Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

द्वादशार्क प्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम् । ततः प्रोवाच तां भार्यां विनयावनतां स्थिताम्

Transliteration

dvādaśārka pratīkāśaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam | tataḥ provāca tāṃ bhāryāṃ vinayāvanatāṃ sthitām

Translation

その身体は十二の太陽のごとく輝き、あらゆる吉祥の相を具えていた。そこで彼は、恭しく頭を垂れて立つ妻に語りかけた。

Word by Word

• द्वादशार्क: of twelve suns
• द्वादशार्क: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप); समासः द्विगु/तत्पुरुषः (द्वादश अर्काः)

• प्रतीकाशम्: resembling/bright like
• प्रतीकाशम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतीकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (कायम्/रूपम्—पूर्वश्लोकसंबद्ध)

• सर्वलक्षणलक्षितम्: marked with all auspicious signs
• सर्वलक्षणलक्षितम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक) + लक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √लक्ष्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (सर्वैः लक्षणैः लक्षितम्); विशेषणम्

• ततः: then
• ततः: Temporal/Sequential (काल/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरवाचक

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• भार्याम्: wife
• भार्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• विनयावनताम्: bowed down in humility
• विनयावनताम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनय (प्रातिपदिक) + अवनत (कृदन्त-प्रातिपदिक, अव-√नम्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (विनयेन अवनता); विशेषणम् (भार्याम्)

• स्थिताम्: standing/remaining
• स्थिताम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: क्त (भूतकृदन्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (भार्याम्)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: the wife (as immediate addressee in the narrative flow)

Visual Art Cues

Scene: A healed man stands radiant, his body emitting a solar aura ‘like twelve suns’; auspicious signs are subtly indicated (glow, symmetry, serene face). His wife stands nearby with folded hands, head bowed in humility as he addresses her.

Characters & Entities

• Dvādāśārka (twelve suns imagery)
• Bhāryā (wife)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Grace restores not only health but also splendor and auspiciousness, becoming a public testimony within the household.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same tīrtha setting in Nāgara Khaṇḍa where Bhāskara’s favor manifests as radiant transformation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the visible outcome of divine favor.