टं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

同様に、無欲に布施する者はあらゆる施しの果報を得る。たとえ特定の果を求める者であっても、望む果報を得るが、他所ではそれはきわめて得難い。

Verse 53

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । य इच्छेच्छाश्वतं श्रेयो नात्र कार्या विचारणा

それゆえ、あらゆる努力を尽くして、そこで沐浴を行うべきである。永遠の福徳を望む者は、ここに疑いもためらいもあってはならない。

Verse 54

एकादश्यां महाराज निराहारो जितेन्द्रियः । यस्तत्र जागरं कृत्वा लिंगस्याग्रे सुभक्तितः

大王よ、エーカーダシーの日に、断食し、諸根を制し、そこでシヴァ・リンガの御前に真実の帰依をもって終夜の覚醒（ジャーガラ）を行う者は—

Verse 55

प्रभाते कुरुते श्राद्धं यस्तु श्रद्धासमन्वितः । पितृन्संतारयेत्सर्वान्पूर्वजैः सह धर्मवित्

また、信を具えて夜明けにそこでシュラーダ（śrāddha）を修し—法を知る者として—先祖霊（ピトリ）すべてを、さらに先々の祖先とともに救い渡す。

Verse 56

तिलान्कृष्णान्नरस्तत्र ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । ब्रह्महत्यादिभिः पापैः स मर्त्त्यो मुच्यते ध्रुवम्

そこで黒胡麻をブラーフマナたちに施す者は、その人は必ずや、ブラフマハティヤーに始まる諸罪をも含め、あらゆる罪より解き放たれる。

Verse 57

दर्शनादेव राजेन्द्र कृष्णतीर्थस्य मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

王たちの主よ、ただクリシュナ・ティールタ（Kṛṣṇa-tīrtha）を拝見するだけで、人は一切の罪より解き放たれる——これに疑いも思案も要らぬ。